Ψηφιακό εὐρώ: ὅταν τὸ χρήμα συναντᾷ τὴν ψηφιακὴ ταυτότητα

Τὸ κρίσιμο ἐρώτημα δὲν εἶναι ἂν καταργοῦνται σήμερα τὰ μετρητά, ἀλλὰ ἂν αὔριο θὰ μποροῦμε νὰ χρησιμοποιοῦμε χρήμα χωρὶς ὑποχρεωτικὴ ψηφιακὴ ταυτοποίηση

Γράφει ὁ Γεώργιος Ἀποστολάκης, Ἀντιπρόεδρος Ἀρείου Πάγου ἐπὶ τιμῇ

Τὸ ψηφιακὸ εὐρὼ δὲν εἶναι πλέον θεωρητικὸ σχέδιο. Ἡ Εὐρωπαϊκὴ Κεντρικὴ Τράπεζα προχωρεῖ στὴν τεχνικὴ προετοιμασία του καὶ οἱ εὐρωπαϊκοὶ θεσμοὶ ἐπεξεργάζονται τὸ τελικὸ νομοθετικὸ πλαίσιο.
Χρειάζεται ὅμως μία βασικὴ διευκρίνιση:
Σήμερα δὲν ἔχει ἀποφασιστεῖ ἡ κατάργηση τῶν μετρητῶν. Τὸ ψηφιακὸ εὐρὼ παρουσιάζεται ἐπίσημα ὡς συμπλήρωμα τῶν χαρτονομισμάτων καὶ τῶν κερμάτων, ὄχι ὡς ἀντικαταστάτης τους.

Ὁ πραγματικὸς προβληματισμὸς βρίσκεται ἀλλοῦ.

Τὸ ψηφιακὸ χρήμα συνδέεται μὲ τὴν ψηφιακὴ ταυτότητα
Τὸ εὐρωπαϊκὸ σχέδιο προβλέπει ὅτι τὸ ψηφιακὸ εὐρὼ θὰ εἶναι διαλειτουργικὸ μὲ τὸ European Digital Identity Wallet.
Ἡ εὐρωπαϊκὴ ψηφιακὴ ταυτότητα θὰ μπορεῖ νὰ χρησιμοποιεῖται γιὰ:...

• ἐπαλήθευση τοῦ χρήστη,
• ἄνοιγμα λογαριασμοῦ ψηφιακοῦ εὐρώ,
• διαδικασίες ταυτοποίησης,
• ἔγκριση πληρωμῶν.

Διαμορφώνεται ἔτσι μία νέα τεχνικὴ ἁλυσίδα: ψηφιακὴ ταυτότητα - ταυτοποίηση προσώπου - ψηφιακὸ πορτοφόλι - χρήμα - συναλλαγή.
Σήμερα τὸ EUDI Wallet δὲν προβλέπεται ὡς ἡ μοναδικὴ ὁδὸς πρόσβασης στὸ ψηφιακὸ εὐρώ. Ὅμως ἡ δυνατότητα σύνδεσης τῶν δύο συστημάτων οἰκοδομεῖται ἤδη.

Καὶ αὐτὸ ἔχει μεγάλη σημασία.
Ἡ ἑλληνικὴ περίπτωση

Στὴν Ἑλλάδα ἔχει ἤδη θεσπιστεῖ ὁ Προσωπικὸς Ἀριθμὸς ὡς ἑνιαῖο ἀναγνωριστικὸ τοῦ πολίτη στὰ δημόσια μητρώα καὶ ἔχει ἐνταχθεῖ στὸ εὐρύτερο σύστημα τῆς νέας ταυτότητας καὶ τῆς ψηφιακῆς ταυτοποίησης.
Δὲν ὑπάρχει σήμερα διάταξη ποὺ νὰ ὁρίζει ὅτι ὁ ΠΑ θὰ ἀποτελεῖ ἀριθμὸ λογαριασμοῦ τοῦ ψηφιακοῦ εὐρώ οὔτε ὅτι χωρὶς αὐτὸν δὲν θὰ μπορεῖ κανείς νὰ ἔχει χρήματα.
Αὐτὸ πρέπει νὰ λέγεται καθαρά.
Ὑπάρχει ὅμως μία ἐξέλιξη ποὺ δὲν πρέπει νὰ ὑποτιμᾶται: ὁ Προσωπικὸς Ἀριθμὸς ἀναγνωρίζει τὸ πρόσωπο, ἡ ἠλεκτρονικὴ ταυτότητα τὸ πιστοποιεῖ ψηφιακὰ καὶ τὸ ψηφιακὸ εὐρὼ ἐπιτρέπει τὴν οἰκονομικὴ του συναλλαγή.
Ὅσο αὐτὰ τὰ συστήματα γίνονται διαλειτουργικά, τόσο μεγαλύτερη γίνεται ἡ ἀνάγκη θεσμικῶν ἐγγυήσεων.

 

Τὸ πραγματικὸ ζήτημα εἶναι ἡ μελλοντικὴ ὑποχρεωτικότητα

Ἡ ἐμπειρία τοῦ ψηφιακοῦ μετασχηματισμοῦ δείχνει ὅτι ἡ ὑποχρεωτικότητα δὲν ἐπιβάλλεται πάντοτε μὲ μία διάταξη ποὺ λέει «εἶσαι ὑποχρεωμένος».
Μπορεῖ νὰ ἐπιβληθεῖ στὴν πράξη.
Ὅταν περιορίζονται οἱ ἀναλογικὲς ὑπηρεσίες, ὅταν μειώνονται τὰ φυσικὰ σημεῖα ἐξυπηρέτησης, ὅταν ἡ ψηφιακὴ διαδικασία γίνεται ἡ μόνη εὔκολη ἐπιλογή, τότε τὸ «προαιρετικό» μπορεῖ νὰ παραμένει προαιρετικὸ μόνο στὰ χαρτιά.
Γι’ αὐτὸ τὸ κρίσιμο ἐρώτημα εἶναι: Ἂν κάποτε τὰ μετρητὰ περιοριστοῦν δραστικά, θὰ μπορεῖ ὁ πολίτης νὰ ἔχει καὶ νὰ χρησιμοποιεῖ τὸ νόμιμο χρήμα χωρὶς ψηφιακὴ ταυτότητα καὶ ψηφιακὸ πορτοφόλι;

Θὰ μπορεῖ νὰ συναλλάσσεται χωρὶς smartphone;
Θὰ ὑπάρχει ἀνεξάρτητος μὴ ψηφιακὸς τρόπος ταυτοποίησης;
Θὰ ὑπάρχει πραγματικὸ δικαίωμα ἐκτὸς Wallet;
 

Γιατί τὰ μετρητὰ παραμένουν οὐσιώδη

Τὸ χαρτονόμισμα ἔχει ἕνα χαρακτηριστικὸ ποὺ κανένα ψηφιακὸ σύστημα δὲν ἀναπαράγει πλήρως: ἡ κατοχὴ καὶ ἡ μεταβίβασή του δὲν ἀπαιτοῦν δημιουργία λογαριασμοῦ οὔτε προηγούμενη ἠλεκτρονικὴ ταυτοποίηση.
Στὸ ψηφιακὸ εὐρώ, ἀκόμη καὶ ὅταν ἡ συναλλαγὴ γίνεται offline, ὁ χρήστης πρέπει προηγουμένως νὰ ἔχει ἐνταχθεῖ στὸ σύστημα καὶ νὰ ἔχει ταυτοποιηθεῖ.
Ἡ διαφορὰ αὐτὴ δὲν εἶναι ἁπλῶς τεχνολογική.
Εἶναι διαφορὰ ἐλευθερίας.

 

Τί πρέπει νὰ κατοχυρωθεῖ ἀπὸ τώρα

Ἡ ΕΞΟΔΟΣ θεωρεῖ ὅτι οἱ ἐγγυήσεις πρέπει νὰ προηγηθοῦν τῆς ἐξάρτησης.
Χρειάζονται τέσσερις σαφεῖς ἀρχές:
Πρῶτον, μόνιμη καὶ πραγματικὴ δυνατότητα χρήσης μετρητῶν.
Δεύτερον, δικαίωμα πρόσβασης στὸ νόμιμο χρήμα χωρὶς ὑποχρεωτικὴ ψηφιακὴ ταυτότητα.
Τρίτον, ἰσότιμος μὴ ψηφιακὸς τρόπος ταυτοποίησης καὶ συναλλαγῆς.
Τέταρτον, ρητὴ ἀπαγόρευση σύνδεσης τῆς δυνατότητας χρήσης χρήματος μὲ ἄλλα διοικητικὰ ἢ ψηφιακὰ χαρακτηριστικὰ τοῦ πολίτη.

Σήμερα δὲν μποροῦμε νὰ ποῦμε ὑπεύθυνα ὅτι «καταργοῦνται τὰ μετρητά» ἢ ὅτι «χωρὶς ΠΑ δὲν θὰ ἔχεις χρήματα».
Μποροῦμε ὅμως νὰ ποῦμε κάτι ἐξίσου σοβαρό: δημιουργεῖται ἤδη ἡ τεχνικὴ ὑποδομὴ ποὺ ἐπιτρέπει τὴ σύνδεση ψηφιακῆς ταυτότητας καὶ δημοσίου ψηφιακοῦ χρήματος.
Γι’ αὐτὸ τὰ ὅρια πρέπει νὰ τεθοῦν τώρα.
Γιατί ἡ ἐλευθερία προστατεύεται πρὶν ἀπὸ τὴν ἐξάρτηση — ὄχι ἀφοῦ αὐτὴ ἔχει παγιωθεῖ.

eksodos.gr