Τῶν Ἰωάννη Νiehoff - Panagiotidis καὶ Θεοχάρη Ν. Γρηγοριάδη,
Καθηγητῶν στὸ Freie Universität Berlin
Οἱ σημερινὲς διαφορὲς γύρω ἀπὸ τὴν Ἱερὰ Μονὴ Ἁγίας Αἰκατερίνης τοῦ Σινᾶ δὲν εἶναι ἁπλῶς περιουσιακὲς ἢ διοικητικές. Ἀφοροῦν τὴ συνέχεια ἑνὸς ἀπὸ τὰ ἀρχαιότερα ἐν λειτουργίᾳ μοναστήρια τοῦ χριστιανικοῦ κόσμου καὶ τὴ θέση του μέσα στὴ σύγχρονη αἰγυπτιακὴ ἔννομη τάξη. Ἡ συζήτηση, ὅμως, δὲν ἀρχίζει ἀπὸ μηδενικὴ βάση: τὸ ἰδιαίτερο καθεστὼς τοῦ Σινᾶ ἔχει ἱστορία πολλῶν αἰώνων καὶ ἀναγνωρίστηκε ἀπὸ διαδοχικὲς ἰσλαμικὲς ἐξουσίες.
Ἰδιαίτερα σημαντικὸ εἶναι ὅτι τὰ ἀρχαιότερα σωζόμενα νομικὰ τεκμήρια τῆς Μονῆς εἶναι ἰσλαμικὰ ἔγγραφα στὴν ἀραβικὴ γλῶσσα. Φατιμιδικὰ ἔγγραφα τοῦ 12ου αἰῶνα ἐπικαλοῦνται ἀκόμη παλαιότερα προνόμια, πρὸ τοῦ 1100, ἐνῷ οἱ ἀρχὲς προστατεύουν τὴ Μονὴ ἀπὸ λεηλασίες καὶ νέες φορολογικὲς ἐπιβαρύνσεις καὶ κατοχυρώνουν τὴν ἐλευθερία μετακινήσεων τῶν μοναχῶν.
Ἡ ὁρολογία τῶν ἴδιων πηγῶν εἶναι ἀποκαλυπτική. Περιουσιακὰ στοιχεῖα τῆς Μονῆς χαρακτηρίζονται emlâk, δηλαδὴ πλήρης ἰδιοκτησία, ἐνῷ... οἱ ἀφιερωμένες γαῖες της ὡς habs, παλαιότερος ὅρος τοῦ waqf (βακουφίου). Οἱ μοναχοὶ ἑπομένως δὲν ἐμφανίζονται ὡς ἁπλοῖ χρῆστες κρατικῆς περιουσίας.
Ἀργότερα, μαμελουκικὰ ἔγγραφα ἀναγνωρίζουν τὴν ἴδια τήν «κοινότητα τῶν μοναχῶν» ὡς νομικὸ ὑποκείμενο, ἐνῷ ἐπὶ Ὀθωμανῶν τὸ καθεστὼς τοῦ Σινᾶ ὡς waqf θεωρεῖται δεδομένο. Ἐξαιρετικὴ ὑπῆρξε ἀκόμη καὶ ἡ ἀπαλλαγή των Σιναϊτῶν ἀπὸ τὴν jizya, τὸν κεφαλικὸ φόρο τῶν μὴ μουσουλμάνων.
Αὐτὴ ἡ ἱστορικὴ συνέχεια πρέπει νὰ ἀποτελέσει τὴ βάση μιᾶς σύγχρονης λύσης. Ἄλλωστε, στὸν ἐπίσημο αἰγυπτιακὸ φάκελο πρὸς τὴν UNESCO ἡ Ἁγία Αἰκατερίνη περιγράφεται ὡς αὐτόνομος θρησκευτικὸς θεσμός, μὲ τὴ Μονή, τὰ παρεκκλήσια, τοὺς κήπους καὶ τὶς συναφεῖς ἐγκαταστάσεις νὰ συγκροτοῦν ἑνιαῖο ἱστορικὸ καὶ λειτουργικὸ σύνολο.
Μιὰ σύγχρονη Χάρτα γιὰ τὸ Σινᾶ θὰ μποροῦσε ἑπομένως νὰ κατοχυρώσει αὐτὴ τὴ συνέχεια: τὴ νομικὴ προσωπικότητα τῆς Μονῆς, τὴν περιουσία της, τὴ δυνατότητα διαχείρισης καὶ σύναψης συμβάσεων καί, κυρίως, τὴν ἐσωτερική της αὐτοδιοίκηση. Τὰ δικαιώματα αὐτὰ ἀνήκουν στὴ Μονὴ ὡς συλλογικὸ θεσμὸ καὶ δὲν μποροῦν νὰ ἐξαρτῶνται ἀποκλειστικὰ ἀπὸ τὸ πρόσωπο τοῦ ἑκάστοτε Ἡγουμένου. Ὁ Θεμελιώδης Κανονισμὸς προβλέπει Ἀδελφότητα, Ἱερὰ Σύναξη καὶ συλλογικὴ διοίκηση.
Τὸ Ἅγιον Ὅρος δείχνει ὅτι κρατικὴ κυριαρχία καὶ μοναστικὴ αὐτοδιοίκηση μποροῦν νὰ συνυπάρχουν. Μιὰ μόνιμη θεσμικὴ σχέση μεταξὺ Αἰγύπτου καὶ Μονῆς θὰ μποροῦσε νὰ προσφέρει τὴν ἴδια ἀσφάλεια στὸ Σινᾶ.
Τὸ ζητούμενο, συνεπῶς, δὲν εἶναι ἡ δημιουργία ἑνὸς νέου προνομίου, ἀλλὰ ἡ σύγχρονη ἐγγύηση μιᾶς ἱστορικῆς ἔννομης τάξης ποὺ ἡ ἴδια ἡ ἰσλαμικὴ καὶ αἰγυπτιακὴ παράδοση διατήρησε ἐπὶ αἰῶνες.
(«Τὰ ΝΕΑ», 3/9/26)
Ἰδιαίτερα σημαντικὸ εἶναι ὅτι τὰ ἀρχαιότερα σωζόμενα νομικὰ τεκμήρια τῆς Μονῆς εἶναι ἰσλαμικὰ ἔγγραφα στὴν ἀραβικὴ γλῶσσα. Φατιμιδικὰ ἔγγραφα τοῦ 12ου αἰῶνα ἐπικαλοῦνται ἀκόμη παλαιότερα προνόμια, πρὸ τοῦ 1100, ἐνῷ οἱ ἀρχὲς προστατεύουν τὴ Μονὴ ἀπὸ λεηλασίες καὶ νέες φορολογικὲς ἐπιβαρύνσεις καὶ κατοχυρώνουν τὴν ἐλευθερία μετακινήσεων τῶν μοναχῶν.
Ἡ ὁρολογία τῶν ἴδιων πηγῶν εἶναι ἀποκαλυπτική. Περιουσιακὰ στοιχεῖα τῆς Μονῆς χαρακτηρίζονται emlâk, δηλαδὴ πλήρης ἰδιοκτησία, ἐνῷ... οἱ ἀφιερωμένες γαῖες της ὡς habs, παλαιότερος ὅρος τοῦ waqf (βακουφίου). Οἱ μοναχοὶ ἑπομένως δὲν ἐμφανίζονται ὡς ἁπλοῖ χρῆστες κρατικῆς περιουσίας.
Ἀργότερα, μαμελουκικὰ ἔγγραφα ἀναγνωρίζουν τὴν ἴδια τήν «κοινότητα τῶν μοναχῶν» ὡς νομικὸ ὑποκείμενο, ἐνῷ ἐπὶ Ὀθωμανῶν τὸ καθεστὼς τοῦ Σινᾶ ὡς waqf θεωρεῖται δεδομένο. Ἐξαιρετικὴ ὑπῆρξε ἀκόμη καὶ ἡ ἀπαλλαγή των Σιναϊτῶν ἀπὸ τὴν jizya, τὸν κεφαλικὸ φόρο τῶν μὴ μουσουλμάνων.
Αὐτὴ ἡ ἱστορικὴ συνέχεια πρέπει νὰ ἀποτελέσει τὴ βάση μιᾶς σύγχρονης λύσης. Ἄλλωστε, στὸν ἐπίσημο αἰγυπτιακὸ φάκελο πρὸς τὴν UNESCO ἡ Ἁγία Αἰκατερίνη περιγράφεται ὡς αὐτόνομος θρησκευτικὸς θεσμός, μὲ τὴ Μονή, τὰ παρεκκλήσια, τοὺς κήπους καὶ τὶς συναφεῖς ἐγκαταστάσεις νὰ συγκροτοῦν ἑνιαῖο ἱστορικὸ καὶ λειτουργικὸ σύνολο.
Μιὰ σύγχρονη Χάρτα γιὰ τὸ Σινᾶ θὰ μποροῦσε ἑπομένως νὰ κατοχυρώσει αὐτὴ τὴ συνέχεια: τὴ νομικὴ προσωπικότητα τῆς Μονῆς, τὴν περιουσία της, τὴ δυνατότητα διαχείρισης καὶ σύναψης συμβάσεων καί, κυρίως, τὴν ἐσωτερική της αὐτοδιοίκηση. Τὰ δικαιώματα αὐτὰ ἀνήκουν στὴ Μονὴ ὡς συλλογικὸ θεσμὸ καὶ δὲν μποροῦν νὰ ἐξαρτῶνται ἀποκλειστικὰ ἀπὸ τὸ πρόσωπο τοῦ ἑκάστοτε Ἡγουμένου. Ὁ Θεμελιώδης Κανονισμὸς προβλέπει Ἀδελφότητα, Ἱερὰ Σύναξη καὶ συλλογικὴ διοίκηση.
Τὸ Ἅγιον Ὅρος δείχνει ὅτι κρατικὴ κυριαρχία καὶ μοναστικὴ αὐτοδιοίκηση μποροῦν νὰ συνυπάρχουν. Μιὰ μόνιμη θεσμικὴ σχέση μεταξὺ Αἰγύπτου καὶ Μονῆς θὰ μποροῦσε νὰ προσφέρει τὴν ἴδια ἀσφάλεια στὸ Σινᾶ.
Τὸ ζητούμενο, συνεπῶς, δὲν εἶναι ἡ δημιουργία ἑνὸς νέου προνομίου, ἀλλὰ ἡ σύγχρονη ἐγγύηση μιᾶς ἱστορικῆς ἔννομης τάξης ποὺ ἡ ἴδια ἡ ἰσλαμικὴ καὶ αἰγυπτιακὴ παράδοση διατήρησε ἐπὶ αἰῶνες.
(«Τὰ ΝΕΑ», 3/9/26)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου