Ἡ συμβολὴ τῆς ΙΙΙ Ἑλληνικῆς Ὀρεινῆς Ταξιαρχίας στὸν Συμμαχικὸ Ἀγῶνα
Τοῦ Κωνσταντίνου Χασόγια,
Θεολόγου ΕΚΠΑ / φοιτητὴ Τμ. Ἱστορίας καὶ Ἀρχαιολογίας ΕΚΠΑ
Θεολόγου ΕΚΠΑ / φοιτητὴ Τμ. Ἱστορίας καὶ Ἀρχαιολογίας ΕΚΠΑ
Ἡ κατάληψη τοῦ Ρίμινι στὶς 21 Σεπτεμβρίου 1944 ἀποτελεῖ μία ἀπὸ τὶς σημαντικότερες στιγμὲς τῆς ἑλληνικῆς στρατιωτικῆς παρουσίας στὸν Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ἡ ΙΙΙ Ἑλληνικὴ Ὀρεινὴ Ταξιαρχία, ὑπὸ τὸν Συνταγματάρχη Θρασύβουλο Τσακαλῶτο, συμμετεῖχε ἀποφασιστικὰ στὴ διάσπαση τῆς «Γοτθικῆς Γραμμῆς» καὶ εἰσῆλθε πρώτη στὴν πόλη, συμβάλλοντας στὴν ἀπελευθέρωσή της ἀπὸ τὶς δυνάμεις τοῦ Ἄξονα.
Ἡ ἑλληνικὴ συμμετοχὴ στὸν Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ἄρχισε στὶς 28 Ὀκτωβρίου 1940, μετὰ τὴν ἀπόρριψη τοῦ ἰταλικοῦ τελεσιγράφου ἀπὸ τὸν πρωθυπουργὸ τῆς Χώρας, Ἰωάννη Μεταξᾶ, μὲ τὴ σύμφωνη γνώμη τοῦ βασιλέως Γεωργίου Β΄ καὶ τὴ συμμετοχὴ τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ στὸν ὑπὲρ πάντων ἀγῶνα. Ὁ Ἑλληνικὸς Στρατὸς ἀπέκρουσε τὴν ἰταλικὴ ἐπίθεση καὶ πέρασε στὴν ἀντεπίθεση, προελαύνοντας βαθιὰ στὴν Ἀλβανία. Στὴ συνέχεια ἀκολούθησε ἡ γερμανικὴ ἐπίθεση, μὲ τὸ ἔπος τῶν Ὀχυρῶν καὶ ἡ Μάχη τῆς Κρήτης, ποὺ ὁλοκλήρωσαν τὴν κατάληψη τῆς Ἑλλάδας... ἀπὸ τὶς γερμανικὲς δυνάμεις.
Ἡ ἐξόριστη ἑλληνικὴ κυβέρνηση, ὑπὸ τὸν βασιλέα Γεώργιο Β΄ καὶ τὸν πρωθυπουργὸ Ἐμμανουὴλ Τσουδερό, συνέχισε τὸν ἀγῶνα στὸ πλευρὸ τῶν Συμμάχων ἀπὸ τὴ Μέση Ἀνατολή. Ἐκεῖ συγκροτήθηκε νέος Ἑλληνικὸς Στρατὸς (Βασιλικὸς Ἑλληνικὸς Στρατὸς Μέσης Ἀνατολῆς – ΒΕΣΜΑ), ἀρχικὰ μὲ τὴν Ι Ἑλληνικὴ Ταξιαρχία νὰ λαμβάνει μέρος στὴ Μάχη τοῦ Ἐλ Ἀλαμέϊν τὸ 1942. Παράλληλα, ὅμως, οἱ πολιτικὲς ἀντιπαραθέσεις τῆς κατεχόμενης Ἑλλάδας μεταφέρθηκαν στὶς ἑλληνικὲς Ἔνοπλες Δυνάμεις τῆς Μέσης Ἀνατολῆς. Τὰ κινήματα τοῦ 1943 καί, κυρίως, ἡ στάση τοῦ Ἀπριλίου 1944 -ἀπὸ τοὺς ὀπαδοὺς τῆς κομμουνιστικῆς Α.Σ.Ο. (Ἀντιφασιστικὴ Στρατιωτικὴ Ὀργάνωση)-προκάλεσαν τὸν ἀφοπλισμὸ καὶ τὴ διάλυση ἑλληνικῶν μονάδων ἀπὸ τοὺς Βρετανοὺς καὶ κατέστησαν ἀναγκαία τὴν ἀναδιοργάνωση τοῦ στρατεύματος.
Μολαταῦτα μετὰ ἀπὸ τὸν σχηματισμὸ κυβέρνησης ἐθνικῆς ἑνότητας ὑπὸ τὸν Γεώργιο Παπανδρέου ἀποφασίσθηκε καὶ ἡ ἀνασυγκρότηση τῶν Ἑλληνικῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων, μὲ τὴν ἀποτέλεσμα νὰ δημιουργηθεῖ ἡ ΙΙΙ Ἑλληνικὴ Ὀρεινὴ Ταξιαρχία (ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψη τῶν Βρετανῶν), μὲ διοικητὴ τὸν Συνταγματάρχη Θρασύβουλο Τσακαλῶτο, τὸν Ἰούνιο τοῦ 1944 . Ἡ νέα μονάδα ἀποτελοῦνταν ἀπὸ τρία τάγματα Πεζικοῦ, πυροβολικὸ καὶ μονάδες ὑποστήριξης, ἐνῷ τὸ ἔμβλημά της ἦταν ἡ κεφαλὴ τῆς θεᾶς Ἀθηνᾶς. Ἡ ἐκπαίδευση πραγματοποιήθηκε στὴν Τρίπολη τοῦ Λιβάνου, μὲ ἰδιαίτερη ἔμφαση στὸν ὀρεινὸ ἀγῶνα. Ἡ πειθαρχία, τὸ ὑψηλὸ ἠθικὸ καὶ ἡ μαχητικὴ ἱκανότητα τῶν ἀνδρῶν κέρδισαν τὴν ἐμπιστοσύνη τῶν Συμμάχων. Ἡ δύναμη τῆς Ταξιαρχίας ἀνῆλθε περίπου στοὺς 3.377 ἄνδρες.
Τὴν 7η Αὐγούστου 1944 ἀναχώρησε ἀπὸ τὴ Χάϊφα καὶ στὶς 11 Αὐγούστου ἀποβιβάστηκε στὸν Τάραντα τῆς Ἰταλίας. Στὴ συνέχεια ἐντάχθηκε στὶς συμμαχικὲς δυνάμεις ποὺ ἐπιχειροῦσαν γιὰ τὴ διάσπαση τῆς Γοτθικῆς Γραμμῆς καὶ τὴν προέλαση πρὸς τὸ Ρίμινι. Ἡ Γοτθικὴ Γραμμὴ ἀποτελοῦσε τὸ κύριο γερμανικὸ ἀμυντικὸ σύστημα στὴ βόρεια Ἰταλία. Ἐκτεινόταν κατὰ μῆκος των Ἀπεννίνων καὶ περιλάμβανε χαρακώματα, πολυβολεία, ἀντιαρματικὲς τάφρους, ναρκοπέδια καὶ ἰσχυρὰ ὀχυρωμένες θέσεις.
Τὴν 25η Αὐγούστου 1944 ἄρχισε ἡ συμμαχικὴ Ἐπιχείρηση «ΕΛΑΙΑ» (OLIVE), μὲ στόχο τὴ διάσπαση τῆς γερμανικῆς ἄμυνας. Ἡ ΙΙΙ Ε.Ο.Τ. ἐντάχθηκε στὸν ἀνατολικὸ τομέα καὶ ἀνέλαβε κρίσιμο ρόλο στὴν προέλαση πρὸς τὸ Ρίμινι.
Ἀπὸ τὴν 9η Σεπτεμβρίου ἡ Ταξιαρχία βρέθηκε στὴν πρώτη γραμμή, ἀντιμετωπίζοντας γερμανικὲς δυνάμεις, μεταξὺ τῶν ὁποίων τμήματα τῆς 1ης Μεραρχίας Ἀλεξιπτωτιστῶν. Τὴν 14η Σεπτεμβρίου ἄρχισε ἡ κύρια ἑλληνικὴ ἐπίθεση. Τὰ τρία ἑλληνικὰ τάγματα, παρὰ τὴ σφοδρὴ ἀντίσταση, κατέλαβαν διαδοχικὰ τὶς προβλεπόμενες θέσεις καὶ προωθήθηκαν πρὸς τὸν ποταμὸ Μαράνο. Ἰδιαίτερα κρίσιμη ὑπῆρξε ἡ μάχη γιὰ τὸ ἀεροδρόμιο τοῦ Ρίμινι, τὸ ὁποῖο οἱ Γερμανοὶ εἶχαν μετατρέψει σὲ ἰσχυρὰ ὀχυρωμένη θέση. Ἡ κατάληψή του ὁλοκληρώθηκε μὲ μάχες σῶμα μὲ σῶμα στὶς 18 Σεπτεμβρίου καὶ ἀποτέλεσε ἀποφασιστικὸ βῆμα γιὰ τὴν τελικὴ ἐπίθεση. Στὶς μάχες εἶχε λάβει μέρος καὶ ὁ ἀείμνηστος Ζάχος Χατζηφωτίου, ὁ ὁποῖος εἶχε περιγράψει σὲ ὁμιλίες του γλαφυρὰ τὰ ὅσα εἶχε ζήσει στὴν πρώτη γραμμὴ τῆς μάχης. Ἀκολούθως, στὶς 19 καὶ 20 Σεπτεμβρίου, οἱ ἑλληνικὲς δυνάμεις συνέχισαν τὴν προέλασή τους, ἀντιμετωπίζοντας γερμανικὲς ὀπισθοφυλακές. Τὸ βράδυ τῆς 20ῆς Σεπτεμβρίου βρίσκονταν πλέον στὶς παρυφὲς τῆς πόλης. Τὸ πρωὶ τῆς 21ης Σεπτεμβρίου, στὶς 07:15, τὸ 2ο Τάγμα εἰσῆλθε πρῶτο στὸ Ρίμινι. Ὁ λόχος τοῦ Λοχαγοῦ Μιχαὴλ Ἀποστολάκης κατέλαβε τὸ Δημαρχεῖο καὶ ὕψωσε τὴν ἑλληνικὴ σημαία. Λίγο ἀργότερα, τριμελὴς ἐπιτροπὴ πολιτῶν παρέδωσε ἐπισήμως καὶ ἄνευ ὅρων τὴν πόλη στὶς ἑλληνικὲς δυνάμεις. Τὸ σχετικὸ πρωτόκολλο συντάχθηκε στὴν ἑλληνική, ἰταλικὴ καὶ ἀγγλικὴ γλῶσσα.
Ἡ ἑλληνικὴ συμμετοχὴ στὸν Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ἄρχισε στὶς 28 Ὀκτωβρίου 1940, μετὰ τὴν ἀπόρριψη τοῦ ἰταλικοῦ τελεσιγράφου ἀπὸ τὸν πρωθυπουργὸ τῆς Χώρας, Ἰωάννη Μεταξᾶ, μὲ τὴ σύμφωνη γνώμη τοῦ βασιλέως Γεωργίου Β΄ καὶ τὴ συμμετοχὴ τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ στὸν ὑπὲρ πάντων ἀγῶνα. Ὁ Ἑλληνικὸς Στρατὸς ἀπέκρουσε τὴν ἰταλικὴ ἐπίθεση καὶ πέρασε στὴν ἀντεπίθεση, προελαύνοντας βαθιὰ στὴν Ἀλβανία. Στὴ συνέχεια ἀκολούθησε ἡ γερμανικὴ ἐπίθεση, μὲ τὸ ἔπος τῶν Ὀχυρῶν καὶ ἡ Μάχη τῆς Κρήτης, ποὺ ὁλοκλήρωσαν τὴν κατάληψη τῆς Ἑλλάδας... ἀπὸ τὶς γερμανικὲς δυνάμεις.
Ἡ ἐξόριστη ἑλληνικὴ κυβέρνηση, ὑπὸ τὸν βασιλέα Γεώργιο Β΄ καὶ τὸν πρωθυπουργὸ Ἐμμανουὴλ Τσουδερό, συνέχισε τὸν ἀγῶνα στὸ πλευρὸ τῶν Συμμάχων ἀπὸ τὴ Μέση Ἀνατολή. Ἐκεῖ συγκροτήθηκε νέος Ἑλληνικὸς Στρατὸς (Βασιλικὸς Ἑλληνικὸς Στρατὸς Μέσης Ἀνατολῆς – ΒΕΣΜΑ), ἀρχικὰ μὲ τὴν Ι Ἑλληνικὴ Ταξιαρχία νὰ λαμβάνει μέρος στὴ Μάχη τοῦ Ἐλ Ἀλαμέϊν τὸ 1942. Παράλληλα, ὅμως, οἱ πολιτικὲς ἀντιπαραθέσεις τῆς κατεχόμενης Ἑλλάδας μεταφέρθηκαν στὶς ἑλληνικὲς Ἔνοπλες Δυνάμεις τῆς Μέσης Ἀνατολῆς. Τὰ κινήματα τοῦ 1943 καί, κυρίως, ἡ στάση τοῦ Ἀπριλίου 1944 -ἀπὸ τοὺς ὀπαδοὺς τῆς κομμουνιστικῆς Α.Σ.Ο. (Ἀντιφασιστικὴ Στρατιωτικὴ Ὀργάνωση)-προκάλεσαν τὸν ἀφοπλισμὸ καὶ τὴ διάλυση ἑλληνικῶν μονάδων ἀπὸ τοὺς Βρετανοὺς καὶ κατέστησαν ἀναγκαία τὴν ἀναδιοργάνωση τοῦ στρατεύματος.
Μολαταῦτα μετὰ ἀπὸ τὸν σχηματισμὸ κυβέρνησης ἐθνικῆς ἑνότητας ὑπὸ τὸν Γεώργιο Παπανδρέου ἀποφασίσθηκε καὶ ἡ ἀνασυγκρότηση τῶν Ἑλληνικῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων, μὲ τὴν ἀποτέλεσμα νὰ δημιουργηθεῖ ἡ ΙΙΙ Ἑλληνικὴ Ὀρεινὴ Ταξιαρχία (ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψη τῶν Βρετανῶν), μὲ διοικητὴ τὸν Συνταγματάρχη Θρασύβουλο Τσακαλῶτο, τὸν Ἰούνιο τοῦ 1944 . Ἡ νέα μονάδα ἀποτελοῦνταν ἀπὸ τρία τάγματα Πεζικοῦ, πυροβολικὸ καὶ μονάδες ὑποστήριξης, ἐνῷ τὸ ἔμβλημά της ἦταν ἡ κεφαλὴ τῆς θεᾶς Ἀθηνᾶς. Ἡ ἐκπαίδευση πραγματοποιήθηκε στὴν Τρίπολη τοῦ Λιβάνου, μὲ ἰδιαίτερη ἔμφαση στὸν ὀρεινὸ ἀγῶνα. Ἡ πειθαρχία, τὸ ὑψηλὸ ἠθικὸ καὶ ἡ μαχητικὴ ἱκανότητα τῶν ἀνδρῶν κέρδισαν τὴν ἐμπιστοσύνη τῶν Συμμάχων. Ἡ δύναμη τῆς Ταξιαρχίας ἀνῆλθε περίπου στοὺς 3.377 ἄνδρες.
Τὴν 7η Αὐγούστου 1944 ἀναχώρησε ἀπὸ τὴ Χάϊφα καὶ στὶς 11 Αὐγούστου ἀποβιβάστηκε στὸν Τάραντα τῆς Ἰταλίας. Στὴ συνέχεια ἐντάχθηκε στὶς συμμαχικὲς δυνάμεις ποὺ ἐπιχειροῦσαν γιὰ τὴ διάσπαση τῆς Γοτθικῆς Γραμμῆς καὶ τὴν προέλαση πρὸς τὸ Ρίμινι. Ἡ Γοτθικὴ Γραμμὴ ἀποτελοῦσε τὸ κύριο γερμανικὸ ἀμυντικὸ σύστημα στὴ βόρεια Ἰταλία. Ἐκτεινόταν κατὰ μῆκος των Ἀπεννίνων καὶ περιλάμβανε χαρακώματα, πολυβολεία, ἀντιαρματικὲς τάφρους, ναρκοπέδια καὶ ἰσχυρὰ ὀχυρωμένες θέσεις.
Τὴν 25η Αὐγούστου 1944 ἄρχισε ἡ συμμαχικὴ Ἐπιχείρηση «ΕΛΑΙΑ» (OLIVE), μὲ στόχο τὴ διάσπαση τῆς γερμανικῆς ἄμυνας. Ἡ ΙΙΙ Ε.Ο.Τ. ἐντάχθηκε στὸν ἀνατολικὸ τομέα καὶ ἀνέλαβε κρίσιμο ρόλο στὴν προέλαση πρὸς τὸ Ρίμινι.
Ἀπὸ τὴν 9η Σεπτεμβρίου ἡ Ταξιαρχία βρέθηκε στὴν πρώτη γραμμή, ἀντιμετωπίζοντας γερμανικὲς δυνάμεις, μεταξὺ τῶν ὁποίων τμήματα τῆς 1ης Μεραρχίας Ἀλεξιπτωτιστῶν. Τὴν 14η Σεπτεμβρίου ἄρχισε ἡ κύρια ἑλληνικὴ ἐπίθεση. Τὰ τρία ἑλληνικὰ τάγματα, παρὰ τὴ σφοδρὴ ἀντίσταση, κατέλαβαν διαδοχικὰ τὶς προβλεπόμενες θέσεις καὶ προωθήθηκαν πρὸς τὸν ποταμὸ Μαράνο. Ἰδιαίτερα κρίσιμη ὑπῆρξε ἡ μάχη γιὰ τὸ ἀεροδρόμιο τοῦ Ρίμινι, τὸ ὁποῖο οἱ Γερμανοὶ εἶχαν μετατρέψει σὲ ἰσχυρὰ ὀχυρωμένη θέση. Ἡ κατάληψή του ὁλοκληρώθηκε μὲ μάχες σῶμα μὲ σῶμα στὶς 18 Σεπτεμβρίου καὶ ἀποτέλεσε ἀποφασιστικὸ βῆμα γιὰ τὴν τελικὴ ἐπίθεση. Στὶς μάχες εἶχε λάβει μέρος καὶ ὁ ἀείμνηστος Ζάχος Χατζηφωτίου, ὁ ὁποῖος εἶχε περιγράψει σὲ ὁμιλίες του γλαφυρὰ τὰ ὅσα εἶχε ζήσει στὴν πρώτη γραμμὴ τῆς μάχης. Ἀκολούθως, στὶς 19 καὶ 20 Σεπτεμβρίου, οἱ ἑλληνικὲς δυνάμεις συνέχισαν τὴν προέλασή τους, ἀντιμετωπίζοντας γερμανικὲς ὀπισθοφυλακές. Τὸ βράδυ τῆς 20ῆς Σεπτεμβρίου βρίσκονταν πλέον στὶς παρυφὲς τῆς πόλης. Τὸ πρωὶ τῆς 21ης Σεπτεμβρίου, στὶς 07:15, τὸ 2ο Τάγμα εἰσῆλθε πρῶτο στὸ Ρίμινι. Ὁ λόχος τοῦ Λοχαγοῦ Μιχαὴλ Ἀποστολάκης κατέλαβε τὸ Δημαρχεῖο καὶ ὕψωσε τὴν ἑλληνικὴ σημαία. Λίγο ἀργότερα, τριμελὴς ἐπιτροπὴ πολιτῶν παρέδωσε ἐπισήμως καὶ ἄνευ ὅρων τὴν πόλη στὶς ἑλληνικὲς δυνάμεις. Τὸ σχετικὸ πρωτόκολλο συντάχθηκε στὴν ἑλληνική, ἰταλικὴ καὶ ἀγγλικὴ γλῶσσα.
Ἕλληνες ὁπλῖτες κατὰ τὴν Ἐκκαθάριση τῆς πόλης του Ρίμινι μετὰ τὴν μάχη.
Ἀπὸ τὴν εἴσοδο τῆς Ταξιαρχίας στὶς ἐπιχειρήσεις στὴν Ἰταλία μέχρι τὴν κατάληψη τοῦ Ρίμινι, οἱ ἀπώλειες ἀνῆλθαν σὲ 116 νεκροὺς (10 ἀξιωματικοὶ καὶ 106 ὁπλῖτες) καὶ 316 τραυματίες (23 ἀξιωματικοὶ καὶ 293 ὁπλῖτες). Ἡ ἑλληνικὴ ἐπιτυχία προκάλεσε τὸν θαυμασμὸ τῶν Συμμάχων καὶ τῆς ἑλληνικῆς κυβέρνησης. Ὁ Βασιλιᾶς Γεώργιος Β΄, ὁ Πρωθυπουργὸς Γεώργιος Παπανδρέου καὶ ἀνώτατοι Συμμαχικοὶ διοικητὲς ἐξέφρασαν τὰ συγχαρητήριά τους στὴν Ταξιαρχία. Ἡ συμβολή της ἀναγνωρίστηκε ὡς συνέχεια τῶν ἑλληνικῶν πολεμικῶν ἐπιτυχιῶν στὴν Ἀλβανία, στὴν Κρήτη καὶ στὸ Ἐλ Ἀλαμέϊν.
Ἡ ΙΙΙ Ἑλληνικὴ Ὀρεινὴ Ταξιαρχία τιμήθηκε ἔκτοτε μὲ τὴν ὀνομασία «Ταξιαρχία Ρίμινι». Ἡ νίκη της συνέβαλε στὴ συμμαχικὴ προέλαση πρὸς τὴ βόρεια Ἰταλία καὶ ἀποτέλεσε μία ἀπὸ τὶς λαμπρότερες σελίδες τῆς ἑλληνικῆς στρατιωτικῆς ἱστορίας.
Ἀναμφίβολα, ἡ Μάχη του Ρίμινι ὑπῆρξε, τελικά, κάτι περισσότερο ἀπὸ μία ἐπιτυχημένη στρατιωτικὴ ἐπιχείρηση. Ἦταν ἡ συνέχεια τοῦ ἀγῶνα ποὺ εἶχε ἀρχίσει στὰ βουνὰ τῆς Ἀλβανίας καὶ εἶχε περάσει ἀπὸ τὴν Κρήτη καὶ τὸ Ἐλ Ἀλαμέϊν. Ἡ ΙΙΙ Ε.Ο.Τ. ἀπέδειξε ὅτι, παρὰ τὶς δοκιμασίες καὶ τὶς ἐσωτερικὲς διαιρέσεις, οἱ ἑλληνικὲς Ἔνοπλες Δυνάμεις μποροῦσαν νὰ ἀνασυγκροτηθοῦν καὶ νὰ συμβάλουν ἀποφασιστικὰ στὸν κοινὸ συμμαχικὸ ἀγῶνα. Στὶς 9 Νοεμβρίου 1944, ἡ «Ταξιαρχία Ρίμινι» ἐπέστρεψε στὴν ἀπελευθερωμένη Ἀθήνα, ἔχοντας ἤδη κατακτήσει μιὰ ξεχωριστὴ θέση στὴ νεότερη ἑλληνικὴ στρατιωτικὴ ἱστορία. Ἡ προσφορὰ καὶ ἡ θυσία τῶν ἀνδρῶν τῆς ΙΙΙ Ε.Ο.Τ. ἦταν τέτοιας μεγάλης σημασίας, ὥστε ἡ λέξη «ΡΙΜΙΝΙ» ἀποτυπώθηκε στὸ μνημεῖο τοῦ Ἀγνώστου Στρατιώτη, γιὰ νὰ θυμίζει στὶς γενιὲς ποὺ θὰ ἔρθουν τὸ κατόρθωμα τῶν προγόνων τους, καθὼς θὰ διαβάζουν τὶς ἐπιγραφές.
Τὸ μνημεῖο τοῦ Ἀγνώστου Στρατιώτη
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου