Γράφει ὁ Κωνσταντῖνος Χασόγιας, Θεολόγος Ε.Κ.Π.Α.
- φοιτητὴς Τμήματος Ἱστορίας καὶ Ἀρχαιολογίας Ε.Κ.Π.Α.
- φοιτητὴς Τμήματος Ἱστορίας καὶ Ἀρχαιολογίας Ε.Κ.Π.Α.
Ἡ 23η Ἰουλίου 1942 ἀποτελεῖ ἕναν ἀπὸ τοὺς σημαντικοὺς σταθμοὺς τῆς Ἑλληνικῆς Ἐθνικῆς Ἀντίστασης. Τὴν ἡμέρα ἐκείνη ὁ ἀπότακτος ἀντισυνταγματάρχης Ναπολέων Ζέρβας ἐγκατέλειψε τὴν κατεχόμενη Ἀθήνα καὶ κατευθύνθηκε πρὸς τὰ ὀρεινὰ τῆς Ἠπείρου, ἀνταποκρινόμενος στὴν ἀπόφαση νὰ ὀργανώσει ἔνοπλη ἀντίσταση κατὰ τῶν δυνάμεων Κατοχῆς. Ἡ πρωτοβουλία αὐτὴ ἐπρόκειτο νὰ ὁδηγήσει στὴ συγκρότηση τῶν Ἐθνικῶν Ὁμάδων Ἑλλήνων Ἀνταρτῶν (Ε.Ο.Ε.Α.) καὶ νὰ καταστήσει τὸν Ε.Δ.Ε.Σ. μία ἀπὸ τὶς σημαντικότερες ἀντιστασιακὲς ὀργανώσεις τῆς περιόδου.
Ἡ γενιὰ τοῦ 1940 εἶχε ἤδη βιώσει τὴν ἐποποιία τοῦ Ἑλληνοϊταλικοῦ Πολέμου καὶ τῆς γερμανικῆς εἰσβολῆς (1940–1941). Παρὰ τὴν κατάληψη τῆς χώρας καὶ τὴν ἐπιβολὴ τῆς τριπλῆς κατοχῆς ἀπὸ τὶς δυνάμεις τῆς Γερμανίας, τῆς Ἰταλίας καὶ τῆς Βουλγαρίας, ὁ ἑλληνικὸς ἀγῶνας δὲν ἔπαυσε. Ἡ ἐξόριστη ἑλληνικὴ κυβέρνηση, ὑπὸ τὸν Βασιλέα Γεώργιο Β΄ καὶ τὸν πρωθυπουργὸ Ἐμμανουὴλ Τσουδερό, ἐγκαταστάθηκε στὴ Μέση Ἀνατολή, ὅπου ἀνασυγκροτήθηκαν... οἱ Ἑλληνικὲς Ἔνοπλες Δυνάμεις καὶ συνέχισαν νὰ μάχονται στὸ πλευρὸ τῶν Συμμάχων. Τὴν ἴδια στιγμή, στὴν κατεχόμενη Ἑλλάδα ἄρχισαν νὰ συγκροτοῦνται οἱ πρῶτες ἀντιστασιακὲς ὀργανώσεις, οἱ ὁποῖες ἀνέλαβαν τὴν ὀργάνωση τοῦ ἔνοπλου καὶ τοῦ πολιτικοῦ ἀγῶνα κατὰ τῶν δυνάμεων κατοχῆς.
Ὁ Ναπολέων Ζέρβας, γεννήθηκε τὸ 1891 μὲ καταγωγὴ ἀπὸ τὸ Σούλι, εἶχε διακριθεῖ στοὺς Βαλκανικοὺς Πολέμους καὶ στὴ Μικρασιατικὴ Ἐκστρατεία. Ἀρχικά, ἡ πολιτική του διαδρομὴ συνδέθηκε στενὰ μὲ τὸ βενιζελικὸ στρατόπεδο καὶ ἡ συμμετοχή του στὰ στρατιωτικὰ κινήματα τοῦ Μεσοπολέμου ὁδήγησε στὴν ἀπόταξή του μετὰ τὸ κίνημα τοῦ 1935. Παρὰ τὶς πολιτικὲς αὐτὲς περιπέτειες, μὲ τὴν ἔναρξη τῆς Κατοχῆς ἔθεσε ὡς προτεραιότητα τὴν ὀργάνωση ἔνοπλου ἀγῶνα κατὰ τῶν κατακτητῶν.
Τὸ 1941 εἶχε ἤδη συγκροτηθεῖ στὴν Ἀθήνα ὁ Ἐθνικὸς Δημοκρατικὸς Ἑλληνικὸς Σύνδεσμος (Ε.Δ.Ε.Σ.). Στὰ πρῶτα προγραμματικά του κείμενα διατύπωνε δημοκρατικὲς καὶ ἀντιμοναρχικὲς θέσεις, ὅμως ἡ γερμανικὴ κατοχὴ μετέβαλε τὶς προτεραιότητες. Ἡ ἀπελευθέρωση τῆς χώρας ἀποτέλεσε πλέον τὸν ἄμεσο στόχο τῆς ὀργάνωσης.
Οἱ ἐξελίξεις στὴ βόρεια Ἀφρικὴ συνέβαλαν καθοριστικὰ στὴν ἀπόφαση τῶν Συμμάχων νὰ ἐνισχύσουν τὴν ἑλληνικὴ ἀντίσταση. Τὸ Στρατηγεῖο τῆς Μέσης Ἀνατολῆς ἐπιδίωκε τὴ δημιουργία ἀνταρτικῶν σωμάτων ποὺ θὰ ὑποχρέωναν τὶς δυνάμεις τοῦ Ἄξονα νὰ διατηροῦν σημαντικὲς μονάδες στὰ Βαλκάνια. Μέσῳ τῆς ἀντιστασιακῆς ὀργάνωσης «Προμηθέας», ὁ Ζέρβας ἦρθε σὲ ἐπαφὴ μὲ τοὺς Βρετανούς, οἱ ὁποῖοι τοῦ παρεῖχαν οἰκονομικὴ ἐνίσχυση καὶ ὁδηγίες γιὰ τὴ συγκρότηση ἔνοπλου σώματος.
Τὴν 23η Ἰουλίου 1942, ξεκίνησε μαζὶ μὲ τοὺς Κομνηνὸ Πυρομάγλου, Μιχαὴλ Μυριδάκη, Παντελῆ Κωστάκη, Ἰωάννη Παπαδάκη καὶ Ἡρακλῆ Πετιμεζὰ γιὰ τὰ βουνὰ τῆς Ἠπείρου καὶ τοῦ Βάλτου. Ἡ πρώτη ἐγκατάσταση στὴν περιοχὴ τοῦ Βάλτου δὲν ὑπῆρξε ἐπιτυχής, καθὼς οἱ τοπικοὶ πρόκριτοι φοβήθηκαν τὰ ἀντίποινα τῶν ἰταλικῶν ἀρχῶν κατοχῆς. Λίγο ἀργότερα ὅμως, στὴ Μεγαλόχαρη Ἄρτας, ὁ Ζέρβας βρῆκε εὐνοϊκότερες συνθῆκες καὶ ἄρχισε νὰ ὀργανώνει τοὺς πρώτους πυρῆνες τῶν Ε.Ο.Ε.Α., οἱ ὁποῖοι στελεχώθηκαν κυρίως ἀπὸ κατοίκους τῆς Ἠπείρου καὶ τῆς Αἰτωλοακαρνανίας.
Ὁ λαὸς τῆς Ἠπείρου μελοποίησε τὴν ἔξοδο τοῦ Ζέρβα στὰ βουνὰ μὲ τὸ τραγούδι: «Ὁ Ζέρβας κίνησε» . Οἱ στίχοι του ἀνέφεραν τὰ ἑξῆς:
Ἡ γενιὰ τοῦ 1940 εἶχε ἤδη βιώσει τὴν ἐποποιία τοῦ Ἑλληνοϊταλικοῦ Πολέμου καὶ τῆς γερμανικῆς εἰσβολῆς (1940–1941). Παρὰ τὴν κατάληψη τῆς χώρας καὶ τὴν ἐπιβολὴ τῆς τριπλῆς κατοχῆς ἀπὸ τὶς δυνάμεις τῆς Γερμανίας, τῆς Ἰταλίας καὶ τῆς Βουλγαρίας, ὁ ἑλληνικὸς ἀγῶνας δὲν ἔπαυσε. Ἡ ἐξόριστη ἑλληνικὴ κυβέρνηση, ὑπὸ τὸν Βασιλέα Γεώργιο Β΄ καὶ τὸν πρωθυπουργὸ Ἐμμανουὴλ Τσουδερό, ἐγκαταστάθηκε στὴ Μέση Ἀνατολή, ὅπου ἀνασυγκροτήθηκαν... οἱ Ἑλληνικὲς Ἔνοπλες Δυνάμεις καὶ συνέχισαν νὰ μάχονται στὸ πλευρὸ τῶν Συμμάχων. Τὴν ἴδια στιγμή, στὴν κατεχόμενη Ἑλλάδα ἄρχισαν νὰ συγκροτοῦνται οἱ πρῶτες ἀντιστασιακὲς ὀργανώσεις, οἱ ὁποῖες ἀνέλαβαν τὴν ὀργάνωση τοῦ ἔνοπλου καὶ τοῦ πολιτικοῦ ἀγῶνα κατὰ τῶν δυνάμεων κατοχῆς.
Ὁ Ναπολέων Ζέρβας, γεννήθηκε τὸ 1891 μὲ καταγωγὴ ἀπὸ τὸ Σούλι, εἶχε διακριθεῖ στοὺς Βαλκανικοὺς Πολέμους καὶ στὴ Μικρασιατικὴ Ἐκστρατεία. Ἀρχικά, ἡ πολιτική του διαδρομὴ συνδέθηκε στενὰ μὲ τὸ βενιζελικὸ στρατόπεδο καὶ ἡ συμμετοχή του στὰ στρατιωτικὰ κινήματα τοῦ Μεσοπολέμου ὁδήγησε στὴν ἀπόταξή του μετὰ τὸ κίνημα τοῦ 1935. Παρὰ τὶς πολιτικὲς αὐτὲς περιπέτειες, μὲ τὴν ἔναρξη τῆς Κατοχῆς ἔθεσε ὡς προτεραιότητα τὴν ὀργάνωση ἔνοπλου ἀγῶνα κατὰ τῶν κατακτητῶν.
Τὸ 1941 εἶχε ἤδη συγκροτηθεῖ στὴν Ἀθήνα ὁ Ἐθνικὸς Δημοκρατικὸς Ἑλληνικὸς Σύνδεσμος (Ε.Δ.Ε.Σ.). Στὰ πρῶτα προγραμματικά του κείμενα διατύπωνε δημοκρατικὲς καὶ ἀντιμοναρχικὲς θέσεις, ὅμως ἡ γερμανικὴ κατοχὴ μετέβαλε τὶς προτεραιότητες. Ἡ ἀπελευθέρωση τῆς χώρας ἀποτέλεσε πλέον τὸν ἄμεσο στόχο τῆς ὀργάνωσης.
Οἱ ἐξελίξεις στὴ βόρεια Ἀφρικὴ συνέβαλαν καθοριστικὰ στὴν ἀπόφαση τῶν Συμμάχων νὰ ἐνισχύσουν τὴν ἑλληνικὴ ἀντίσταση. Τὸ Στρατηγεῖο τῆς Μέσης Ἀνατολῆς ἐπιδίωκε τὴ δημιουργία ἀνταρτικῶν σωμάτων ποὺ θὰ ὑποχρέωναν τὶς δυνάμεις τοῦ Ἄξονα νὰ διατηροῦν σημαντικὲς μονάδες στὰ Βαλκάνια. Μέσῳ τῆς ἀντιστασιακῆς ὀργάνωσης «Προμηθέας», ὁ Ζέρβας ἦρθε σὲ ἐπαφὴ μὲ τοὺς Βρετανούς, οἱ ὁποῖοι τοῦ παρεῖχαν οἰκονομικὴ ἐνίσχυση καὶ ὁδηγίες γιὰ τὴ συγκρότηση ἔνοπλου σώματος.
Τὴν 23η Ἰουλίου 1942, ξεκίνησε μαζὶ μὲ τοὺς Κομνηνὸ Πυρομάγλου, Μιχαὴλ Μυριδάκη, Παντελῆ Κωστάκη, Ἰωάννη Παπαδάκη καὶ Ἡρακλῆ Πετιμεζὰ γιὰ τὰ βουνὰ τῆς Ἠπείρου καὶ τοῦ Βάλτου. Ἡ πρώτη ἐγκατάσταση στὴν περιοχὴ τοῦ Βάλτου δὲν ὑπῆρξε ἐπιτυχής, καθὼς οἱ τοπικοὶ πρόκριτοι φοβήθηκαν τὰ ἀντίποινα τῶν ἰταλικῶν ἀρχῶν κατοχῆς. Λίγο ἀργότερα ὅμως, στὴ Μεγαλόχαρη Ἄρτας, ὁ Ζέρβας βρῆκε εὐνοϊκότερες συνθῆκες καὶ ἄρχισε νὰ ὀργανώνει τοὺς πρώτους πυρῆνες τῶν Ε.Ο.Ε.Α., οἱ ὁποῖοι στελεχώθηκαν κυρίως ἀπὸ κατοίκους τῆς Ἠπείρου καὶ τῆς Αἰτωλοακαρνανίας.
Ὁ λαὸς τῆς Ἠπείρου μελοποίησε τὴν ἔξοδο τοῦ Ζέρβα στὰ βουνὰ μὲ τὸ τραγούδι: «Ὁ Ζέρβας κίνησε» . Οἱ στίχοι του ἀνέφεραν τὰ ἑξῆς:
«Ἀπ’ τὴν Ἀθήνα ὁ Ζέρβας κίνησε
Στὴν Ἤπειρο νὰ πάει
Γειά σου Ζέρβα μου
Στὴν Ἤπειρο νὰ πάει γιὰ τὴ Λευτεριά
Νὰ ζήσει ὁ Ζέρβας μας
Ὁ Ναπολέον μας
Νύχτα σελλώνει ὁ Ζέρβας τ’ ἄλογο
Νύχτα τὸ καλυβώνει
Γειά σου Ζέρβα μου
Νύχτα τὸ καλυβώνει γιὰ τὴ Λευτεριά
Νὰ ζήσει ὁ Ζέρβας μας
Ὁ Ναπολέον μας
Στὴν Ἤπειρο νὰ πάει
Γειά σου Ζέρβα μου
Στὴν Ἤπειρο νὰ πάει γιὰ τὴ Λευτεριά
Νὰ ζήσει ὁ Ζέρβας μας
Ὁ Ναπολέον μας
Νύχτα σελλώνει ὁ Ζέρβας τ’ ἄλογο
Νύχτα τὸ καλυβώνει
Γειά σου Ζέρβα μου
Νύχτα τὸ καλυβώνει γιὰ τὴ Λευτεριά
Νὰ ζήσει ὁ Ζέρβας μας
Ὁ Ναπολέον μας
Στὸ Ραντοβύζι βρίσκει τὸ Γρανιά
Στὴν Τσαπουριά τον Γκάτζο γιὰ τὴ Λευτεριά
Νὰ ζήσει ὁ Ζέρβας μας
Ὁ Ναπολέον μας
Περνάει ὁ Ζέρβας ἀπ’ τὴν Παραμυθιά
Καὶ πάει πάει στὴ Μυνήνα
Γειά σου Ζέρβα μου
Καὶ πάει στὴ Μυνήνα γιὰ τὴ Λευτεριά
Νὰ ζήσει ὁ Ζέρβας μας
Ὁ Ναπολέον μας»
Στὴν Τσαπουριά τον Γκάτζο γιὰ τὴ Λευτεριά
Νὰ ζήσει ὁ Ζέρβας μας
Ὁ Ναπολέον μας
Περνάει ὁ Ζέρβας ἀπ’ τὴν Παραμυθιά
Καὶ πάει πάει στὴ Μυνήνα
Γειά σου Ζέρβα μου
Καὶ πάει στὴ Μυνήνα γιὰ τὴ Λευτεριά
Νὰ ζήσει ὁ Ζέρβας μας
Ὁ Ναπολέον μας»
Στοὺς ἑπόμενους μῆνες ὁ Ε.Δ.Ε.Σ. ἐξελίχθηκε σὲ μία ἀπὸ τὶς δύο μεγαλύτερες ἔνοπλες ὀργανώσεις τῆς κατεχόμενης Ἑλλάδας. Ἡ κορυφαία στιγμὴ τῆς συνεργασίας τοῦ Ε.Δ.Ε.Σ. μὲ τὸ Ε.Α.Μ.-Ε.Λ.Α.Σ. ὑπῆρξε ἡ ἀνατίναξη τῆς γέφυρας τοῦ Γοργοποτάμου (ἐπιχείρηση «Χάρλινγκ 42», «Harling 42»), στὶς 25 Νοεμβρίου 1942, μὲ τὴ συμμετοχὴ καὶ Βρετανῶν ἀξιωματικῶν τῆς SOE, Ἔντυ Μάγιερς καὶ Κρὶς Γουντχάουζ. Ἡ ἐπιχείρηση ἀπέκτησε μεγάλη συμβολικὴ σημασία γιὰ τὴν Ἑλληνικὴ Ἀντίσταση, ἐνῷ ἡ στρατηγική της ἐπίδραση στὶς ἐπιχειρήσεις τῆς Βόρειας Ἀφρικῆς ἐξακολουθεῖ νὰ ἀποτελεῖ ἀντικείμενο ἱστορικῆς συζήτησης. Ἐπιπλέον, ἔπειτα ἀπὸ τὴν ἀνατίναξη τῆς γέφυρας, οἱ ἰταλικὲς δυνάμεις κατοχῆς ἐπικήρυξαν τὸν Ζέρβα μὲ τὸ ποσὸ τῶν 100.000.000 δρχ .
Κατὰ τὰ ἑπόμενα δύο χρόνια οἱ δυνάμεις τοῦ Ναπ. Ζέρβα πραγματοποίησαν σημαντικὲς ἐπιχειρήσεις ἐναντίον τῶν γερμανικῶν καὶ ἰταλικῶν στρατευμάτων, ὅπως ἡ Ἐπιχείρηση Animals (1943), ἡ Μάχη τοῦ Μακρυνόρους (1943), ἡ Μάχη τῆς Νεράϊδας (1943), ἡ Ἐπιχείρηση «Κιβωτὸς τοῦ Νῶε» (1944) καὶ ἡ Μάχη τῆς Μενίνας (1944). Δυστυχῶς, ἀπὸ τὸ φθινόπωρο τοῦ 1943 οἱ σχέσεις μεταξὺ τῶν ὀργανώσεων τοῦ Ε.Δ.Ε.Σ. καὶ τοῦ Ε.Λ.Α.Σ. ὁδηγήθηκαν σὲ ἔνοπλες συγκρούσεις, ἀντανακλῶντας τὶς διαφορετικὲς πολιτικὲς ἐπιδιώξεις τῶν δύο ὀργανώσεων γιὰ τὴ μεταπολεμικὴ Ἑλλάδα. Οἱ συγκρούσεις αὐτὲς σφράγισαν μία ἀπὸ τὶς πλέον τραγικὲς πτυχὲς τὰ ἔτη τῆς Κατοχῆς.
Ἡ συμβολὴ τῶν Ε.Ο.Ε.Α. / Ε.Δ.Ε.Σ. στὸν ἀντιστασιακὸ ἀγῶνα ἀναγνωρίσθηκε μεταπολεμικὰ ἀπὸ τὴν ἑλληνικὴ πολιτεία. Μὲ Βασιλικὸ Διάταγμα τῆς 10ης Μαρτίου 1950 ἀναγνωρίσθηκε ἐπίσημα ἡ ἐθνική του δράση, ἐνῷ ὁ Ναπολέων Ζέρβας τιμήθηκε μὲ τὸν βαθμὸ τοῦ Στρατηγοῦ.
Ὀγδόντα τέσσερα χρόνια μετὰ τὴν ἔξοδό του στὰ βουνὰ τῆς Ἠπείρου, ὁ Ναπολέων Ζέρβας ἐξακολουθεῖ νὰ ἀποτελεῖ μία ἀπὸ τὶς ἐξέχουσες πολιτικοστρατιωτικὲς προσωπικότητες τῆς περιόδου τῆς Κατοχῆς. Ἡ ἀπόφασή του νὰ ἀναλάβει ἔνοπλη δράση κατὰ τῶν δυνάμεων κατοχῆς, στὶς 23 Ἰουλίου 1942, σηματοδότησε τὴ συγκρότηση ἑνὸς ἀπὸ τοὺς σημαντικότερους ἀντιστασιακοὺς σχηματισμοὺς τῆς χώρας καὶ συνέβαλε στὴν εὐρύτερη συμμαχικὴ πολεμικὴ προσπάθεια κατὰ τῶν δυνάμεων τοῦ Ἄξονα.
Ἡ συμβολὴ τοῦ Ν. Ζέρβα καὶ τῶν Ε.Ο.Ε.Α. - Ε.Δ.Ε.Σ., στὸν ἀγῶνα κατὰ τῶν κατοχικῶν δυνάμεων κατὰ τὴν περίοδο 1942 - 1944 ἀποτελεῖ σημαντικὸ κεφάλαιο τῆς Ἐθνικῆς Ἀντίστασης. Οἱ ἐπιχειρήσεις καὶ ἡ δράση τους συνέβαλαν οὐσιαστικὰ τόσο στὸν ἀγῶνα γιὰ τὴν ἀπελευθέρωση τῆς χώρας ἀπὸ τὶς δυνάμεις Κατοχῆς ὅσο καί, στὸ μέτρο τῶν δυνατοτήτων τους, στὴ συνολικὴ συμμαχικὴ προσπάθεια ποὺ ὁδήγησε στὴ μεγάλη νίκη κατὰ τῶν δυνάμεων τοῦ Ἄξονα. Ἡ συμβολὴ τῶν ἀνδρῶν καὶ τῶν γυναικῶν ποὺ ἀγωνίσθηκαν καὶ θυσιάστηκαν τότε, συνιστᾶ ἀναπόσπαστο τμῆμα τῆς νεότερης ἑλληνικῆς ἱστορίας, τῆς Ἐθνικῆς Ἀντίστασης καὶ τῆς συλλογικῆς ἐθνικῆς μνήμης.
Ὁ Στρατηγὸς Ναπ. Ζέρβας, ἀρχηγὸς τῶν Ε.Ο.Ε.Α. (Ε.Δ.Ε.Σ.)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου