Στὴν ἐγχώρια εἰδησεογραφία πέρασε στὰ «ψιλά» ἡ 135η ἐτήσια σύνοδος τῆς Ἐπιτροπῆς Ὑπουργῶν τοῦ Συμβουλίου τῆς Εὐρώπης ποὺ ἔλαβε χώρα στὶς 14-15 Μαΐου 2026 στὸ Κισινάου τῆς Μολδαβίας. Ἐκεῖ οἱ Ὑπουργοὶ Ἐξωτερικῶν τῶν 46 κρατῶν-μελῶν ὑιοθέτησαν μία κοινὴ πολιτικὴ δήλωση γιὰ τὴ μετανάστευση, ἡ ὁποία μὲ διπλωματικὴ γλῶσσα στέλνει σαφῆ μηνύματα πρὸς τὸ Εὐρωπαϊκὸ Δικαστήριο Δικαιωμάτων τοῦ Ἀνθρώπου (ΕΔΔΑ) ὡς πρὸς τὶς ἀποφάσεις του γιὰ τὶς ἀπελάσεις.
Ἀπὸ τὴ δήλωση κρατᾶμε τὰ ἑξῆς σημαντικά:
- Τὰ κράτη ἐπιβεβαιώνουν τὸ «ἀναμφισβήτητο κυριαρχικό τους δικαίωμα νὰ ἀποφασίζουν καὶ νὰ ἐλέγχουν τὴν εἴσοδο καὶ τὴ διαμονὴ ἀλλοδαπῶν ὑπηκόων στὴν ἐπικράτειά τους» (§18).
- Ἐκφράζουν τὴν ἀνησυχία τους γιὰ τὰ ἐμπόδια «νὰ ἀπελάσουν ἢ νὰ ἐκδώσουν ἄτομο ποὺ ἔχει καταδικαστεῖ ἢ κατηγορεῖται γιὰ... σοβαρὸ ἀδίκημα» (§20).
- Καλούν τὸ ΕΔΔΑ νὰ σεβαστεῖ «τὶς ἰδιαιτερότητες τῶν ἐθνικῶν νομικῶν συστημάτων καὶ παραδόσεων» (§33).
- Τονίζουν ὅτι «ἡ ἄφιξη μεγάλου ἀριθμοῦ μεταναστῶν ἀποτελεῖ μία σύνθετη καὶ ἐξελισσόμενη πρόκληση γιὰ τὰ κράτη τῆς πρώτης γραμμῆς, συμπεριλαμβανομένου τοῦ κυριαρχικοῦ τους δικαιώματος νὰ προστατεύουν τὰ ἐθνικὰ σύνορα καὶ νὰ ἀποφασίζουν ποιὸς εἰσέρχεται νόμιμα στὴν ἐπικράτειά τους, καθὼς καὶ τῆς θεμελιώδους εὐθύνης τους νὰ διασφαλίζουν τὴν ἐθνικὴ ἀσφάλεια καὶ τὴ δημόσια ἀσφάλεια» (§34).
- Ὑπογραμμίζουν ὅτι «εἶναι σημαντικὸ τὰ κράτη, συμπεριλαμβανομένων ἐκείνων ποὺ εἶναι ἐκτεθειμένα σὲ μαζικὲς ἀφίξεις, νὰ μποροῦν νὰ ἀκολουθήσουν νέες προσεγγίσεις γιὰ τὴν ἀντιμετώπιση καὶ ἐνδεχομένως τὴν ἀποτροπὴ τῆς παράτυπης μετανάστευσης. Μεταξὺ τῶν νέων προσεγγίσεων ποὺ ἔχουν προβλεφθεῖ ἀπὸ πολλὰ κράτη μέλη εἶναι ἡ διεκπεραίωση αἰτημάτων διεθνοῦς προστασίας σὲ τρίτη χώρα, οἱ “κόμβοι ἐπιστροφῆς” (“return hubs”) σὲ τρίτες χῶρες καὶ ἡ συνεργασία μὲ χῶρες διελεύσεως».
Τὸ ὅλο ζήτημα ξεκίνησε νὰ λαμβάνει εὐρεῖες διαστάσεις ἤδη ἀπὸ τὸν Μάιο τοῦ 2025, ὅταν 9 κράτη-μέλη (Βέλγιο, Πολωνία, Ἰταλία, Δανία, Τσεχία, Ἐσθονία, Λετονία, Λιθουανία καὶ Αὐστρία) ζήτησαν μὲ κοινὴ ἐπιστολή τους μία διαφορετικὴ ἐρμηνεία τῆς Εὐρωπαϊκῆς Συμβάσεως Δικαιωμάτων τοῦ Ἀνθρώπου (ΕΣΔΑ), ὥστε νὰ μποροῦν νὰ ἀπελαύνουν ὑπηκόους τρίτων χωρῶν ποὺ ἔχουν τελέσει ποινικὰ ἀδικήματα.
Οἱ ἡγέτες τῶν ὑπογραφουσῶν χωρῶν, μὲ προεξάρχουσες τὴν Ἰταλία καὶ τὴ Δανία, ὑποστήριζαν ὅτι τὸ ΕΔΔΑ μὲ τὴ νομολογία του ἔχει ἐπεκτείνει τὸ πεδίο ἐφαρμογῆς τῆς Συμβάσεως «πολὺ μακριὰ σὲ σύγκριση μὲ τὶς ἀρχικὲς προθέσεις» ἐνῶ σημείωναν ὅτι «ἡ ἐρμηνεία τοῦ Δικαστηρίου περιόρισε τὴν ἱκανότητά τους νὰ λαμβάνουν πολιτικὲς ἀποφάσεις στὶς δικές τους δημοκρατίες καὶ μὲ τὸν τρόπο αὐτὸ ἐπηρέασε τοὺς χειρισμοὺς μὲ τοὺς ὁποίους ἐμεῖς ὡς ἡγέτες μποροῦμε νὰ προστατεύσουμε τὶς δημοκρατικὲς μας κοινωνίες καὶ τοὺς πληθυσμούς μας».
Ἐπὶ τῆς οὐσίας, ἡ ἐν λόγω ἐπιστολὴ ἐπισημοποίησε μὲ ἐμφατικὸ τρόπο τὴ θέση ὁρισμένων εὐρωπαϊκῶν κρατῶν ὅτι μερικὲς ἀποφάσεις τοῦ Δικαστηρίου ἔχουν ναρκοθετήσει τὴν ἀρμοδιότητα τῶν ἐθνῶν-κρατῶν νὰ λαμβάνουν κυριαρχικὰ ἀποφάσεις σὲ πεδία πολιτικῆς ποὺ ἔχουν νὰ κάνουν μὲ τὴ δημόσια τάξη καὶ ἀσφάλεια. Στόχευση αὐτῆς τῆς πρωτοβουλίας ἦταν νὰ ξεκινήσει μία εὐρύτερη συζήτηση στοὺς κόλπους τοῦ Συμβουλίου τῆς Εὐρώπης σχετικά μὲ τὸ πῶς τὸ διεθνὲς δίκαιο ἐρμηνεύεται ἀπὸ τὸ ΕΔΔΑ κατὰ τρόπο ποὺ περιορίζει τὶς ἐθνικὲς πολιτικὲς ἰδίως στὰ ζητήματα παροχῆς ἀσύλου καὶ φυλάξεως τῶν συνόρων.
Πρὶν ἀπὸ τὴν ἐπιστολὴ τῶν 9 ἡγετῶν εἶχε προηγηθεῖ στὶς 17 Μαρτίου 2025 μία ἀπόφαση τοῦ ΕΔΔΑ (Sharafane v. Denmark) μὲ τὴν ὁποία τὸ Δικαστήριο ἀρνήθηκε νὰ ἐπανεξετάσει μία ὑπόθεση κατὰ τῆς Δανίας, κατοχυρώνοντας ἕνα «δικαίωμα ἐπιστροφῆς» γιὰ τοὺς ἀλλοδαποὺς ποὺ ἀπελάθηκαν κατόπιν ποινικῆς καταδίκης. Διὰ τῆς ἀπορρίψεως τὸ ΕΔΔΑ ἐπιβεβαίωσε ὅτι τὸ «δικαίωμα ἐπιστροφῆς» τῶν ἀπελαθέντων ἀλλοδαπῶν στὸ εὐρωπαϊκὸ ἔδαφος ἀποτελεῖ πλέον νομολογία τοῦ Δικαστηρίου καὶ προορίζεται νὰ ἐφαρμοστεῖ σὲ ὅλα τὰ κράτη-μέλη τοῦ Συμβουλίου τῆς Εὐρώπης. Μετὰ ἀπὸ αὐτὴ τὴν ἐξέλιξη ἦταν λογικὸ καὶ ἑπόμενο νὰ ὑπάρξει ἔντονη ἀνησυχία ἰδίως στὰ κράτη ποὺ λόγω γεωγραφικῆς θέσεως δέχονται μεγάλες μεταναστευτικὲς πιέσεις.
Τὸν Δεκέμβριο τοῦ 2025 μὲ μία κοινὴ δήλωση στὸ πλαίσιο τῆς Διασκέψεως τῶν Ὑπουργῶν Δικαιοσύνης τοῦ Συμβουλίου τῆς Εὐρώπης, 27 κράτη-μέλη μεταξὺ ἄλλων ἐπεσήμαναν καὶ τὰ ἑξῆς περὶ τῆς ἐργαλειοποιήσεως τῶν μεταναστευτικῶν ροῶν: «Ἀναγνωρίζουμε τὸ ἐξαιρετικὰ εὐαίσθητο γεωπολιτικὸ πλαίσιο καὶ τὴν ἀνάγκη νὰ διασφαλιστεῖ σωστὰ ἡ ἐθνικὴ ἀσφάλεια καὶ ἡ δημόσια ἀσφάλεια, συμπεριλαμβανομένων τῶν περιπτώσεων ὅπου τὰ ἀνθρώπινα δικαιώματα καὶ οἱ θεμελιώδεις ἐλευθερίες ὑπόκεινται σὲ κατάχρηση καὶ χρήση ἀπὸ ἐχθρικὰ καθεστῶτα καὶ μεμονωμένους αἰτοῦντες μὲ κρυφὰ κίνητρα, μὲ ἀρνητικὲς ἐπιπτώσεις στὸ σύστημα τῆς Συμβάσεως».
Σύμφωνα μὲ πρόσφατο δημοσίευμα τοῦ Economist (1/4/26), οἱ πιέσεις ποὺ δέχονται οἱ εὐρωπαϊκὲς κοινωνίες ἀπὸ τὰ μεταναστευτικὰ κύματα ἔχει «ἀνάψει» νομικὲς καὶ πολιτικὲς συζητήσεις, ἰδίως στὸ Ἡνωμένο Βασίλειο, γιὰ τὴν ἀναθεώρηση τῆς ΕΣΔΑ. Ἀποφάσεις τοῦ ΕΔΔΑ ἔχουν «βάλει φρένο» σὲ πολλὲς περιπτώσεις στὴν ἀπέλαση μεταναστῶν ποὺ ἔχουν τελέσει ποινικὰ ἀδικήματα, μὲ τὴ λογικὴ ὅτι πρέπει νὰ προστατευτεῖ τὸ δικαίωμά τους στὴν οἰκογενειακὴ ζωή (ἄρθρο 8 τῆς ΕΣΔΑ) καὶ νὰ μὴν ἀποχωριστοῦν ἀπὸ τὴν οἰκογένειά τους.
Στὸ ἄρθρο ἐπισημαίνεται ὅτι στὴ Βρετανία τόσο τὸ κόμμα Reform UK ποὺ προηγείται στὶς δημοσκοπήσεις ὅσο καὶ οἱ Conservatives προτείνουν τὴν ἀποχώρηση τῆς χώρας ἀπὸ τὴν ΕΣΔΑ. Ἀπὸ τὴν ἄλλη, τὰ ἀριστερὰ κόμματα στηρίζουν τὴ λογικὴ τῶν ἀποφάσεων τοῦ ΕΔΔΑ ἐνῶ ὁ ἴδιος ὁ πρωθυπουργὸς Keir Starmer, ὡς πάλαι ποτέ δικηγόρος ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων, ἔχει κατὰ τὸ παρελθὸν συγγράψει γιὰ τὰ ζητήματα αὐτὰ ἕνα πόνημα 900 σελίδων.
Σὲ πρόσφατη (30/3/26) παρέμβασή του στὴν Telegraph, ὁ Sir Michael Ellis, Δικηγόρος, πρῶην Ὑπουργὸς καὶ πρῶην Γενικὸς Εἰσαγγελέας Ἀγγλίας καὶ Οὐαλίας, ἰσχυρίστηκε ὅτι τὰ εὐρωπαϊκὰ κράτη ἔχουν παραχωρήσει ὑπερβολικὴ ἰσχὺ στοὺς δικαστὲς τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων. Σύμφωνα μὲ ὅσα ἀναφέρει, τὸ ΕΔΔΑ μὲ τὶς ἀποφάσεις του «μπλοκάρει» ἀπελάσεις μεταναστῶν καὶ δὴ μεταναστῶν ποὺ ἔχουν τελέσει ποινικὰ ἀδικήματα καὶ τοποθετεῖ τὰ δικαιώματα τῶν παραβατῶν πάνω ἀπὸ αὐτὰ τῶν νομοταγῶν καὶ φορολογουμένων πολιτῶν. Κατηγορεῖ τὸ Δικαστήριο ὅτι δὲν κάνει ἁπλὰ ἐφαρμογὴ τῶν διατάξεων τῆς ΕΣΔΑ ἀλλὰ τὴν ἐρμηνεύει μὲ πολιτικὰ κριτήρια ("left-wing activism"). Παρατηρεῖ, ὅμως, ὅτι συνολικὰ στὴν Εὐρώπη συμβαίνει μία μεγάλη στροφὴ πάνω στὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ ὑποστηρίζει ὅτι πρέπει νὰ ὑπερισχύσει ἡ δημοκρατία ὑπὸ τὴν ἔννοια τῆς ἐφαρμογῆς τῆς βουλήσεως τῶν κυριάρχων λαῶν καὶ ὄχι ἡ νομικίστικη λογικὴ τῶν δικαστῶν.
Θεωρεῖ ὅτι ἡ «ἀριστερὴ» ἀντίληψη γιὰ τὸ κράτος δικαίου ἔχει μετατραπεῖ σὲ μία θεότητα, τὴν ὁποία εἶναι ἱεροσυλία νὰ ἐπικρίνεις. Ὅμως, δὲν εἶναι ἡ ἴδια ἡ ἔννοια τοῦ κράτους δικαίου ποὺ εἶναι προβληματική - αὐτὴ παραμένει πιὸ σημαντικὴ ἀπὸ ποτέ. Κατὰ τὴ γνώμη του, οἱ Εὐρωπαῖοι ἀρχίζουν νὰ ἀντιλαμβάνονται ὅτι τὸ πρόβλημα εἶναι τὰ δικαστήρια ποὺ «ὑπερ-ἐρμηνεύουν» τοὺς κανόνες δικαίου δίνοντας πολιτικὸ πρόσημο στὸ κράτος δικαίου. Καταλήγει ὅτι οἱ ἡμέρες τοῦ Δικαστηρίου μπορεῖ νὰ εἶναι μετρημένες.
Μὲ ἐπίκεντρο τοὺς ἀνωτέρω προβληματισμοὺς ἔλαβε χώρα στὴν αἴθουσα τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου Ἀθηνῶν μία ἐκδήλωση ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴ Ἕνωση γιὰ τὰ Δικαιώματα τοῦ Ἀνθρώπου μὲ προσκεκλημένους τρεῖς Ἕλληνες Δικαστὲς τοῦ ΕΔΔΑ: τὸν Χρήστο Ροζάκη, πρ. Ἀντιπρόεδρο τοῦ ΕΔΔΑ (1998-2011) καὶ Ὁμότιμο Καθηγητὴ Διεθνοῦς Δικαίου στὸ ΕΚΠΑ, τὸν Ἰωάννη Κτιστάκι, Πρόεδρο τοῦ 3ου Τμήματος τοῦ ΕΔΔΑ καὶ Ἀναπλ. Καθηγητὴ τῆς Νομικῆς Σχολῆς στὸ ΔΠΘ καὶ τὸν Λίνο-Ἀλέξανδρο Σισιλιάνο πρ. Πρόεδρο τοῦ ΕΔΔΑ καὶ Καθηγητὴ τῆς Νομικῆς Σχολῆς στὸ ΕΚΠΑ.
Κατὰ τὴ διάρκεια τῆς ἐκδηλώσεως τέθηκε τὸ ἑξῆς κρίσιμο ἐρώτημα: ἀσκεῖ τὸ ΕΔΔΑ πολιτικὴ μὲ τὶς ἀποφάσεις του; Στὶς ἀπαντήσεις ποὺ ἔδωσε ὁ Λίνος-Ἀλέξανδρος Σισιλιάνος καὶ ὁ Χρήστος Ροζάκης φάνηκε μία σημαντικὴ διαφοροποίηση. Ὁ πρῶτος ἐμφατικὰ τόνισε ὅτι «τὸ Δικαστήριο δὲν κάνει πολιτικὴ καὶ δὲν πρέπει νὰ κάνει πολιτική» ἐνῶ ὁ δεύτερος ἀμέσως ἀντέτεινε ὅτι «παρὰ τὶς προσπάθειες τοῦ Δικαστηρίου νὰ εἶναι ἀντικειμενικὸ καὶ νὰ μὴν πολιτικοποιεῖ τὶς ὑποθέσεις, αὐτὸ εἶναι ἀδύνατο σὲ τελικὴ ἀνάλυση».
Ὀδεύουμε πρὸς μία σύγκρουση τῶν κρατῶν-μελῶν μὲ τοὺς Δικαστὲς τοῦ ΕΔΔΑ; Θὰ ἐπηρεάσει αὐτὴ ἡ πρόσφατη πολιτικὴ δήλωση τῆς Ἐπιτροπῆς Ὑπουργῶν τὴ νομολογία τοῦ Δικαστηρίου στὰ ζητήματα μεταναστεύσεως; Θὰ βρεθεῖ μία ἰσορροπία μεταξὺ τῆς προασπίσεως τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων καὶ τῆς ἐθνικῆς κυριαρχίας τῶν κρατῶν; Ὑπεισέρχονται πολιτικὲς/ἰδεολογικὲς σταθμίσεις στὶς ἀποφάσεις τοῦ ΕΔΔΑ ἢ αὐτὲς λαμβάνονται μὲ ἀμιγῶς νομικὰ κριτήρια;
Πρόκειται γιὰ ἀκανθώδη ἐρωτήματα ποὺ προβληματίζουν καὶ μένει νὰ παρακολουθήσουμε ἂν ποτέ καὶ πῶς θὰ ἀπαντηθοῦν…
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου