Σύντομη εἰσήγηση στὸ Διεθνὲς Συνέδριο «Ἡ Σταύρωση τῆς Ὀρθοδοξίας στὸν 21ο αἰῶνα: Πνευματικοὶ Πόλεμοι, Οἰκουμενιστικὴ Ἐπίθεση καὶ Παγκόσμια Πολιτική», τὸ ὁποῖο διοργανώθηκε ἀπὸ τὸ Κέντρο Γεωστρατηγικῶν Μελετῶν στὶς 4 Δεκεμβρίου 2025 στὸ Press centar UNS, Κέντρο Τύπου τοῦ Συνδέσμου Δημοσιογράφων Σερβίας, στὸ Βελιγράδι.
Ὁ Ὀρθόδοξος θεολόγος Βασίλειος Τουλουμτσής ὑποστηρίζει ὅτι ἡ οὐκρανικὴ ἐκκλησιαστικὴ κρίση δὲν ἐπιλύθηκε ποτὲ οὐσιαστικὰ καὶ ὅτι ὁ Τόμος τῆς Αὐτοκεφαλίας, ἀντὶ νὰ θεραπεύσει τὸ σχίσμα, τελικὰ τὸ ἐμβάθυνε καὶ τὸ ἐπέκτεινε τόσο ἐντὸς τῆς Οὐκρανίας ὅσο καὶ σὲ ὁλόκληρο τὸν Ὀρθόδοξο κόσμο. Ἡ εἰσήγησή του ἐπιχειρεῖ μιὰ νηφάλια, ἀλλὰ αὐστηρὴ θεολογικὴ ἀποτίμηση τῶν ἐξελίξεων, ἕξι χρόνια μετὰ τὴν ἔκδοση τοῦ Τόμου τὸν Ἰανουάριο τοῦ 2019...Ὁ κ. Τουλουμτσὴς ἐξετάζει κριτικὰ τοὺς αἰσιόδοξους ἰσχυρισμοὺς ποὺ διατυπώθηκαν ἐκείνη τὴν περίοδο ἀπὸ ἐκκλησιαστικοὺς καὶ ἀκαδημαϊκοὺς κύκλους, σύμφωνα μὲ τοὺς ὁποίους τὸ οὐκρανικὸ σχίσμα εἶχε πλέον θεραπευθεῖ ὁριστικὰ καὶ ἡ αὐτοκεφαλία ἀποτελοῦσε ἕνα μὴ ἀναστρέψιμο ἱστορικὸ γεγονός. Ὅπως ἐπισημαίνει, ἡ πραγματικότητα ἕξι χρόνια ἀργότερα ἔχει διαψεύσει αὐτὲς τὶς ἐκτιμήσεις: τὸ πρόβλημα ὄχι μόνο παρέμεινε ἄλυτο, ἀλλὰ ἐπιδεινώθηκε, δημιουργῶντας βαθύτερες ρήξεις ἐντὸς τῆς Οὐκρανίας καὶ νέες ἐντάσεις στὸ σύνολο τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας.
Ἡ προσέγγιση τοῦ κ. Τουλουμτσὴ εἶναι ρητὰ θεολογικὴ καὶ ἐκκλησιολογική, ὄχι πολιτική. Δὲν περιορίζεται στὴν ἁπλουστευτικὴ πολικότητα Φαναρίου - Μόσχας, ἀλλὰ ἑστιάζει στὸ κατ' ἐξοχὴν κεντρικὸ ζήτημα τῆς ἱεροσύνης καὶ τῆς ἱερατείας. Σύμφωνα μὲ τὴν ἀνάλυσή του, τὸ θεμελιῶδες πρόβλημα δὲν εἶναι αὐτὸς καθαυτὸς ὁ Τόμος τῆς Αὐτοκεφαλίας, ἀλλὰ ἡ ἀπουσία κανονικῆς χειροτονίας μεταξὺ ἐκείνων ποὺ τὸν ἔλαβαν. Ἡ αὐτοκεφαλία, ὑπογραμμίζει, δὲν μπορεῖ νὰ δημιουργήσει ἱεροσύνη, ἱερὴ χάρη ἢ ἐκκλησιαστικὴ πραγματικότητα ἐκεῖ ὅπου αὐτὰ δὲν ὑπῆρξαν ποτέ.
Ὁ κ. Τουλουμτσὴς ἐξηγεῖ ὅτι τὸ ἐκκλησιαστικὸ σῶμα στὸ ὁποῖο χορηγήθηκε αὐτοκεφαλία τὸν Ἰανουάριο τοῦ 2019 συγκροτήθηκε ἀπὸ ἑτερόκλητες ὁμάδες: πρώην κανονικοὺς ἐπισκόπους ποὺ στὴ συνέχεια ἀποσχίστηκαν, κληρικοὺς οἱ ὁποῖοι χειροτονήθηκαν ἐντὸς σχισματικῶν δομῶν, καθὼς καὶ ἄτομα ποὺ αὐτοανακηρύχθηκαν ἐπίσκοποι, σὲ ὁρισμένες περιπτώσεις μάλιστα πιθανῶς ἀβάπτιστα. Παρὰ τὴ ριζικὰ διαφορετικὴ ἐκκλησιολογική τους κατάσταση, ὅλοι ἀναγνωρίστηκαν ἀδιακρίτως ὡς κανονικοὶ ἱεράρχες. Τὸ ἀποτέλεσμα ἦταν ἡ δημιουργία μιᾶς παράλληλης ἐκκλησιαστικῆς δομῆς, ἡ ὁποία συνιστᾶ στὴν πράξη ἕνα de facto σχίσμα.
Ἰδιαίτερη ἔμφαση δίνεται στὴν κριτικὴ τῆς μετατόπισης ἀπὸ τὴν ἐκκλησιολογία στὸν νομικισμὸ κατὰ τὸν χειρισμὸ τῆς οὐκρανικῆς ὑπόθεσης. Ἔννοιες ὅπως τὰ «προνόμια» καὶ τὰ «κανονικὰ δικαιώματα» ἀντικατέστησαν, κατὰ τὸν κ. Τουλουμτσή, τὴν πατερικὴ καὶ μυστηριακὴ κατανόηση τῆς Ἐκκλησίας ὡς σώματος Χριστοῦ. Στὸ πλαίσιο αὐτό, καταδεικνύει τὴν κατάχρηση τῶν ἀναφορῶν στήν Ἕβδομη Οἰκουμενική Σύνοδο, οἱ ὁποῖες χρησιμοποιήθηκαν γιὰ νὰ δικαιολογηθεῖ ἡ μὴ ἐπαναχειροτονία σχισματικῶν κληρικῶν, παραβλέποντας ἕνα κρίσιμο δεδομένο: οἱ εἰκονομάχοι ἐπίσκοποι εἶχαν ἀρχικὰ χειροτονηθεῖ κανονικὰ ἐντὸς τῆς Ἐκκλησίας, γεγονὸς ποὺ δὲν ἰσχύει στὴν οὐκρανικὴ περίπτωση.
Στὸ καταληκτικὸ μέρος τῆς εἰσήγησής του, ὁ κ. Τουλουμτσὴς ὑποστηρίζει ὅτι ἡ οὐκρανικὴ ὑπόθεση ἀντανακλᾶ τὴν υἱοθέτηση μιᾶς ξένης πρὸς τὴν Ὀρθόδοξη Παράδοση ἐκκλησιολογίας, ἐπηρεασμένης ἀφ' ἑνὸς ἀπὸ τὴ θεολογία τῆς Β΄ Βατικανῆς Συνόδου καὶ ἀφ' ἑτέρου ἀπὸ προσωποκεντρικὲς τριαδικὲς ἐπανερμηνεῖες, ὅπως ἐκεῖνες τοῦ Μητρ. Περγάμου Ἰωάννη Ζηζιούλα. Οἱ προσεγγίσεις αὐτές, σύμφωνα μὲ τὸν ἴδιο, προωθοῦν μιὰ ἀντίληψη παγκόσμιας ὑπεροχῆς ὡς πηγῆς ἐκκλησιαστικῆς ἑνότητας. Ἕνα τέτοιο μοντέλο ὑπονομεύει τὴν Ὀρθόδοξη ἐκκλησιολογία, ἀντικαθιστῶντας τὴν ἑνότητα στὴν πίστη καὶ τὴν ἁγιαστικὴ ζωὴ μὲ μιὰ ἑνότητα βασισμένη στὴν ὑποταγὴ σὲ μιὰ «παγκόσμια πρωτιά», ἐνῷ ταυτόχρονα μετατρέπει τὴν ἐκκλησιαστικὴ παράδοση σὲ ἐργαλεῖο ἐπιλεκτικῆς χρήσης γιὰ τὴν ἐξυπηρέτηση σύγχρονων ἐκκλησιοπολιτικῶν ἀτζεντῶν.
Ὁ Ὀρθόδοξος θεολόγος Βασίλειος Τουλουμτσής ὑποστηρίζει ὅτι ἡ οὐκρανικὴ ἐκκλησιαστικὴ κρίση δὲν ἐπιλύθηκε ποτὲ οὐσιαστικὰ καὶ ὅτι ὁ Τόμος τῆς Αὐτοκεφαλίας, ἀντὶ νὰ θεραπεύσει τὸ σχίσμα, τελικὰ τὸ ἐμβάθυνε καὶ τὸ ἐπέκτεινε τόσο ἐντὸς τῆς Οὐκρανίας ὅσο καὶ σὲ ὁλόκληρο τὸν Ὀρθόδοξο κόσμο. Ἡ εἰσήγησή του ἐπιχειρεῖ μιὰ νηφάλια, ἀλλὰ αὐστηρὴ θεολογικὴ ἀποτίμηση τῶν ἐξελίξεων, ἕξι χρόνια μετὰ τὴν ἔκδοση τοῦ Τόμου τὸν Ἰανουάριο τοῦ 2019...Ὁ κ. Τουλουμτσὴς ἐξετάζει κριτικὰ τοὺς αἰσιόδοξους ἰσχυρισμοὺς ποὺ διατυπώθηκαν ἐκείνη τὴν περίοδο ἀπὸ ἐκκλησιαστικοὺς καὶ ἀκαδημαϊκοὺς κύκλους, σύμφωνα μὲ τοὺς ὁποίους τὸ οὐκρανικὸ σχίσμα εἶχε πλέον θεραπευθεῖ ὁριστικὰ καὶ ἡ αὐτοκεφαλία ἀποτελοῦσε ἕνα μὴ ἀναστρέψιμο ἱστορικὸ γεγονός. Ὅπως ἐπισημαίνει, ἡ πραγματικότητα ἕξι χρόνια ἀργότερα ἔχει διαψεύσει αὐτὲς τὶς ἐκτιμήσεις: τὸ πρόβλημα ὄχι μόνο παρέμεινε ἄλυτο, ἀλλὰ ἐπιδεινώθηκε, δημιουργῶντας βαθύτερες ρήξεις ἐντὸς τῆς Οὐκρανίας καὶ νέες ἐντάσεις στὸ σύνολο τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας.
Ἡ προσέγγιση τοῦ κ. Τουλουμτσὴ εἶναι ρητὰ θεολογικὴ καὶ ἐκκλησιολογική, ὄχι πολιτική. Δὲν περιορίζεται στὴν ἁπλουστευτικὴ πολικότητα Φαναρίου - Μόσχας, ἀλλὰ ἑστιάζει στὸ κατ' ἐξοχὴν κεντρικὸ ζήτημα τῆς ἱεροσύνης καὶ τῆς ἱερατείας. Σύμφωνα μὲ τὴν ἀνάλυσή του, τὸ θεμελιῶδες πρόβλημα δὲν εἶναι αὐτὸς καθαυτὸς ὁ Τόμος τῆς Αὐτοκεφαλίας, ἀλλὰ ἡ ἀπουσία κανονικῆς χειροτονίας μεταξὺ ἐκείνων ποὺ τὸν ἔλαβαν. Ἡ αὐτοκεφαλία, ὑπογραμμίζει, δὲν μπορεῖ νὰ δημιουργήσει ἱεροσύνη, ἱερὴ χάρη ἢ ἐκκλησιαστικὴ πραγματικότητα ἐκεῖ ὅπου αὐτὰ δὲν ὑπῆρξαν ποτέ.
Ὁ κ. Τουλουμτσὴς ἐξηγεῖ ὅτι τὸ ἐκκλησιαστικὸ σῶμα στὸ ὁποῖο χορηγήθηκε αὐτοκεφαλία τὸν Ἰανουάριο τοῦ 2019 συγκροτήθηκε ἀπὸ ἑτερόκλητες ὁμάδες: πρώην κανονικοὺς ἐπισκόπους ποὺ στὴ συνέχεια ἀποσχίστηκαν, κληρικοὺς οἱ ὁποῖοι χειροτονήθηκαν ἐντὸς σχισματικῶν δομῶν, καθὼς καὶ ἄτομα ποὺ αὐτοανακηρύχθηκαν ἐπίσκοποι, σὲ ὁρισμένες περιπτώσεις μάλιστα πιθανῶς ἀβάπτιστα. Παρὰ τὴ ριζικὰ διαφορετικὴ ἐκκλησιολογική τους κατάσταση, ὅλοι ἀναγνωρίστηκαν ἀδιακρίτως ὡς κανονικοὶ ἱεράρχες. Τὸ ἀποτέλεσμα ἦταν ἡ δημιουργία μιᾶς παράλληλης ἐκκλησιαστικῆς δομῆς, ἡ ὁποία συνιστᾶ στὴν πράξη ἕνα de facto σχίσμα.
Ἰδιαίτερη ἔμφαση δίνεται στὴν κριτικὴ τῆς μετατόπισης ἀπὸ τὴν ἐκκλησιολογία στὸν νομικισμὸ κατὰ τὸν χειρισμὸ τῆς οὐκρανικῆς ὑπόθεσης. Ἔννοιες ὅπως τὰ «προνόμια» καὶ τὰ «κανονικὰ δικαιώματα» ἀντικατέστησαν, κατὰ τὸν κ. Τουλουμτσή, τὴν πατερικὴ καὶ μυστηριακὴ κατανόηση τῆς Ἐκκλησίας ὡς σώματος Χριστοῦ. Στὸ πλαίσιο αὐτό, καταδεικνύει τὴν κατάχρηση τῶν ἀναφορῶν στήν Ἕβδομη Οἰκουμενική Σύνοδο, οἱ ὁποῖες χρησιμοποιήθηκαν γιὰ νὰ δικαιολογηθεῖ ἡ μὴ ἐπαναχειροτονία σχισματικῶν κληρικῶν, παραβλέποντας ἕνα κρίσιμο δεδομένο: οἱ εἰκονομάχοι ἐπίσκοποι εἶχαν ἀρχικὰ χειροτονηθεῖ κανονικὰ ἐντὸς τῆς Ἐκκλησίας, γεγονὸς ποὺ δὲν ἰσχύει στὴν οὐκρανικὴ περίπτωση.
Στὸ καταληκτικὸ μέρος τῆς εἰσήγησής του, ὁ κ. Τουλουμτσὴς ὑποστηρίζει ὅτι ἡ οὐκρανικὴ ὑπόθεση ἀντανακλᾶ τὴν υἱοθέτηση μιᾶς ξένης πρὸς τὴν Ὀρθόδοξη Παράδοση ἐκκλησιολογίας, ἐπηρεασμένης ἀφ' ἑνὸς ἀπὸ τὴ θεολογία τῆς Β΄ Βατικανῆς Συνόδου καὶ ἀφ' ἑτέρου ἀπὸ προσωποκεντρικὲς τριαδικὲς ἐπανερμηνεῖες, ὅπως ἐκεῖνες τοῦ Μητρ. Περγάμου Ἰωάννη Ζηζιούλα. Οἱ προσεγγίσεις αὐτές, σύμφωνα μὲ τὸν ἴδιο, προωθοῦν μιὰ ἀντίληψη παγκόσμιας ὑπεροχῆς ὡς πηγῆς ἐκκλησιαστικῆς ἑνότητας. Ἕνα τέτοιο μοντέλο ὑπονομεύει τὴν Ὀρθόδοξη ἐκκλησιολογία, ἀντικαθιστῶντας τὴν ἑνότητα στὴν πίστη καὶ τὴν ἁγιαστικὴ ζωὴ μὲ μιὰ ἑνότητα βασισμένη στὴν ὑποταγὴ σὲ μιὰ «παγκόσμια πρωτιά», ἐνῷ ταυτόχρονα μετατρέπει τὴν ἐκκλησιαστικὴ παράδοση σὲ ἐργαλεῖο ἐπιλεκτικῆς χρήσης γιὰ τὴν ἐξυπηρέτηση σύγχρονων ἐκκλησιοπολιτικῶν ἀτζεντῶν.
Ὁ Βασίλειος Τουλουμτσής γεννήθηκε στὸν Καλλίφυτο Δράμας. Σπούδασε Θεολογία στὸ Τμῆμα Θεολογίας τῆς Σχολῆς Θεολογίας τοῦ Ἀριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης καὶ συνέχισε μὲ μεταπτυχιακὲς σπουδὲς στὴ Θεολογικὴ Σχολὴ τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν, στὸ Τμῆμα Συστημικῆς Θεολογίας, ὅπου ἀπέκτησε Μεταπτυχιακὸ Δίπλωμα Δογματικῆς. Ἀπὸ τὸν Μάρτιο τοῦ 2023 ἐκπονεῖ διδακτορικὴ διατριβὴ στὸ Τμῆμα Θεολογίας τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν στοὺς τομεῖς τῶν Πατερικῶν Σπουδῶν, τῆς Ἱστορίας τοῦ Δόγματος καὶ τοῦ Συμβολισμοῦ.
Ἔχει δημοσιεύσει τὴ μονογραφία:
Τὸ Ἐκκλησιολογικὸ Πλαίσιο καὶ οἱ Προϋποθέσεις Ἀποδοχῆς τῶν Αἱρετικῶν σύμφωνα μὲ τὶς Πράξεις τῆς Ἕβδομης Οἰκουμενικῆς Συνόδου. Ἡ Πίστη ὡς Θεμέλιο τῆς Ἑνότητας τῆς Ἐκκλησίας, Ἀθήνα 2022.
Ἔχει δημοσιεύσει τὴ μονογραφία:
Τὸ Ἐκκλησιολογικὸ Πλαίσιο καὶ οἱ Προϋποθέσεις Ἀποδοχῆς τῶν Αἱρετικῶν σύμφωνα μὲ τὶς Πράξεις τῆς Ἕβδομης Οἰκουμενικῆς Συνόδου. Ἡ Πίστη ὡς Θεμέλιο τῆς Ἑνότητας τῆς Ἐκκλησίας, Ἀθήνα 2022.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου