Τὸ Δικαστήριο τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης (ΔΕΕ) θὰ κληθεῖ νὰ ἀποφασίσει (ὑπόθεση C-12/25, Bisdom Gent) ἂν ἕνα πρόσωπο ποὺ ἀποχωρεῖ ἀπὸ μιὰ ἐκκλησιαστικὴ κοινότητα (ἐν προκειμένῳ ἀπὸ τοὺς Ρωμαιοκαθολικοὺς) μπορεῖ νὰ ἀπαιτήσει, βάσει τοῦ Γενικοῦ Κανονισμοῦ Προστασίας Δεδομένων (GDPR), τὴ διαγραφὴ τῶν δεδομένων του ἀπὸ τὰ μητρῶα βαπτίσεων.
Ἡ κρίση τοῦ Δικαστηρίου τοῦ Λουξεμβούργου ἐνδέχεται νὰ ἔχει εὐρύτερες συνέπειες γιὰ τὶς θρησκευτικὲς κοινότητες ἐντὸς τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης καὶ ὡς ἐκ τούτου καὶ γιὰ τὶς Ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες. Εἶναι γνωστὸ ὅτι αἰτήματα «ἀποβάπτισης» ἔχουν ἀπασχολήσει καὶ ἐνορίες τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος στὰ ὁποῖα ἀνακύπτει ἡ σύγκρουση ἀφ’ ἑνὸς τῶν δικαιωμάτων ποὺ ἐρείδονται στὸν Γενικὸ Κανονισμὸ Προστασίας Δεδομένων (π.χ. τοῦ δικαιώματος διαγραφῆς προσωπικῶν δεδομένων κατὰ τὸ ἄρθρο 17) καὶ ἀφ’ ἑτέρου τῆς θρησκευτικῆς ἐλευθερίας στὴ θεσμική... της διάσταση καὶ τῆς ἐκκλησιαστικῆς αὐτονομίας.
Ἡ διαφορὰ κατέληξε στὸ Δικαστήριο τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης κατόπιν προδικαστικῆς παραπομπῆς βελγικοῦ Δικαστηρίου. Στὶς 30 Ἰουνίου τοῦ 2026 πραγματοποιήθηκε στὸ Τμῆμα Μείζονος Σύνθεσης τοῦ Δικαστηρίου ἡ ἐπ’ ἀκροατηρίου συζήτηση ἐνῷ ἡ Γενικὴ Εἰσαγγελέας τοῦ ΔΕΕ, Laila Medina, ἔχει προγραμματιστεῖ νὰ παρουσιάσει τὶς προτάσεις της τὴν 1η Ὀκτωβρίου τοῦ 2026. Στὴ συνέχεια, τὸ Δικαστήριο θὰ ἐκδώσει τὴν κρίσιμης σημασίας ἀπόφασή του.
Ἡ ὑπόθεση ξεκίνησε ἀπὸ ἕνα πρόσωπο ποὺ εἶχε βαπτιστεῖ ἐνῷ ἦταν ἀνήλικος στοὺς Ρωμαιοκαθολικοὺς στὸ Βέλγιο καὶ μετὰ ἀπὸ πολλὰ χρόνια ἐξέφρασε τὴν πρόθεσή του νὰ ἀποχωρήσει καὶ νὰ ἀποσυνδεθεῖ ἀπὸ τὴν ἐκκλησιαστικὴ κοινότητα. Ζήτησε, λοιπόν, στὶς 7 Ἀπριλίου τοῦ 2021 νὰ ἀφαιρεθεῖ κάθε ἀναφορὰ στὸ πρόσωπό του ἀπὸ τὰ ἐκκλησιαστικὰ μητρῶα καὶ ἀρχεῖα.
Ἡ ἁρμόδια Ἐπισκοπή τῆς Γάνδης δὲν διέγραψε τὴν ἐγγραφὴ τῆς βάπτισής του. Ἀντὶ γι’ αὐτό, προσέθεσε στὸ περιθώριο τοῦ μητρώου σημείωση ποὺ ἀνέφερε τὴν πρόθεση τοῦ ἐνδιαφερομένου νὰ ἀποχωρήσει ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία. Μὲ τὸν τρόπο αὐτὸ διατηροῦνταν τὸ ἱστορικὸ καὶ μυστηριακὸ γεγονὸς τῆς βάπτισης χωρὶς νὰ παρουσιάζεται ὁ ἐνδιαφερόμενος ὡς ἐνεργὸ μέλος τῆς Ἐκκλησίας.
Ἀκολούθως τὸ ἐν λόγῳ πρόσωπο προσέφυγε στὶς 14 Ἀπριλίου τοῦ 2021 στὴ βελγικὴ Ἀρχὴ Προστασίας Δεδομένων, ἡ ὁποία στὶς 19 Δεκεμβρίου τοῦ 2023 διέταξε τὴν Ἐπισκοπὴ νὰ διαγράψει τὰ δεδομένα του ἀπὸ τὸ μητρῶο βαπτίσεων. Ἡ Ἀρχὴ ἀναγνώρισε ὅτι τὸ δικαίωμα διαγραφῆς βάσει τοῦ Γενικοῦ Κανονισμοῦ Προστασίας Δεδομένων δὲν εἶναι ἀπόλυτο καὶ ὅτι ἡ Ἐκκλησία ἔχει ἔννομο συμφέρον νὰ τηρεῖ μητρώα βαπτίσεων. Ὡστόσο, ἔκρινε τελικὰ ὅτι στὴ συγκεκριμένη περίπτωση ἡ διατήρηση τῶν δεδομένων τοῦ ἐνδιαφερομένου γιὰ ὁλόκληρη τὴ διάρκεια τῆς ζωῆς του ἦταν δυσανάλογη, ἀπὸ τὴ στιγμὴ ποὺ εἶχε ἐκφράσει μὲ σαφήνεια καὶ χωρὶς ἀμφισημία τὴν ἐπιθυμία του νὰ ἀποστασιοποιηθεῖ ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία.
Στὴ συνέχεια, ἡ Ἐπισκοπὴ προσέβαλε τὴν ἀπόφαση καὶ τὸ Ἐφετεῖο Βρυξελλῶν ἀποφάσισε στὶς 11 Δεκεμβρίου 2024 νὰ παραπέμψει τὸ ζήτημα στὸ Δικαστήριο τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης, τὸ ὁποῖο θὰ καθορίσει πῶς πρέπει νὰ ἑρμηνευθεῖ τὸ ἄρθρο 17 τοῦ Γενικοῦ Κανονισμοῦ Προστασίας Δεδομένων.
Λόγῳ τῶν ἐνδεχόμενων εὐρύτερων συνεπειῶν τῆς ἀπόφασης, ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ἐπισκοπικῶν Διασκέψεων τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης ("Commission of the Bishops' Conferences of the European Union") δημοσίευσε στὶς 3 Σεπτεμβρίου 2026 ἕνα νομικὸ κείμενο ὑπερασπιζόμενη τὴν ἀκεραιότητα τῶν μητρώων βαπτίσεων.
Σὲ αὐτὸ οἱ Εὐρωπαῖοι Ρωμαιοκαθολικοὶ Ἐπίσκοποι ὑποστηρίζουν ὅτι ἡ διαμάχη ὑπερβαίνει κατὰ πολὺ ἕνα ἁπλὸ διοικητικὸ ζήτημα σχετικὰ μὲ τὴν προστασία τῶν προσωπικῶν δεδομένων. Κατὰ τὴν ἄποψή τους, αὐτὸ ποὺ διακυβεύεται εἶναι μέχρι ποιό σημεῖο μπορεῖ νὰ φθάσει ἡ εὐρωπαϊκὴ νομοθεσία παρεμβαίνοντας στὴν ἐσωτερικὴ ὀργάνωση μιᾶς θρησκευτικῆς κοινότητας.
Παράλληλα, ὑπενθυμίζουν ὅτι τὸ μητρῶο βαπτίσεων ἐπιτελεῖ οὐσιώδη λειτουργία στὸ Κανονικὸ Δίκαιο. Ἡ βάπτιση ἀποτελεῖ τὴν πύλη εἰσόδου στὰ ἄλλα μυστήρια καὶ παράγει μιὰ πραγματικότητα ἡ ὁποία, γιὰ τὴν Ἐκκλησία, δὲν μπορεῖ ἁπλῶς νὰ παύσει νὰ ὑπάρχει κατόπιν μεταγενέστερης βούλησης τοῦ βαπτισμένου προσώπου.
Γιὰ τοὺς λόγους αὐτούς, ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ἐπισκοπικῶν Διασκέψεων τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης θεωρεῖ ὅτι ἡ ὑποχρέωση τῆς Ἐκκλησίας νὰ διαγράψει τὰ συγκεκριμένα δεδομένα θὰ ἔθιγε τὴ θεσμική της αὐτονομία καὶ τὴ θρησκευτικὴ ἐλευθερία.
Τὸ ζήτημα παρουσιάζει ἀπὸ νομικῆς ἄποψης μιὰ ἰδιαιτερότητα ποὺ διαφοροποιεῖ αὐτὰ τὰ μητρῶα ἀπὸ μιὰ ἁπλῆ βάση δεδομένων μελῶν μιᾶς ὁποιασδήποτε ἄλλης δομῆς: γιὰ τὴν Ἐκκλησία, ἡ βάπτιση ἐντυπώνει ἀνεξάλειπτο χαρακτῆρα καὶ δὲν μπορεῖ νὰ ἐπαναληφθεῖ οὔτε νὰ ἀκυρωθεῖ.
Ὡς ἐκ τούτου, ἡ τήρηση τοῦ μητρώου καθιστᾶ δυνατὴ τὴν ἐξακρίβωση ὅτι ἕνα πρόσωπο ἔχει ἤδη λάβει ἔγκυρα τὸ μυστήριο. Εἶναι ἐπίσης ἀναγκαῖα γιὰ μεταγενέστερες πράξεις τοῦ Κανονικοῦ Δικαίου, ἰδίως ὅταν τελοῦνται ἄλλα μυστήρια ἢ ὅταν διεκπεραιώνεται ἡ διαδικασία τοῦ γάμου.
Ἐπιπλέον, μιὰ ἐγγραφὴ βάπτισης δὲν περιέχει ἀποκλειστικὰ πληροφορίες γιὰ τὸ βαπτισμένο πρόσωπο. Περιλαμβάνει καὶ δεδομένα ποὺ ἀφοροῦν τοὺς γονεῖς, τοὺς ἀναδόχους καὶ τὸν θρησκευτικὸ λειτουργὸ ποὺ τέλεσε τὸ μυστήριο. Ἑπομένως, ἡ διαγραφὴ αὐτῶν τῶν δεδομένων θὰ μποροῦσε νὰ ἐπηρεάσει τρίτα πρόσωπα καὶ νὰ ἀλλοιώσει τὴν ἀκεραιότητα τῶν ἐγγράφων ποὺ πιστοποιοῦν ἱστορικὰ γεγονότα.
Στὴν ἀνωτέρω σύγκρουση οἱ ἀρχὲς τῶν κρατῶν-μελῶν ἔχουν δώσει ἐντελῶς διαφορετικὲς ἀπαντήσεις. Γιὰ παράδειγμα, ἡ ἰρλανδικὴ Ἀρχὴ Προστασίας Δεδομένων ἔκρινε τὸ 2023 ὅτι ὁ Ἀρχιεπίσκοπος τοῦ Δουβλίνου μποροῦσε νὰ ἐπικαλεστεῖ τὸ ἔννομο συμφέρον (ἄρθρο 6 παρ. 1 στοίχ. στ΄ τοῦ GDPR) γιὰ τὴ διατήρηση τῶν δεδομένων ποὺ περιέχονται σὲ μητρῶο βαπτίσεων καὶ στὴν περίπτωση ποὺ ὁ ἐνδιαφερόμενος δὲν ἐπιθυμοῦσε πλέον νὰ συνδέεται μὲ τὴν Ἐκκλησία. Ἀκόμα, διοικητικὸ δικαστήριο στὴ Σλοβενία εἶχε δεχθεῖ τὴ διατήρηση δεδομένων μητρώου βαπτίσεων, κρίνοντας ὅτι ἡ ἐπεξεργασία ἐξυπηρετοῦσε σκοπὸ ἀρχειοθέτησης πρὸς τὸ δημόσιο συμφέρον.
Στὴν Ἱσπανία ὑπάρχουν ἐπίσης δικαστικὰ προηγούμενα σχετικὰ μὲ τὴ σχέση μεταξὺ θρησκευτικῶν μητρώων καὶ προστασίας προσωπικῶν δεδομένων. Τὸ Ἀνώτατο Δικαστήριο ἔχει ἀναγνωρίσει, σὲ ὑπόθεση ποὺ ἀφοροῦσε τοὺς Μάρτυρες τοῦ Ἰεχωβᾶ, ὅτι μιὰ θρησκευτικὴ κοινότητα μπορεῖ νὰ διατηρεῖ τὰ προσωπικὰ δεδομένα πρώην μέλους ποὺ εἶναι ἀναγκαία γιὰ τοὺς θρησκευτικοὺς σκοποὺς τῆς, ἐφόσον ἡ διατήρησή τους πληροῖ τὶς ἀπαιτήσεις τῆς καταλληλότητας, τῆς ἀναγκαιότητας καὶ τῆς ἀναλογικότητας.
Μιὰ πρόσφατη ἐπιστημονικὴ δημοσίευση τῆς Καθηγήτριας Θρησκείας, Δικαίου καὶ Κοινωνίας Sophie van Bijsterveld φωτίζει μὲ μεγάλη λεπτομέρεια τὸ διακύβευμα τῆς ἐπερχόμενης ἀπόφασης τοῦ ΔΕΕ. Κατὰ τὴν ἄποψή της, ἡ βελγικὴ Ἀρχὴ Προστασίας Δεδομένων ἀντιμετώπισε τὸ ζήτημα μονομερῶς ὑπὲρ τοῦ ὑποκειμένου τῶν δεδομένων, ἐνῷ ἡ ἰρλανδικὴ Ἀρχὴ ἀκολούθησε πολὺ πιὸ ἰσορροπημένη, νομικὰ καὶ κοινωνικὰ «εὔλογη» προσέγγιση.
Κατὰ τὴ Sophie van Bijsterveld τὸ ζήτημα εἶναι πολὺ εὐρύτερο ἀπὸ μιὰ ἁπλῆ διαφορὰ γιὰ τὰ προσωπικὰ δεδομένα. Δὲν ἀφορᾶ μόνο τὸ δικαίωμα στὴ διαγραφὴ (ἄρθρο 17 τοῦ GDPR), τὴ νομιμότητα τῆς ἐπεξεργασίας (ἄρθρο 6 τοῦ GDPR) ἢ τὶς εἰδικὲς κατηγορίες προσωπικῶν δεδομένων (δεδομένα ποὺ ἀποκαλύπτουν θρησκευτικὲς πεποιθήσεις - ἄρθρο 9 τοῦ GDPR) ἀλλὰ ἀγγίζει τὴν ἐκκλησιαστικὴ αὐτονομία, τὴ θρησκευτικὴ ἐλευθερία ποὺ κατοχυρώνεται στὸ ἄρθρο 10 τοῦ Χάρτη Θεμελιωδῶν Δικαιωμάτων τῆς ΕΕ καὶ κυρίως τὸ ἄρθρο 17 τῆς Συνθήκης γιὰ τὴ Λειτουργία τῆς ΕΕ (ΣΛΕΕ), σύμφωνα μὲ τὸ ὁποῖο ἡ Ἕνωση σέβεται καὶ δὲν θίγει τὸ καθεστὼς ποὺ ἔχουν κατὰ τὸ ἐθνικὸ δίκαιο οἱ Ἐκκλησίες, οἱ θρησκευτικὲς ἑνώσεις ἢ κοινότητες στὰ κράτη μέλη.
Ἄρα τὸ οὐσιαστικὸ ἐρώτημα ποὺ θέτει στὴ μελέτη της εἶναι τὸ ἑξῆς: Πῶς πρέπει νὰ ἑρμηνευθεῖ ὁ Γενικὸς Κανονισμὸς Προστασίας Δεδομένων (GDPR) ὥστε νὰ προστατεύονται τὰ προσωπικὰ δεδομένα τῶν ὑποκειμένων τῶν δεδομένων χωρὶς νὰ θίγεται δυσανάλογα ἡ θεσμικὴ θρησκευτικὴ ἐλευθερία τῆς Ἐκκλησίας καὶ χωρὶς νὰ καταλήγει ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ Κανονισμοῦ σὲ παράλογα ἀποτελέσματα ἀπὸ νομικῆς καὶ κοινωνικῆς ἄποψης;
Ἡ Καθηγήτρια ἀσκεῖ ἔντονη κριτικὴ στὴν ἀνωτέρω ἀπόφαση τῆς βελγικῆς Ἀρχῆς Προστασίας Δεδομένων. Θεωρεῖ ὅτι ἑρμήνευσε σχεδὸν ὅλες τὶς κρίσιμες διατάξεις τοῦ GDPR ὑπέρ του αἰτοῦντος τὴ διαγραφὴ καὶ εἰς βάρος τῆς Ἐκκλησίας, χωρὶς νὰ ἀποδώσει οὐσιαστικὸ βάρος στὴ θεσμικὴ θρησκευτικὴ ἐλευθερία καὶ τὴν ἐκκλησιαστικὴ αὐτονομία. Τὸ βασικό της σφάλμα εἶναι ὅτι ἀντιμετώπισε τὴ διαφορὰ ὡς σύγκρουση μεταξὺ τῶν θεμελιωδῶν δικαιωμάτων τοῦ ὑποκειμένου τῶν δεδομένων καὶ ἁπλῶν «συμφερόντων» τῆς Ἐκκλησίας, ἐνῷ ἡ Ἐκκλησία εἶναι ἐπίσης φορέας θεμελιωδῶν δικαιωμάτων, ἰδίως τῆς συλλογικῆς καὶ ὀργανωτικῆς διάστασης τῆς θρησκευτικῆς ἐλευθερίας.
Ἀντιθέτως, κρίνει ὅτι πιὸ πειστικὴ εἶναι ἡ ἀπόφαση τῆς ἰρλανδικῆς Ἀρχῆς Προστασίας Δεδομένων γιὰ τὸ ἀντίστοιχο ζήτημα καθὼς στάθμισε τὰ δικαιώματα καὶ τῶν δύο πλευρῶν, ἔλαβε ὑπόψη τὴν πραγματικὴ λειτουργία τοῦ μητρώου βαπτίσεων καὶ ἀξιολόγησε τὴν ἀναγκαιότητα καὶ τὴν ἀναλογικότητα μὲ βάση τὴν κοινωνικὴ πραγματικότητα.
Ἡ διατήρηση τῆς ἐγγραφῆς τῆς βάπτισης θεωρεῖται ἀπὸ τὴν Καθηγήτρια δικαιολογημένη, ἐπειδὴ τὸ μητρῶο δὲν ἀποτελεῖ κατάλογο ἐνεργῶν μελῶν ἀλλὰ καταγραφὴ ἑνὸς πραγματικοῦ καί, γιὰ τὴν Ἐκκλησία, μυστηριακὰ μὴ ἀναστρέψιμου γεγονότος. Παράλληλα, τὰ δεδομένα εἶναι περιορισμένα, τὸ μητρῶο εἶναι ἐμπιστευτικὸ καὶ ἡ πρακτικὴ ἐπίπτωση στὴν ἰδιωτικότητα τοῦ ἐνδιαφερομένου εἶναι μικρὴ σὲ σχέση μὲ τὴ σημασία τῆς ἐγγραφῆς γιὰ τὴ δογματικὴ καὶ ὀργανωτικὴ λειτουργία τῆς Ἐκκλησίας.
Τέλος, τονίζει ὅτι ὁ Γενικὸς Κανονισμὸς Προστασίας Δεδομένων δὲν μπορεῖ νὰ ἑρμηνεύεται ἀπομονωμένα καὶ μηχανιστικά. Ἡ ἐφαρμογή του ὀφείλει νὰ γίνεται ὑπὸ τὸ φῶς τῆς θρησκευτικῆς ἐλευθερίας τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ Χάρτη Θεμελιωδῶν Δικαιωμάτων τῆς ΕΕ καὶ τοῦ ἄρθρου 17 τῆς Συνθήκης γιὰ τὴ Λειτουργία τῆς ΕΕ (ΣΛΕΕ), τὸ ὁποῖο ὑποχρεώνει τὴν Ἕνωση νὰ σέβεται τὸ καθεστὼς τῶν θρησκευτικῶν κοινοτήτων στὰ κράτη-μέλη, λειτουργῶντας ὡς ὅριο στὴν εὐρωπαϊκὴ παρέμβαση στὸ πεδίο τῶν σχέσεων Ἐκκλησίας-Κράτους.
Ἡ ἐκκρεμὴς ὑπόθεση θέτει, ἑπομένως, ἕνα ζήτημα ποὺ ὑπερβαίνει κατὰ πολὺ τὴν τύχη μιᾶς μεμονωμένης ἐγγραφῆς σὲ ἕνα βιβλίο βαπτίσεων: ἂν καὶ μέχρι ποιό σημεῖο τὸ ἐνωσιακὸ δίκαιο προστασίας προσωπικῶν δεδομένων μπορεῖ νὰ ἐπιβάλει σὲ μιὰ Ἐκκλησία τὴν τροποποίηση τῶν ἀρχείων μέσῳ τῶν ὁποίων καταγράφει ἕνα γεγονὸς μὲ ἰδιαίτερη θεολογική, κανονικὴ καὶ ἱστορικὴ σημασία. Ἡ ἀπόφαση τοῦ Δικαστηρίου τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης θὰ κρίνει ὄχι ἂν μπορεῖ νὰ «ἀναιρεθεῖ» τὸ ἴδιο τὸ μυστήριο τῆς βάπτισης, ἀλλὰ ἂν καὶ ὑπὸ ποιές προϋποθέσεις τὸ ὑποκείμενο τῶν δεδομένων μπορεῖ νὰ ἀπαιτήσει τὴ διαγραφὴ τῆς σχετικῆς καταχώρισης.
romfea
Ἡ κρίση τοῦ Δικαστηρίου τοῦ Λουξεμβούργου ἐνδέχεται νὰ ἔχει εὐρύτερες συνέπειες γιὰ τὶς θρησκευτικὲς κοινότητες ἐντὸς τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης καὶ ὡς ἐκ τούτου καὶ γιὰ τὶς Ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες. Εἶναι γνωστὸ ὅτι αἰτήματα «ἀποβάπτισης» ἔχουν ἀπασχολήσει καὶ ἐνορίες τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος στὰ ὁποῖα ἀνακύπτει ἡ σύγκρουση ἀφ’ ἑνὸς τῶν δικαιωμάτων ποὺ ἐρείδονται στὸν Γενικὸ Κανονισμὸ Προστασίας Δεδομένων (π.χ. τοῦ δικαιώματος διαγραφῆς προσωπικῶν δεδομένων κατὰ τὸ ἄρθρο 17) καὶ ἀφ’ ἑτέρου τῆς θρησκευτικῆς ἐλευθερίας στὴ θεσμική... της διάσταση καὶ τῆς ἐκκλησιαστικῆς αὐτονομίας.
Ἡ διαφορὰ κατέληξε στὸ Δικαστήριο τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης κατόπιν προδικαστικῆς παραπομπῆς βελγικοῦ Δικαστηρίου. Στὶς 30 Ἰουνίου τοῦ 2026 πραγματοποιήθηκε στὸ Τμῆμα Μείζονος Σύνθεσης τοῦ Δικαστηρίου ἡ ἐπ’ ἀκροατηρίου συζήτηση ἐνῷ ἡ Γενικὴ Εἰσαγγελέας τοῦ ΔΕΕ, Laila Medina, ἔχει προγραμματιστεῖ νὰ παρουσιάσει τὶς προτάσεις της τὴν 1η Ὀκτωβρίου τοῦ 2026. Στὴ συνέχεια, τὸ Δικαστήριο θὰ ἐκδώσει τὴν κρίσιμης σημασίας ἀπόφασή του.
Ἡ ὑπόθεση ξεκίνησε ἀπὸ ἕνα πρόσωπο ποὺ εἶχε βαπτιστεῖ ἐνῷ ἦταν ἀνήλικος στοὺς Ρωμαιοκαθολικοὺς στὸ Βέλγιο καὶ μετὰ ἀπὸ πολλὰ χρόνια ἐξέφρασε τὴν πρόθεσή του νὰ ἀποχωρήσει καὶ νὰ ἀποσυνδεθεῖ ἀπὸ τὴν ἐκκλησιαστικὴ κοινότητα. Ζήτησε, λοιπόν, στὶς 7 Ἀπριλίου τοῦ 2021 νὰ ἀφαιρεθεῖ κάθε ἀναφορὰ στὸ πρόσωπό του ἀπὸ τὰ ἐκκλησιαστικὰ μητρῶα καὶ ἀρχεῖα.
Ἡ ἁρμόδια Ἐπισκοπή τῆς Γάνδης δὲν διέγραψε τὴν ἐγγραφὴ τῆς βάπτισής του. Ἀντὶ γι’ αὐτό, προσέθεσε στὸ περιθώριο τοῦ μητρώου σημείωση ποὺ ἀνέφερε τὴν πρόθεση τοῦ ἐνδιαφερομένου νὰ ἀποχωρήσει ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία. Μὲ τὸν τρόπο αὐτὸ διατηροῦνταν τὸ ἱστορικὸ καὶ μυστηριακὸ γεγονὸς τῆς βάπτισης χωρὶς νὰ παρουσιάζεται ὁ ἐνδιαφερόμενος ὡς ἐνεργὸ μέλος τῆς Ἐκκλησίας.
Ἀκολούθως τὸ ἐν λόγῳ πρόσωπο προσέφυγε στὶς 14 Ἀπριλίου τοῦ 2021 στὴ βελγικὴ Ἀρχὴ Προστασίας Δεδομένων, ἡ ὁποία στὶς 19 Δεκεμβρίου τοῦ 2023 διέταξε τὴν Ἐπισκοπὴ νὰ διαγράψει τὰ δεδομένα του ἀπὸ τὸ μητρῶο βαπτίσεων. Ἡ Ἀρχὴ ἀναγνώρισε ὅτι τὸ δικαίωμα διαγραφῆς βάσει τοῦ Γενικοῦ Κανονισμοῦ Προστασίας Δεδομένων δὲν εἶναι ἀπόλυτο καὶ ὅτι ἡ Ἐκκλησία ἔχει ἔννομο συμφέρον νὰ τηρεῖ μητρώα βαπτίσεων. Ὡστόσο, ἔκρινε τελικὰ ὅτι στὴ συγκεκριμένη περίπτωση ἡ διατήρηση τῶν δεδομένων τοῦ ἐνδιαφερομένου γιὰ ὁλόκληρη τὴ διάρκεια τῆς ζωῆς του ἦταν δυσανάλογη, ἀπὸ τὴ στιγμὴ ποὺ εἶχε ἐκφράσει μὲ σαφήνεια καὶ χωρὶς ἀμφισημία τὴν ἐπιθυμία του νὰ ἀποστασιοποιηθεῖ ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία.
Στὴ συνέχεια, ἡ Ἐπισκοπὴ προσέβαλε τὴν ἀπόφαση καὶ τὸ Ἐφετεῖο Βρυξελλῶν ἀποφάσισε στὶς 11 Δεκεμβρίου 2024 νὰ παραπέμψει τὸ ζήτημα στὸ Δικαστήριο τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης, τὸ ὁποῖο θὰ καθορίσει πῶς πρέπει νὰ ἑρμηνευθεῖ τὸ ἄρθρο 17 τοῦ Γενικοῦ Κανονισμοῦ Προστασίας Δεδομένων.
Λόγῳ τῶν ἐνδεχόμενων εὐρύτερων συνεπειῶν τῆς ἀπόφασης, ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ἐπισκοπικῶν Διασκέψεων τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης ("Commission of the Bishops' Conferences of the European Union") δημοσίευσε στὶς 3 Σεπτεμβρίου 2026 ἕνα νομικὸ κείμενο ὑπερασπιζόμενη τὴν ἀκεραιότητα τῶν μητρώων βαπτίσεων.
Σὲ αὐτὸ οἱ Εὐρωπαῖοι Ρωμαιοκαθολικοὶ Ἐπίσκοποι ὑποστηρίζουν ὅτι ἡ διαμάχη ὑπερβαίνει κατὰ πολὺ ἕνα ἁπλὸ διοικητικὸ ζήτημα σχετικὰ μὲ τὴν προστασία τῶν προσωπικῶν δεδομένων. Κατὰ τὴν ἄποψή τους, αὐτὸ ποὺ διακυβεύεται εἶναι μέχρι ποιό σημεῖο μπορεῖ νὰ φθάσει ἡ εὐρωπαϊκὴ νομοθεσία παρεμβαίνοντας στὴν ἐσωτερικὴ ὀργάνωση μιᾶς θρησκευτικῆς κοινότητας.
Παράλληλα, ὑπενθυμίζουν ὅτι τὸ μητρῶο βαπτίσεων ἐπιτελεῖ οὐσιώδη λειτουργία στὸ Κανονικὸ Δίκαιο. Ἡ βάπτιση ἀποτελεῖ τὴν πύλη εἰσόδου στὰ ἄλλα μυστήρια καὶ παράγει μιὰ πραγματικότητα ἡ ὁποία, γιὰ τὴν Ἐκκλησία, δὲν μπορεῖ ἁπλῶς νὰ παύσει νὰ ὑπάρχει κατόπιν μεταγενέστερης βούλησης τοῦ βαπτισμένου προσώπου.
Γιὰ τοὺς λόγους αὐτούς, ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ἐπισκοπικῶν Διασκέψεων τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης θεωρεῖ ὅτι ἡ ὑποχρέωση τῆς Ἐκκλησίας νὰ διαγράψει τὰ συγκεκριμένα δεδομένα θὰ ἔθιγε τὴ θεσμική της αὐτονομία καὶ τὴ θρησκευτικὴ ἐλευθερία.
Τὸ ζήτημα παρουσιάζει ἀπὸ νομικῆς ἄποψης μιὰ ἰδιαιτερότητα ποὺ διαφοροποιεῖ αὐτὰ τὰ μητρῶα ἀπὸ μιὰ ἁπλῆ βάση δεδομένων μελῶν μιᾶς ὁποιασδήποτε ἄλλης δομῆς: γιὰ τὴν Ἐκκλησία, ἡ βάπτιση ἐντυπώνει ἀνεξάλειπτο χαρακτῆρα καὶ δὲν μπορεῖ νὰ ἐπαναληφθεῖ οὔτε νὰ ἀκυρωθεῖ.
Ὡς ἐκ τούτου, ἡ τήρηση τοῦ μητρώου καθιστᾶ δυνατὴ τὴν ἐξακρίβωση ὅτι ἕνα πρόσωπο ἔχει ἤδη λάβει ἔγκυρα τὸ μυστήριο. Εἶναι ἐπίσης ἀναγκαῖα γιὰ μεταγενέστερες πράξεις τοῦ Κανονικοῦ Δικαίου, ἰδίως ὅταν τελοῦνται ἄλλα μυστήρια ἢ ὅταν διεκπεραιώνεται ἡ διαδικασία τοῦ γάμου.
Ἐπιπλέον, μιὰ ἐγγραφὴ βάπτισης δὲν περιέχει ἀποκλειστικὰ πληροφορίες γιὰ τὸ βαπτισμένο πρόσωπο. Περιλαμβάνει καὶ δεδομένα ποὺ ἀφοροῦν τοὺς γονεῖς, τοὺς ἀναδόχους καὶ τὸν θρησκευτικὸ λειτουργὸ ποὺ τέλεσε τὸ μυστήριο. Ἑπομένως, ἡ διαγραφὴ αὐτῶν τῶν δεδομένων θὰ μποροῦσε νὰ ἐπηρεάσει τρίτα πρόσωπα καὶ νὰ ἀλλοιώσει τὴν ἀκεραιότητα τῶν ἐγγράφων ποὺ πιστοποιοῦν ἱστορικὰ γεγονότα.
Στὴν ἀνωτέρω σύγκρουση οἱ ἀρχὲς τῶν κρατῶν-μελῶν ἔχουν δώσει ἐντελῶς διαφορετικὲς ἀπαντήσεις. Γιὰ παράδειγμα, ἡ ἰρλανδικὴ Ἀρχὴ Προστασίας Δεδομένων ἔκρινε τὸ 2023 ὅτι ὁ Ἀρχιεπίσκοπος τοῦ Δουβλίνου μποροῦσε νὰ ἐπικαλεστεῖ τὸ ἔννομο συμφέρον (ἄρθρο 6 παρ. 1 στοίχ. στ΄ τοῦ GDPR) γιὰ τὴ διατήρηση τῶν δεδομένων ποὺ περιέχονται σὲ μητρῶο βαπτίσεων καὶ στὴν περίπτωση ποὺ ὁ ἐνδιαφερόμενος δὲν ἐπιθυμοῦσε πλέον νὰ συνδέεται μὲ τὴν Ἐκκλησία. Ἀκόμα, διοικητικὸ δικαστήριο στὴ Σλοβενία εἶχε δεχθεῖ τὴ διατήρηση δεδομένων μητρώου βαπτίσεων, κρίνοντας ὅτι ἡ ἐπεξεργασία ἐξυπηρετοῦσε σκοπὸ ἀρχειοθέτησης πρὸς τὸ δημόσιο συμφέρον.
Στὴν Ἱσπανία ὑπάρχουν ἐπίσης δικαστικὰ προηγούμενα σχετικὰ μὲ τὴ σχέση μεταξὺ θρησκευτικῶν μητρώων καὶ προστασίας προσωπικῶν δεδομένων. Τὸ Ἀνώτατο Δικαστήριο ἔχει ἀναγνωρίσει, σὲ ὑπόθεση ποὺ ἀφοροῦσε τοὺς Μάρτυρες τοῦ Ἰεχωβᾶ, ὅτι μιὰ θρησκευτικὴ κοινότητα μπορεῖ νὰ διατηρεῖ τὰ προσωπικὰ δεδομένα πρώην μέλους ποὺ εἶναι ἀναγκαία γιὰ τοὺς θρησκευτικοὺς σκοποὺς τῆς, ἐφόσον ἡ διατήρησή τους πληροῖ τὶς ἀπαιτήσεις τῆς καταλληλότητας, τῆς ἀναγκαιότητας καὶ τῆς ἀναλογικότητας.
Μιὰ πρόσφατη ἐπιστημονικὴ δημοσίευση τῆς Καθηγήτριας Θρησκείας, Δικαίου καὶ Κοινωνίας Sophie van Bijsterveld φωτίζει μὲ μεγάλη λεπτομέρεια τὸ διακύβευμα τῆς ἐπερχόμενης ἀπόφασης τοῦ ΔΕΕ. Κατὰ τὴν ἄποψή της, ἡ βελγικὴ Ἀρχὴ Προστασίας Δεδομένων ἀντιμετώπισε τὸ ζήτημα μονομερῶς ὑπὲρ τοῦ ὑποκειμένου τῶν δεδομένων, ἐνῷ ἡ ἰρλανδικὴ Ἀρχὴ ἀκολούθησε πολὺ πιὸ ἰσορροπημένη, νομικὰ καὶ κοινωνικὰ «εὔλογη» προσέγγιση.
Κατὰ τὴ Sophie van Bijsterveld τὸ ζήτημα εἶναι πολὺ εὐρύτερο ἀπὸ μιὰ ἁπλῆ διαφορὰ γιὰ τὰ προσωπικὰ δεδομένα. Δὲν ἀφορᾶ μόνο τὸ δικαίωμα στὴ διαγραφὴ (ἄρθρο 17 τοῦ GDPR), τὴ νομιμότητα τῆς ἐπεξεργασίας (ἄρθρο 6 τοῦ GDPR) ἢ τὶς εἰδικὲς κατηγορίες προσωπικῶν δεδομένων (δεδομένα ποὺ ἀποκαλύπτουν θρησκευτικὲς πεποιθήσεις - ἄρθρο 9 τοῦ GDPR) ἀλλὰ ἀγγίζει τὴν ἐκκλησιαστικὴ αὐτονομία, τὴ θρησκευτικὴ ἐλευθερία ποὺ κατοχυρώνεται στὸ ἄρθρο 10 τοῦ Χάρτη Θεμελιωδῶν Δικαιωμάτων τῆς ΕΕ καὶ κυρίως τὸ ἄρθρο 17 τῆς Συνθήκης γιὰ τὴ Λειτουργία τῆς ΕΕ (ΣΛΕΕ), σύμφωνα μὲ τὸ ὁποῖο ἡ Ἕνωση σέβεται καὶ δὲν θίγει τὸ καθεστὼς ποὺ ἔχουν κατὰ τὸ ἐθνικὸ δίκαιο οἱ Ἐκκλησίες, οἱ θρησκευτικὲς ἑνώσεις ἢ κοινότητες στὰ κράτη μέλη.
Ἄρα τὸ οὐσιαστικὸ ἐρώτημα ποὺ θέτει στὴ μελέτη της εἶναι τὸ ἑξῆς: Πῶς πρέπει νὰ ἑρμηνευθεῖ ὁ Γενικὸς Κανονισμὸς Προστασίας Δεδομένων (GDPR) ὥστε νὰ προστατεύονται τὰ προσωπικὰ δεδομένα τῶν ὑποκειμένων τῶν δεδομένων χωρὶς νὰ θίγεται δυσανάλογα ἡ θεσμικὴ θρησκευτικὴ ἐλευθερία τῆς Ἐκκλησίας καὶ χωρὶς νὰ καταλήγει ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ Κανονισμοῦ σὲ παράλογα ἀποτελέσματα ἀπὸ νομικῆς καὶ κοινωνικῆς ἄποψης;
Ἡ Καθηγήτρια ἀσκεῖ ἔντονη κριτικὴ στὴν ἀνωτέρω ἀπόφαση τῆς βελγικῆς Ἀρχῆς Προστασίας Δεδομένων. Θεωρεῖ ὅτι ἑρμήνευσε σχεδὸν ὅλες τὶς κρίσιμες διατάξεις τοῦ GDPR ὑπέρ του αἰτοῦντος τὴ διαγραφὴ καὶ εἰς βάρος τῆς Ἐκκλησίας, χωρὶς νὰ ἀποδώσει οὐσιαστικὸ βάρος στὴ θεσμικὴ θρησκευτικὴ ἐλευθερία καὶ τὴν ἐκκλησιαστικὴ αὐτονομία. Τὸ βασικό της σφάλμα εἶναι ὅτι ἀντιμετώπισε τὴ διαφορὰ ὡς σύγκρουση μεταξὺ τῶν θεμελιωδῶν δικαιωμάτων τοῦ ὑποκειμένου τῶν δεδομένων καὶ ἁπλῶν «συμφερόντων» τῆς Ἐκκλησίας, ἐνῷ ἡ Ἐκκλησία εἶναι ἐπίσης φορέας θεμελιωδῶν δικαιωμάτων, ἰδίως τῆς συλλογικῆς καὶ ὀργανωτικῆς διάστασης τῆς θρησκευτικῆς ἐλευθερίας.
Ἀντιθέτως, κρίνει ὅτι πιὸ πειστικὴ εἶναι ἡ ἀπόφαση τῆς ἰρλανδικῆς Ἀρχῆς Προστασίας Δεδομένων γιὰ τὸ ἀντίστοιχο ζήτημα καθὼς στάθμισε τὰ δικαιώματα καὶ τῶν δύο πλευρῶν, ἔλαβε ὑπόψη τὴν πραγματικὴ λειτουργία τοῦ μητρώου βαπτίσεων καὶ ἀξιολόγησε τὴν ἀναγκαιότητα καὶ τὴν ἀναλογικότητα μὲ βάση τὴν κοινωνικὴ πραγματικότητα.
Ἡ διατήρηση τῆς ἐγγραφῆς τῆς βάπτισης θεωρεῖται ἀπὸ τὴν Καθηγήτρια δικαιολογημένη, ἐπειδὴ τὸ μητρῶο δὲν ἀποτελεῖ κατάλογο ἐνεργῶν μελῶν ἀλλὰ καταγραφὴ ἑνὸς πραγματικοῦ καί, γιὰ τὴν Ἐκκλησία, μυστηριακὰ μὴ ἀναστρέψιμου γεγονότος. Παράλληλα, τὰ δεδομένα εἶναι περιορισμένα, τὸ μητρῶο εἶναι ἐμπιστευτικὸ καὶ ἡ πρακτικὴ ἐπίπτωση στὴν ἰδιωτικότητα τοῦ ἐνδιαφερομένου εἶναι μικρὴ σὲ σχέση μὲ τὴ σημασία τῆς ἐγγραφῆς γιὰ τὴ δογματικὴ καὶ ὀργανωτικὴ λειτουργία τῆς Ἐκκλησίας.
Τέλος, τονίζει ὅτι ὁ Γενικὸς Κανονισμὸς Προστασίας Δεδομένων δὲν μπορεῖ νὰ ἑρμηνεύεται ἀπομονωμένα καὶ μηχανιστικά. Ἡ ἐφαρμογή του ὀφείλει νὰ γίνεται ὑπὸ τὸ φῶς τῆς θρησκευτικῆς ἐλευθερίας τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ Χάρτη Θεμελιωδῶν Δικαιωμάτων τῆς ΕΕ καὶ τοῦ ἄρθρου 17 τῆς Συνθήκης γιὰ τὴ Λειτουργία τῆς ΕΕ (ΣΛΕΕ), τὸ ὁποῖο ὑποχρεώνει τὴν Ἕνωση νὰ σέβεται τὸ καθεστὼς τῶν θρησκευτικῶν κοινοτήτων στὰ κράτη-μέλη, λειτουργῶντας ὡς ὅριο στὴν εὐρωπαϊκὴ παρέμβαση στὸ πεδίο τῶν σχέσεων Ἐκκλησίας-Κράτους.
Ἡ ἐκκρεμὴς ὑπόθεση θέτει, ἑπομένως, ἕνα ζήτημα ποὺ ὑπερβαίνει κατὰ πολὺ τὴν τύχη μιᾶς μεμονωμένης ἐγγραφῆς σὲ ἕνα βιβλίο βαπτίσεων: ἂν καὶ μέχρι ποιό σημεῖο τὸ ἐνωσιακὸ δίκαιο προστασίας προσωπικῶν δεδομένων μπορεῖ νὰ ἐπιβάλει σὲ μιὰ Ἐκκλησία τὴν τροποποίηση τῶν ἀρχείων μέσῳ τῶν ὁποίων καταγράφει ἕνα γεγονὸς μὲ ἰδιαίτερη θεολογική, κανονικὴ καὶ ἱστορικὴ σημασία. Ἡ ἀπόφαση τοῦ Δικαστηρίου τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης θὰ κρίνει ὄχι ἂν μπορεῖ νὰ «ἀναιρεθεῖ» τὸ ἴδιο τὸ μυστήριο τῆς βάπτισης, ἀλλὰ ἂν καὶ ὑπὸ ποιές προϋποθέσεις τὸ ὑποκείμενο τῶν δεδομένων μπορεῖ νὰ ἀπαιτήσει τὴ διαγραφὴ τῆς σχετικῆς καταχώρισης.
romfea
Πολύ διαφωτιστικό! Για να καταλαβαίνουμε και μεις οι μη νομικοί τι συμβαίνει στην Ευρώπη...
ΑπάντησηΔιαγραφή