Ἡ εἰκόνα εἶναι ἀνησυχητική. Στὸ Τμῆμα Θεολογίας τοῦ ΑΠΘ ἡ βάση διαμορφώθηκε στὰ 8.975 μόρια καὶ, ἀπὸ τὶς 148 θέσεις τῆς γενικῆς σειρᾶς, καλύφθηκαν μόλις 30. Ἔμειναν κενὲς 118, δηλαδὴ σχεδὸν ὀκτὼ στὶς δέκα. Στὴν Κοινωνικὴ Θεολογία καὶ Χριστιανικὸ Πολιτισμὸ ἡ βάση περιορίστηκε στὰ 9.005 μόρια. Στὸ Πρόγραμμα Ἱερατικῶν Σπουδῶν Ἡρακλείου δὲν καλύφθηκε οὔτε μία ἀπὸ τὶς 40 θέσεις τῆς γενικῆς σειρᾶς. Ἡ ὑποχώρηση ἐπεκτείνεται στὶς φιλολογικὲς καὶ ἀνθρωπιστικὲς σχολές, ἐνῶ σοβαρὰ μηνύματα ἐκπέμπουν καὶ οἱ βάσεις ὁρισμένων στρατιωτικῶν σχολῶν. Τὰ στοιχεῖα ἐπιβεβαιώνονται ἀπὸ τοὺς ἀναλυτικοὺς πίνακες... τῶν βάσεων καὶ τῶν κενῶν θέσεων τοῦ 2026.
Χρειάζεται, βεβαίως, μιὰ ἀναγκαία διευκρίνιση: ἡ βάση μιᾶς σχολῆς εἶναι ἡ βαθμολογία τοῦ τελευταίου εἰσαχθέντος· δὲν περιγράφει ὅλους τοὺς φοιτητές της, οὔτε ἀποδεικνύει ἀπὸ μόνη της ὅτι ὅποιος εἰσήχθη μὲ χαμηλὰ μόρια εἶναι ἀνίκανος νὰ προοδεύσει. Ἐπηρεάζεται ἐπίσης ἀπὸ τὴ ζήτηση, τὸν ἀριθμὸ τῶν θέσεων, τὴν ἐπαγγελματικὴ προοπτικὴ καὶ τὶς προτιμήσεις τῶν ὑποψηφίων. Ὅταν, ὅμως, τὸ ἴδιο φαινόμενο ἐπαναλαμβάνεται, ἀφορᾷ σχολὲς κρίσιμες γιὰ τὴν πνευματική, ἐκπαιδευτικὴ καὶ ἐθνικὴ ζωὴ καὶ συνδυάζεται μὲ ἑκατοντάδες κενὲς θέσεις, τότε παύει νὰ εἶναι στατιστικὴ λεπτομέρεια. Γίνεται σύμπτωμα.
Ἐκπαίδευση χωρὶς παιδεία — καὶ ἐκπαίδευση φτωχή
Ἐπὶ χρόνια συγχέουμε τὴν ἐκπαίδευση μὲ τὴν παιδεία. Ἡ ἐκπαίδευση προσφέρει γνώσεις καὶ δεξιότητες. Ἡ παιδεία διαμορφώνει κρίση, ἦθος, γλῶσσα, ἱστορικὴ συνείδηση, αἴσθηση εὐθύνης καὶ ἐσωτερικὴ ἐλευθερία. Ἐμεῖς κατορθώσαμε νὰ φτωχύνουμε καὶ τὶς δύο.
Τὸ σχολεῖο δυσκολεύεται πλέον νὰ ἐξασφαλίσει ἀκόμη καὶ τὰ στοιχειώδη: σωστὴ ἀνάγνωση, κατανοητὴ γραφή, συγκροτημένη σκέψη, βασικὴ ἱστορικὴ γνώση, πειθαρχία στὴ μελέτη. Ἡ ἀποστήθιση συνυπάρχει παράδοξα μὲ τὴν ἡμιμάθεια. Οἱ μαθητὲς περνοῦν ἀπὸ τάξη σὲ τάξη, παίρνουν ἀπολυτήρια, εἰσάγονται ἐνίοτε σὲ πανεπιστημιακὲς σχολές, χωρὶς πάντοτε νὰ ἔχουν ἀποκτήσει τὶς βάσεις ποὺ ἀπαιτεῖ ἡ ἀνώτατη ἐκπαίδευση.
Τὸ πανεπιστήμιο, ἀντὶ νὰ ἀποτελεῖ τὴν κορυφὴ μιᾶς ἀπαιτητικῆς μορφωτικῆς πορείας, μετατρέπεται συχνὰ σὲ χῶρο διαχείρισης τῶν ἐλλείψεων τοῦ σχολείου. Καὶ ὅταν κι αὐτὸ ὑποχωρεῖ στὶς ἀπαιτήσεις του, ὁ τίτλος σπουδῶν ἀποσυνδέεται ἀπὸ τὴν πραγματικὴ γνώση.
Ἔτσι δημιουργεῖται ἕνας φαῦλος κύκλος. Παιδιὰ ποὺ δὲν διδάχθηκαν ἐπαρκῶς γλῶσσα, ἱστορία, λογικὴ καὶ κριτικὴ σκέψη εἰσέρχονται σὲ σχολὲς ποὺ ἀπαιτοῦν ἀκριβῶς αὐτὰ τὰ ἐφόδια. Ἀργότερα, ὁρισμένα ἀπὸ αὐτὰ θὰ γίνουν δάσκαλοι, καθηγητές, θεολόγοι, νομικοί, ἀξιωματικοί, διοικητικοὶ ἢ πολιτικοί. Θὰ κληθοῦν, δηλαδὴ, νὰ διδάξουν, νὰ κρίνουν, νὰ ποιμάνουν, νὰ διοικήσουν, νὰ ὑπερασπιστοῦν καὶ νὰ νομοθετήσουν.
Τὸ πρόβλημα δὲν εἶναι προσωπικὸ οὔτε ἀφορᾷ τὴν ἀξία τῶν νέων ὡς ἀνθρώπων. Εἶναι θεσμικό. Ὅταν ἕνα σύστημα ἀπονέμει τίτλους χωρὶς νὰ ἐγγυᾶται ἀντίστοιχες γνώσεις, δὲν ὑπηρετεῖ τὴ δημοκρατία· παράγει ψευδεπίγραφες ἐλίτ. Παράγει «ταγούς» χωρὶς ἐπαρκῆ πνευματικὰ ἐφόδια, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀναλάβουν τὴ διαποίμανση τοῦ λαοῦ καὶ τὴ διοίκηση τοῦ ἔθνους περισσότερο χάρη σὲ ἕνα χαρτὶ παρὰ χάρη στὴν πραγματική τους συγκρότηση.
Ἡ Θεολογία, ἡ Φιλολογία καὶ οἱ στρατιωτικὲς σχολὲς δὲν εἶναι ὁποιεσδήποτε σχολές
Ἡ ὑποχώρηση αὐτῶν τῶν σχολῶν ἔχει ἰδιαίτερο συμβολισμό.
Ὁ θεολόγος δὲν διαχειρίζεται ἁπλῶς πληροφορίες περὶ θρησκείας. Καλεῖται νὰ γνωρίζει Γραφή, Πατέρες, ἱστορία, φιλοσοφία καὶ γλῶσσα, νὰ διακρίνει τὸ ἐκκλησιαστικὸ βίωμα ἀπὸ τὴ συνθηματολογία καὶ νὰ μιλήσει ὑπεύθυνα στὶς συνειδήσεις τῶν νέων. Ἡ Θεολογία χωρὶς μόχθο, γνώση καὶ πνευματικὴ καλλιέργεια κινδυνεύει νὰ γίνει εἴτε ἄχρωμη θρησκειολογία εἴτε στείρος φανατισμός.
Ὁ φιλόλογος θὰ διδάξει στὰ παιδιά μας ἑλληνικά, ἱστορία καὶ λογοτεχνία. Ἐὰν ὁ ἴδιος δὲν κατέχει ἐπαρκῶς τὴ γλῶσσα, δὲν θὰ μεταδώσει ἁπλῶς λιγότερες γνώσεις. Θὰ ἀποκόψει τὴν ἐπόμενη γενιὰ ἀπὸ τὴ μνήμη καὶ τὴν πολιτιστική της συνέχεια.
Ὁ ἀξιωματικὸς καὶ ὁ ὑπαξιωματικός, τέλος, δὲν ἀρκεῖ νὰ ἔχουν μόνο σωματικὴ ἱκανότητα. Χρειάζονται κρίση, πειθαρχία, τεχνικὴ γνώση, αἴσθηση ἀποστολῆς καὶ δυνατότητα λήψης ἀποφάσεων σὲ συνθῆκες κινδύνου. Ἡ ἐθνικὴ ἄμυνα δὲν μπορεῖ νὰ ἀντιμετωπίζεται ὡς λύση ἐπαγγελματικῆς ἀποκατάστασης γιὰ ὅποιον ἁπλῶς ἀναζητεῖ μία μόνιμη θέση.
Τὸ πανεπιστήμιο δὲν εἶναι μονόδρομος — ἡ τέχνη δὲν εἶναι ὑποβιβασμός
Ἐδῶ χρειάζεται νὰ εἰπωθεῖ μία ἀλήθεια ποὺ γιὰ δεκαετίες φοβόμαστε· δὲν εἶναι ὅλα τὰ παιδιά κατάλληλα γιὰ πανεπιστημιακὲς σπουδές, ὅπως δὲν εἶναι ὅλα κατάλληλα γιὰ τὴν ἴδια τέχνη, τὸ ἴδιο ἐπάγγελμα ἢ τὸν ἴδιο τρόπο ζωῆς.
Αὐτὸ δὲν προσβάλλει κανέναν. Ἡ ἰσότητα τῆς ἀνθρώπινης ἀξίας δὲν σημαίνει ταυτότητα ἱκανοτήτων καὶ κλίσεων.
Ἂν ἕνα παιδὶ δὲν ἀγαπᾶ τὰ γράμματα, δὲν ἀντέχει τὴ συστηματικὴ μελέτη ἢ δὲν ἔχει ἀκόμη ἀποκτήσει τὶς γνώσεις ποὺ ἀπαιτεῖ μία ἐπιστημονικὴ σχολή, μὴν τὸ σπρώχνετε στὸ πανεπιστήμιο μόνο καὶ μόνο γιὰ νὰ ἀποκτήσει ἕνα πτυχίο. Βοηθήστε το νὰ γνωρίσει μία τέχνη. Νὰ γίνει ἄριστος ἠλεκτρολόγος, μηχανικὸς αὐτοκινήτων, ψυκτικός, ξυλουργός, τεχνικὸς δικτύων, γεωργός, κτηνοτρόφος, μάγειρας ἢ τεχνίτης.
Δὲν εἶναι κοινωνικὰ κατώτερος ὁ τεχνίτης ἀπὸ τὸν πτυχιούχο. Κατώτερη εἶναι μόνο ἡ προχειρότητα, σὲ ὅποιο ἐπάγγελμα καὶ ἂν ἐμφανίζεται.
Ἕνας καλὸς τεχνίτης δημιουργεῖ, παράγει, λύνει πραγματικὰ προβλήματα, ἀποκτᾶ αὐτονομία καὶ στηρίζει τὴν οἰκονομία. Ἀντίθετα, ἕνας κακῶς προετοιμασμένος πτυχιούχος μπορεῖ νὰ περάσει χρόνια σὲ μία σχολὴ ποὺ δὲν ἀγαπᾶ, νὰ ἀποκτήσει ἕναν τίτλο χωρὶς ἀντίκρισμα καὶ τελικὰ νὰ βρεθεῖ ἄνεργος, ἀπογοητευμένος καὶ ἐξαρτημένος.
Ἡ κατεύθυνση πρὸς τὴν τεχνικὴ ἐκπαίδευση δὲν πρέπει, βεβαίως, νὰ ἀποτελεῖ τιμωρία γιὰ τὸν «ἀδύναμο μαθητή». Οὔτε νὰ γίνεται μὲ αὐταρχικὲς οἰκογενειακὲς ἀποφάσεις. Χρειάζονται ἔγκαιρη διάγνωση κλίσεων, σοβαρὸς ἐπαγγελματικὸς προσανατολισμὸς καὶ οὐσιαστικὴ συναπόφαση μὲ τὸ ἴδιο τὸ παιδί. Γιατί ὑπάρχουν μαθητὲς ποὺ ἀποτυγχάνουν στὸ σημερινὸ σχολεῖο, ὄχι ἐπειδὴ στεροῦνται ἱκανότητας, ἀλλὰ ἐπειδὴ διαθέτουν διαφορετικὴ —πρακτική, δημιουργικὴ ἢ τεχνική— εὐφυΐα τὴν ὁποία τὸ σχολεῖο δὲν ἀναγνωρίζει.
Τί πρέπει νὰ ἀλλάξει
Ἡ λύση δὲν εἶναι νὰ καταργήσουμε τὶς ἀνθρωπιστικὲς σχολὲς οὔτε νὰ ἀνεβάσουμε τεχνητὰ τὶς βάσεις. Ἡ χώρα χρειάζεται θεολόγους, φιλολόγους, δασκάλους, νομικούς καὶ ἀξιωματικούς, ἀλλὰ καλὰ μορφωμένους καὶ πραγματικὰ καταρτισμένους.
Ἀπαιτοῦνται:
- ἀποκατάσταση τῆς γλώσσας, τῆς ἱστορίας, τῆς λογοτεχνίας, τῆς λογικῆς καὶ τῆς συστηματικῆς μελέτης στὸν κορμὸ τῆς σχολικῆς παιδείας,
- πραγματικὴ ἀξιολόγηση τοῦ τί ἔμαθε ὁ μαθητὴς καὶ ὄχι ἁπλὴ διεκπεραίωση τῆς ὕλης,
- ἔγκαιρη ἐνισχυτικὴ διδασκαλία, ὥστε οἱ ἀδυναμίες νὰ ἀντιμετωπίζονται πρὶν γίνουν μόνιμα κενά,
- οὐσιαστικὸς ἐπαγγελματικὸς προσανατολισμὸς μὲ ἀξιολόγηση κλίσεων καὶ ἱκανοτήτων,
- ἀναβάθμιση τῶν ΕΠΑΛ, τῶν σχολῶν μαθητείας καὶ τῆς τεχνικῆς ἐκπαίδευσης, μὲ σύγχρονα ἐργαστήρια καὶ πραγματικὴ σύνδεση μὲ τὴν ἐργασία,
- λιγότερες καὶ ἰσχυρότερες πανεπιστημιακὲς σχολές, ὅπου αὐτὸ ἐπιβάλλεται ἀπὸ τὴν ποιότητα καὶ τὶς πραγματικὲς ἀνάγκες τῆς χώρας,
- διατήρηση ὑψηλῶν ἀπαιτήσεων κατὰ τὴ φοίτηση καὶ τὴν ἀποφοίτηση, ἰδίως στὰ ἐπαγγέλματα ποὺ συνδέονται μὲ τὴ διδασκαλία, τὴ Δικαιοσύνη, τὴν ἄμυνα καὶ τὴ δημόσια εὐθύνη,
- ἐπιμόρφωση καὶ ἀξιολόγηση ὅλων τῶν ἐκπαιδευτικῶν θεσμῶν, ὄχι ὡς μηχανισμὸς τιμωρίας, ἀλλὰ ὡς ἐγγύηση πρὸς τὸν μαθητὴ καὶ τὴν κοινωνία.
Πάνω ἀπ’ ὅλα, ὅμως, χρειάζεται ἀλλαγὴ νοοτροπίας. Νὰ πάψουν οἱ γονεῖς νὰ θεωροῦν τὸ πτυχίο οἰκογενειακὸ τρόπαιο καὶ τὴν τέχνη κοινωνικὴ ἥττα. Νὰ πάψει τὸ κράτος νὰ κρύβει τὴν ἀνεργία τῶν νέων πίσω ἀπὸ ἀτελείωτες σπουδὲς καὶ τίτλους. Καὶ νὰ πάψει τὸ πανεπιστήμιο νὰ ὑποκαθιστᾷ τὸ σχολεῖο ἢ νὰ λειτουργεῖ ὡς μηχανισμὸς ἀπονομῆς πιστοποιητικῶν.
Οἱ βάσεις τοῦ 2026 δὲν μᾶς λένε ὅτι τὰ παιδιά μας ἀξίζουν λιγότερο. Μᾶς λένε ὅτι ἐμεῖς τοὺς δίνουμε λιγότερα: λιγότερη γνώση, λιγότερη κατεύθυνση, λιγότερα πρότυπα, λιγότερες ἀπαιτήσεις.
Κανένα παιδὶ δὲν πρέπει νὰ ἐγκαταλείπεται στὴν ἀμάθεια. Ἀλλὰ καὶ κανένα παιδὶ δὲν πρέπει νὰ καταδικάζεται σὲ μία ψεύτικη πανεπιστημιακὴ διαδρομὴ γιὰ νὰ ἱκανοποιήσει τὴ φιλοδοξία τῆς οἰκογένειας ἢ τὴ στατιστικὴ τοῦ κράτους. Χρειαζόμαστε τὸν ἄριστο ἐπιστήμονα καὶ τὸν ἄριστο τεχνίτη. Ὄχι τὸν κατ’ ὄνομα πτυχιούχο καὶ τὸν ἀπαξιωμένο χειρώνακτα.
Γιατί ἕνα ἔθνος δὲν καταρρέει μόνο ὅταν χαμηλώνουν οἱ βάσεις τῶν σχολῶν του. Καταρρέει ὅταν χαμηλώνει τὶς ἀπαιτήσεις του ἀπὸ ἐκείνους ποὺ αὔριο θὰ διδάξουν τὰ παιδιά του, θὰ ὑπηρετήσουν τοὺς θεσμούς του, θὰ ὑπερασπιστοῦν τὴν πατρίδα του καὶ θὰ ἀναλάβουν τὴν πνευματικὴ καὶ πολιτικὴ του καθοδήγηση.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου