Κάθε πληροφορία ποὺ συσχετίζεται ἢ δύναται νὰ συσχετιστεῖ μὲ ἕνα φυσικὸ πρόσωπο συνιστᾶ προσωπικὸ δεδομένο καὶ ἀπολαμβάνει τῆς προστασίας τοῦ δικαίου τῶν προσωπικῶν δεδομένων. Γιὰ τὸν εὐρωπαϊκὸ χῶρο ἐφαρμόζεται ὁ πλέον γνωστὸς τοῖς πᾶσι Γενικὸς Κανονισμὸς Προστασίας Δεδομένων (GDPR).
H ἀνωνυμοποίηση (βλ. την ὑπ΄αριθμόν 26 αἰτιολογικὴ σκέψη τοῦ GDPR) ἀπὸ τὴν ἄλλη ἀποτελεῖ διαδικασία ἐπεξεργασίας δεδομένων μὲ τὴν ὁποία καθίσταται ἀδύνατη ἡ ταυτοποίηση τοῦ φυσικοῦ προσώπου στὸ ὁποῖο ἀναφέρονται, μὲ μέσα ποὺ εἶναι εὐλόγως πιθανὸ νὰ χρησιμοποιηθοῦν.
Σύμφωνα μὲ τὸ ἄρθρο 6 πάρ.11 τοῦ Κανονισμοῦ (ΕΕ) 2022/1925, γνωστοῦ ὡς Digital Markets Act (DMA), οἱ ἐπιχειρήσεις ποὺ ἔχουν χαρακτηριστεῖ ὡς «ρυθμιστὲς πρόσβασης» (gatekeepers) ὀφείλουν, ὑπὸ συγκεκριμένους ὅρους, νὰ παρέχουν σὲ ἀνταγωνιστικὲς ἐπιχειρήσεις πρόσβαση σὲ ὁρισμένα δεδομένα ἀναζητήσεων, κατάταξης ἀποτελεσμάτων καὶ προβολῶν. Σύμφωνα μὲ τὴν ἴδια διάταξη, ἡ παροχὴ πρόσβασης στὰ δεδομένα αὐτὰ προϋποθέτει... τὴν ἀνωνυμοποίηση τῶν δεδομένων προσωπικοῦ χαρακτῆρα ποὺ ἐνδεχομένως περιλαμβάνονται σὲ αὐτά, ὥστε νὰ μὴν εἶναι δυνατὴ ἡ ταυτοποίηση τῶν χρηστῶν μὲ μέσα ποὺ εἶναι εὐλόγως πιθανὸ νὰ χρησιμοποιηθοῦν.
Τὸ σκεπτικὸ αὐτῆς τῆς ρύθμισης (ratio legis) ἔχει νὰ κάνει μὲ τὴν προώθηση τοῦ ἀνταγωνισμοῦ στὶς ψηφιακὲς ἀγορές. Ἀποκτῶντας μιὰ ἀνταγωνιστικὴ μηχανὴ ἀναζήτησης τὰ δεδομένα ἀναζητήσεων ἄλλης ἑταιρείας διευκολύνεται νὰ βελτιώσει τὶς παρεχόμενες ὑπηρεσίες ἐνῷ παράλληλα περιορίζεται τὸ πλεονέκτημα ποὺ διαθέτουν οἱ μεγάλες διαδικτυακὲς πλατφόρμες (π.χ. Google) λόγῳ τοῦ ἀνυπολόγιστου ὄγκου δεδομένων ποὺ συγκεντρώνουν ἀπὸ τὰ ἑκατομμύρια τῶν χρηστῶν τους.
Στὶς 16 Ἰουλίου τοῦ 2026, ἡ Εὐρωπαϊκὴ Ἐπιτροπὴ ἐξέδωσε στὸ πλαίσιο τοῦ ἀνωτέρω Κανονισμοῦ τὴν ἐκτελεστικὴ ἀπόφαση C(2026) 5091 (ὑπόθεση DMA.100209) ὁρίζοντας ἐπακριβῶς συγκεκριμένα μέτρα ἀνωνυμοποίησης γιὰ τὰ δεδομένα ἀναζητήσεων τῆς Google.
Ὅμως, ὁ Πολωνὸς Δρ Łukasz Olejnik σύμβουλος κυβερνοασφάλειας καὶ ἀνώτερος ἐρευνητὴς στὸ Τμῆμα Πολεμικῶν Σπουδῶν τοῦ King's College στὸ Λονδῖνο ἐκπόνησε πρόσφατα μιὰ ἄκρως ἐνδιαφέρουσα μελέτη ("Alone among a thousand: Red teaming the European Commission’s search data anonymisation measures") γιὰ τὴν ἀνωνυμοποίηση τῶν δεδομένων ἀναζητήσεων τῆς Google στὴν ὁποία διαπιστώνει ὅτι τὰ μέτρα αὐτὰ τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἐπιτροπῆς δὲν ἀποτρέπουν ἀποτελεσματικὰ τὸν ἐκ τῶν ὑστέρων ἐντοπισμὸ μεμονωμένων χρηστῶν (singling out), τὴν ἐπανασύνδεση ἀναζητήσεων (linkage) καὶ τὴ συναγωγὴ προσωπικῶν πληροφοριῶν (inference). Ἡ μελέτη πραγματοποιήθηκε κατόπιν ἀνάθεσης ἀπὸ τὴν Google, μὲ τὸν ἴδιο νὰ δηλώνει ὅτι εἶχε πλήρη ἐρευνητικὴ ἀνεξαρτησία.
Εἶναι προφανές, κατὰ τὸν Olejnik, ὅτι μεταξὺ ἄλλων ἀνακύπτουν καὶ σοβαροὶ κίνδυνοι ἐθνικῆς ἀσφάλειας καθὼς τὸ «παράθυρο» ποὺ ἀφήνουν ἀνοιχτὸ τὰ μέτρα τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἐπιτροπῆς ἐνδέχεται νὰ ἀποκαλύπτει στοιχεῖα γιὰ τὸ προσωπικὸ στρατιωτικῶν ἐγκαταστάσεων, ὑπηρεσιῶν πληροφοριῶν καὶ διεθνῶν ὀργανισμῶν.
Ὁ Δρ Łukasz Olejnik ἀφιερώνει στὸ ζήτημα αὐτὸ ἕνα ὁλόκληρο κεφάλαιο τῆς ἐκτενοῦς μελέτης τοῦ (σελ. 48-55 καὶ στὸ Παράρτημα σελ. 87-90) στὸ ὁποῖο ἀξίζει νὰ ἐγκύψουμε μὲ τὸ παρὸν ἄρθρο.
Ἡ πρόσβαση σὲ φαινομενικὰ ἀνωνυμοποιημένα δεδομένα ἀναζητήσεων μπορεῖ, μέσῳ τῆς συσχέτισης πληροφοριῶν, νὰ ἐπιτρέψει τὴν ἐξαγωγὴ συμπερασμάτων γιὰ τὴν ἐπαγγελματικὴ ἰδιότητα, τὴν ὑπηρεσιακὴ δραστηριότητα καὶ τὴν ἐν γένει προσωπικὴ κατάσταση συγκεκριμένων κατηγοριῶν χρηστῶν. Ἡ δυνατότητα αὐτὴ ἀποκτᾶ ἰδιαίτερη σοβαρότητα ὅταν οἱ χρῆστες συνδέονται μὲ ὀργανισμοὺς ποὺ διαχειρίζονται διαβαθμισμένες καὶ εὐαίσθητες πληροφορίες ἢ ἐπιτελοῦν κρίσιμες λειτουργίες γιὰ τὴν ἐθνικὴ καὶ διεθνῆ ἀσφάλεια.
Ἡ μελέτη, συνδυάζοντας ποσοτικὲς καὶ ποιοτικὲς μεθόδους ἀνάλυσης, συμπεριλαμβανομένης τῆς χρήσης μεγάλων γλωσσικῶν μοντέλων τεχνητῆς νοημοσύνης (Large Language Models - LLMs), ἐπιχειρεῖ νὰ διαπιστώσει ἐμπειρικὰ κατὰ πόσον τὰ δεδομένα ἀναζητήσεων τῆς Google, μετὰ τὴν ἐφαρμογὴ τῶν μέτρων ἀνωνυμοποίησης ποὺ προβλέπει ἡ προαναφερθεῖσα ἀπόφαση τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἐπιτροπῆς, ἐξακολουθοῦν νὰ περιέχουν πληροφορίες μὲ ἐπιχειρησιακὴ ἀξία.
Ὁ Olejnik ἐξέτασε δεδομένα διαδικτυακῶν ἀναζητήσεων ἀπὸ ἕξι γεωγραφικὲς περιοχὲς στὶς ὁποῖες λειτουργοῦν στρατιωτικὲς ἐγκαταστάσεις τῶν ΗΠΑ ἢ τοῦ ΝΑΤΟ (π.χ. Ramstein). Μὲ συγκεκριμένη μέθοδο (χρήση γεωγραφικῆς περιοχῆς σύγκρισης στὴν ὁποία δὲν βρίσκεται ἡ ἀντίστοιχη στρατιωτικὴ ἐγκατάσταση) διαπίστωσε ὅτι ἡ ἐπαγγελματικὴ καὶ θεσμικὴ δραστηριότητα μιᾶς στρατιωτικῆς κοινότητας μπορεῖ νὰ ἀφήνει διακριτὸ πληροφοριακὸ ἀποτύπωμα στὶς μηχανὲς ἀναζήτησης.
Μὲ μοντέλα τεχνητῆς νοημοσύνης καὶ χειροκίνητη ἐπαλήθευση σὲ ἐπιλεγμένα δείγματα ὁ ἐρευνητὴς κατόρθωσε νὰ ἐντοπίσει διαδικτυακὲς ἀναζητήσεις ποὺ ὑποδήλωναν πιθανὴ στρατιωτικὴ ἰδιότητα τοῦ χρήστη, σὲ συνδυασμὸ μὲ εὐαίσθητες προσωπικὲς πληροφορίες ὅπως προβλήματα ὑγείας, πειθαρχικὲς ἢ ποινικὲς ἐκκρεμότητες, χρήση ἀλκοὸλ ἢ ναρκωτικῶν καὶ ἄλλες προσωπικὲς περιστάσεις, ὅπως ἐνδοοικογενειακὲς συγκρούσεις ἢ ἐπαγγελματικὲς δυσκολίες.
Ἡ σημασία τῶν εὑρημάτων ἔγκειται στὸ γεγονὸς ὅτι οἱ σχετικὲς πληροφορίες, μολονότι δὲν συνιστοῦν κατ' ἀνάγκη διαβαθμισμένα ὑπηρεσιακὰ δεδομένα, θὰ μποροῦσαν νὰ ἀποκτήσουν ἰδιαίτερη ἀξία ἐὰν συσχετίζονταν μὲ τὴν ταυτότητα καὶ τὴν ὑπηρεσιακὴ θέση συγκεκριμένων στρατιωτικῶν στελεχῶν. Γιὰ παράδειγμα, θὰ μποροῦσαν νὰ χρησιμοποιηθοῦν ἀπὸ τρίτες δυνάμεις γιὰ τὸν ἐντοπισμὸ προσωπικῶν εὐπαθειῶν καὶ τὴν ἄσκηση πιέσεων σὲ στελέχη ποὺ βρίσκονται σὲ νευραλγικὲς θέσεις στὸν στρατιωτικὸ τομέα.
Ὡς πρὸς τὶς ὑπηρεσίες πληροφοριῶν ὁ Olejnik ἐπέλεξε ἀναζητήσεις ποὺ περιλαμβάνουν ἀναφορὲς σὲ ὑπηρεσίες πληροφοριῶν σὲ συνδυασμὸ μὲ λέξεις σχετικὲς μὲ τὴν ἀπασχόληση, τὴ διαδικασία πρόσληψης, τὶς ἀπαιτούμενες προϋποθέσεις, τὶς ἐξετάσεις ἐπιλογῆς καὶ τὶς ὑπηρεσιακὲς συνθῆκες ἐργασίας. Ἐπίσης, ἐξέτασε ἐπισκέψεις σὲ ἐπίσημες ἱστοσελίδες προσλήψεων.
Αὐτὴ ἡ ἀνάλυση ἔδειξε ὅτι ὁρισμένες ἀναζητήσεις συνδέονται μὲ γενικὸ ἐνδιαφέρον γιὰ ἐπαγγελματικὴ σταδιοδρομία στὶς ὑπηρεσίες πληροφοριῶν, ἐνῷ ἄλλες παρουσίασαν ἐνδείξεις ὅτι ὁ χρήστης ἢ μέλος τοῦ νοικοκυριοῦ του ἐργάζεται ἤδη σὲ τέτοια ὑπηρεσία.
Ἐνδιαφέρον ἔχει ἕνα συγκεκριμένο παράδειγμα στὸ ὁποῖο ὁ ἐρευνητὴς κατόρθωσε νὰ περιορίσει σημαντικὰ τὸν ἀριθμὸ τῶν πιθανῶν προσώπων ποὺ εἶχαν πραγματοποιήσει μιὰ ἀναζήτηση. Ἡ ἀναζήτηση ἀφοροῦσε πρόσωπο τὸ ὁποῖο ἐμφανιζόταν νὰ ἐκδηλώνει σοβαρὸ ἐνδιαφέρον γιὰ πρόσληψη σὲ ὑπηρεσία πληροφοριῶν κράτους μέλους τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης. Στὸ περιεχόμενό της περιλαμβάνονταν ἀναφορὲς σὲ ἕναν σχετικὰ σπάνιο ἀκαδημαϊκὸ τίτλο σπουδῶν καὶ σὲ συγκεκριμένο ἐπιστημονικὸ ἀντικείμενο.
Ὁ συγγραφέας συσχέτισε αὐτὲς τὶς πληροφορίες μὲ τὴ χώρα τῆς ὑπηρεσίας πληροφοριῶν, τὴν πόλη, τὴ γεωγραφικὴ περιοχή, τὴν ἡμερομηνία τῆς ἀναζήτησης καὶ συμπληρωματικὰ στοιχεῖα διαθέσιμα σὲ δημόσιες ἱστοσελίδες καὶ μητρώα. Μὲ τὴ μέθοδο αὐτή, κατόρθωσε νὰ περιορίσει τὸ σύνολο τῶν πιθανῶν προσώπων σὲ μόλις τρία.
Ὡς πρὸς τοὺς διεθνεῖς ὀργανισμοὺς ὁ Olejnik ἔδωσε ἔμφαση κυρίως στὶς Βρυξέλλες καὶ στὴ Γενεύη καθὼς πρόκειται γιὰ περιοχὲς μὲ ὑψηλὴ συγκέντρωση ἐργαζομένων σὲ διεθνεῖς ὀργανισμούς, διπλωματικὲς ὑπηρεσίες καὶ θεσμικὰ ὄργανα.
Στὴ Γενεύη, ὁ ἐρευνητὴς ἐκτιμᾶ ὅτι τὸ 27,5% τοῦ ἐπιλεγμένου δείγματος ἀναζητήσεων, συνδέονται πιθανῶς μὲ ἐργαζομένους διεθνῶν ὀργανισμῶν, διπλωματικῶν ἀποστολῶν ἢ μέλη τῶν οἰκογενειῶν τους. Γιὰ τὶς Βρυξέλλες, ἡ ἀνάλυση περιλαμβάνει τὴν Εὐρωπαϊκὴ Ἕνωση, τὸ ΝΑΤΟ καὶ τὶς μόνιμες ἀντιπροσωπεῖες τῶν κρατῶν μελῶν στὴν ΕΕ. Ἐδῶ ὑπολόγισε ὅτι τὸ 8,5% τῶν ἐπιλεγμένων ἀναζητήσεων σχετίζονται πιθανῶς μὲ προσωπικὸ τῶν ὀργανισμῶν αὐτῶν ἢ μὲ μέλη τῶν νοικοκυριῶν τους.
Ἐξίσου σημαντικὴ εἶναι ἡ διαπίστωση ὅτι τὰ δεδομένα ἀναζητήσεων μποροῦν νὰ ἀποκαλύψουν ποιά πρόσωπα ἀναζητᾶ ἕνας χρήστης καὶ μὲ ποιούς ὀργανισμοὺς συνδέονται αὐτὰ τὰ πρόσωπα. Ἀπὸ πλευρᾶς ἀσφάλειας, οἱ πληροφορίες αὐτὲς θὰ μποροῦσαν νὰ χρησιμοποιηθοῦν γιὰ τὴ χαρτογράφηση ἐπαγγελματικῶν ἐνδιαφερόντων ἢ πιθανῶν θεσμικῶν συνδέσεων. Ἡ ἐνδεχόμενη συστηματικὴ ἐπεξεργασία τοὺς ἀπὸ ὑπηρεσίες πληροφοριῶν θὰ μποροῦσε νὰ προσφέρει πρόσθετα στοιχεῖα γιὰ πρόσωπα καὶ ὀργανισμοὺς ποὺ παρουσιάζουν πληροφοριακὸ ἐνδιαφέρον.
Ὁ Olejnik ἐπισημαίνει ὅτι πολλὲς ἀπὸ τὶς σχετικὲς ἀναζητήσεις περιλαμβάνουν ἐξειδικευμένη ὑπηρεσιακὴ ὁρολογία, ἡ ὁποία παραμένει ὁρατὴ ἀκόμη καὶ μετὰ τὴν ἐφαρμογὴ τῶν φίλτρων ἀνωνυμοποίησης τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἐπιτροπῆς.
Συνεπῶς, βάσει τῆς μελέτης ὁ μηχανισμὸς ἀνωνυμοποίησης δεδομένων ἀναζητήσεων ποὺ ἐπέβαλε ἡ Εὐρωπαϊκὴ Ἐπιτροπὴ στὴν Google δὲν ἐξασφαλίζει τὴν πραγματικὴ ἀνωνυμία τῶν χρηστῶν, δημιουργῶντας σοβαροὺς κινδύνους γιὰ τὴν προστασία προσωπικῶν δεδομένων καὶ γιὰ τὴν ἐθνικὴ ἀσφάλεια.
Καταλήγουμε, λοιπόν, ὅτι στὴ σύγχρονη ψηφιακὴ ἐποχὴ ἡ προστασία τῆς ἐθνικῆς ἀσφάλειας δὲν προϋποθέτει πλέον μόνο τὴ παραδοσιακὴ διαφύλαξη διαβαθμισμένων πληροφοριῶν. Ἀπαιτεῖ καὶ τὴν ἀποτροπὴ τῆς συνδυαστικῆς ἀξιοποίησης φαινομενικὰ ἀνώνυμων δεδομένων, ἀπὸ τὰ ὁποῖα μποροῦν νὰ συναχθοῦν πληροφορίες γιὰ πρόσωπα ποὺ ἀσκοῦν κρίσιμα θεσμικὰ καθήκοντα.
Defence-point

Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου