Ἕνα ἐξαιρετικὰ ἐνδιαφέρον ἄρθρο δημοσίευσαν στὴν Wall Street Journal οἱ ἀκαδημαϊκοὶ Kevin McCaffree (Ἀν. Καθηγητὴς Κοινωνιολογίας στὸ Πανεπιστήμιο τοῦ North Texas) καὶ Colin Wright (μέλος τοῦ Manhattan Institute). Ὑποστηρίζουν ὅτι τὸ peer review, δηλ. ἡ διαδικασία ἀξιολόγησης τῶν ἐπιστημονικῶν ἄρθρων πρὶν δημοσιευθοῦν σὲ περιοδικὰ ἀκαδημαϊκοῦ ἐπιπέδου, ἔχει μετατραπεῖ σὲ ὁρισμένους ἐπιστημονικοὺς κλάδους σὲ ἕνα κλειστὸ σύστημα ποὺ δὲν φιλτράρει πάντα τὴν κακὴ ἔρευνα, ἀλλὰ μερικὲς φορὲς τὴν ἐπιβραβεύει, εἰδικὰ ὅταν ταιριάζει μὲ τὶς ἰδεολογικὲς προτιμήσεις τῶν ἀξιολογητῶν.
Στὴν παρέμβασή τους ἐπισημαίνουν ὅτι ἡ ἐπιστήμη εἶναι ἕνας ἀνθρώπινος θεσμὸς ποὺ λειτουργεῖ ἀπὸ ἀτελῆ ἀνθρώπινα ὄντα. Οἱ ἐπιστήμονες καὶ οἱ μελετητὲς εἶναι εὐάλωτοι σὲ κίνητρα καριέρας, στὴν ἀγελαία ἢ ὁμαδικὴ σκέψη (groupthink) καὶ τὸ φόβο.
Γίνεται μάλιστα ἀναφορὰ καὶ στὸ διάσημο ἄρθρο τοῦ Καθηγητῆ... τοῦ Πανεπιστημίου τοῦ Stanford Γιάννη Ἰωαννίδη ποὺ δημοσιεύτηκε τὸ 2005 μὲ τίτλο «Γιατὶ τὰ περισσότερα δημοσιευμένα ἐρευνητικὰ εὑρήματα εἶναι ψευδῆ», μὲ τὴν ἐπισήμανση ὅτι παραμένει μέχρι καὶ σήμερα ἐπίκαιρο ἐπειδὴ ἡ βασική του διαπίστωση γιὰ τὰ σφάλματα τῆς ἰατρικῆς ἔρευνας εἶναι βάσιμη.
Τὸ 1996 ὁ φυσικὸς Alan Sokal δημοσίευσε ἕνα ἄρθρο-φάρσα γεμάτο μοντέρνες «ἀκαδημαϊκές» ἀνοησίες στὸ περιοδικὸ Social Text. Σκοπός του ἦταν νὰ ἀναδείξει ὅτι μιὰ ἐπιστημονικοφανὴς δημοσίευση μποροῦσε νὰ κερδίσει τὴν ἀκαδημαϊκὴ ἔγκριση ἂν ἔμοιαζε ἐξεζητημένη καὶ κολάκευε τὶς ἰδεολογικὲς ἀπόψεις τῶν ἐπιμελητῶν τοῦ περιοδικοῦ.
Δύο δεκαετίες ἀργότερα οἱ James Lindsay, Helen Pluckrose καὶ Peter Boghossian κατάφεραν νὰ δημοσιεύσουν παράλογα ἄρθρα σὲ ἐπιστημονικὰ περιοδικὰ «ντύνοντας» τοὺς ἰσχυρισμούς τους μὲ «προοδευτική» ἀκαδημαϊκὴ γλῶσσα. Ἕνα ἀπ' αὐτὰ τὰ δημοσιευμένα ἄρθρα ὑποστήριζε ὅτι τὰ πάρκα τῶν σκύλων μποροῦν νὰ ἐξηγήσουν τὴν «κουλτούρα τοῦ βιασμοῦ» καὶ τὴν queer ἐπιτελεστικότητα (queer performativity). Ἕνα ἄλλο περιεῖχε τμήματα τοῦ βιβλίου τοῦ Χίτλερ «Ὁ ἀγών μου» ἐπενδυμένα μὲ φεμινιστικὸ ὕφος. Τὸ σκάνδαλο δὲν ἦταν ἁπλῶς ὅτι δημοσιεύθηκαν, ἀλλὰ ὅτι ἦταν ἀναμεμειγμένα μὲ πραγματικὲς ἐπιστημονικὲς ἐργασίες.
Οἱ δύο ἀκαδημαϊκοὶ ἰσχυρίζονται ὅτι ἰδίως στὶς κοινωνικὲς καὶ ἀνθρωπιστικὲς ἐπιστῆμες ἀλλὰ ἀκόμα καὶ στὴν ἰατρικὴ καὶ τὴ βιολογία, ὁρισμένες ἀπόψεις γίνονται θέσφατα. Ἐπιστημονικὲς δημοσιεύσεις ποὺ εἰσφέρουν ἀντίθετα στοιχεία ἢ περιέχουν ἀποκλίνουσες τεκμηριωμένες ἀπόψεις μπορεῖ νὰ ἀπορρίπτονται, ἐνῶ ἰδεολογικὰ βολικὲς ἐργασίες λαμβάνουν τὴν ἔγκριση γιὰ δημοσίευση πιὸ εὔκολα.
Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ἡ δημιουργία μιᾶς ἰδεολογικὰ προκατειλημμένης βιβλιογραφίας ποὺ παρουσιάζεται ὡς συναίνεση τῶν εἰδικῶν καὶ παρατίθεται ἀπὸ δημοσιογράφους, δικαστήρια, σχολικὰ συμβούλια, ἰατρικὲς ἐνώσεις, κυβερνητικὲς ὑπηρεσίες καὶ κρατικοὺς ἀξιωματούχους γιὰ νὰ δικαιολογήσει ἐπιλογὲς ποὺ ἐπηρεάζουν συχνὰ ἑκατομμύρια ἀνθρώπους.
Τέλος, οἱ δύο συγγραφεῖς τοῦ ἄρθρου δηλώνουν ὅτι στὸ περιοδικὸ Theory and Society τῶν ἐκδόσεων Springer Nature, στὸ ὁποῖο μετέχουν ὁ ἕνας ὡς ἀρχισυντάκτης καὶ ὁ ἄλλος ὡς μέλος τῆς συμβουλευτικῆς συντακτικῆς ἐπιτροπῆς, ἐφαρμόζουν μιὰ πιὸ διαφανῆ καὶ δίκαιη μέθοδο peer review ὥστε νὰ ἀποφευχθεῖ ἡ παγίδα τοῦ ἀποκλεισμοῦ ἄρθρων μὲ ἀποκλίνουσες ἐπιστημονικὲς ἀπόψεις.
Προσέθεσαν ἕναν μηχανισμὸ ἐκ τῶν ὑστέρων κριτικῆς μέσα στὸ ἀκαδημαϊκὸ περιοδικὸ δίνοντας τὴ δυνατότητα στοὺς ἀκαδημαϊκοὺς νὰ γράψουν ἐν συντομίᾳ τὴν ἄποψή τους γιὰ ἕνα ἤδη δημοσιευμένο ἄρθρο. Ἡ κριτικὴ δὲν πρέπει νὰ περιέχει προσωπικὲς ἐπιθέσεις στὸν συγγραφέα ἀλλὰ νὰ σχολιάζει τὴ μεθοδολογία, τὰ δεδομένα, τὰ ἐπιχειρήματα, τοὺς ὁρισμοὺς καὶ τὴ θεωρία.
Τὸ περιοδικὸ δὲν «κοσκινίζει» τὴν κριτικὴ ἀλλὰ κάνει ἕναν ἀπλούστερο ἔλεγχο: εἶναι ἡ κριτικὴ σοβαρή, λογική, τεκμηριωμένη καὶ ἄξια ἀκαδημαϊκῆς προσοχῆς; Ἂν ναί, ἡ κριτικὴ γίνεται δεκτὴ προσωρινά.
Τότε θὰ ἐνημερώνονται οἱ συγγραφεῖς τοῦ ἀρχικοῦ ἐπιστημονικοῦ ἄρθρου καὶ θὰ ἔχουν δικαίωμα ἀπάντησης. Ἐν τέλει θὰ δημοσιεύονται τόσο ἡ κριτικὴ ὅσο καὶ ἡ ἀπάντηση τῶν ἀρχικῶν συγγραφέων ἐπιτρέποντας στὸν ἀναγνώστη νὰ μελετήσει ὅλες τὶς ἀπόψεις.
Στὴν παρέμβασή τους ἐπισημαίνουν ὅτι ἡ ἐπιστήμη εἶναι ἕνας ἀνθρώπινος θεσμὸς ποὺ λειτουργεῖ ἀπὸ ἀτελῆ ἀνθρώπινα ὄντα. Οἱ ἐπιστήμονες καὶ οἱ μελετητὲς εἶναι εὐάλωτοι σὲ κίνητρα καριέρας, στὴν ἀγελαία ἢ ὁμαδικὴ σκέψη (groupthink) καὶ τὸ φόβο.
Γίνεται μάλιστα ἀναφορὰ καὶ στὸ διάσημο ἄρθρο τοῦ Καθηγητῆ... τοῦ Πανεπιστημίου τοῦ Stanford Γιάννη Ἰωαννίδη ποὺ δημοσιεύτηκε τὸ 2005 μὲ τίτλο «Γιατὶ τὰ περισσότερα δημοσιευμένα ἐρευνητικὰ εὑρήματα εἶναι ψευδῆ», μὲ τὴν ἐπισήμανση ὅτι παραμένει μέχρι καὶ σήμερα ἐπίκαιρο ἐπειδὴ ἡ βασική του διαπίστωση γιὰ τὰ σφάλματα τῆς ἰατρικῆς ἔρευνας εἶναι βάσιμη.
Τὸ 1996 ὁ φυσικὸς Alan Sokal δημοσίευσε ἕνα ἄρθρο-φάρσα γεμάτο μοντέρνες «ἀκαδημαϊκές» ἀνοησίες στὸ περιοδικὸ Social Text. Σκοπός του ἦταν νὰ ἀναδείξει ὅτι μιὰ ἐπιστημονικοφανὴς δημοσίευση μποροῦσε νὰ κερδίσει τὴν ἀκαδημαϊκὴ ἔγκριση ἂν ἔμοιαζε ἐξεζητημένη καὶ κολάκευε τὶς ἰδεολογικὲς ἀπόψεις τῶν ἐπιμελητῶν τοῦ περιοδικοῦ.
Δύο δεκαετίες ἀργότερα οἱ James Lindsay, Helen Pluckrose καὶ Peter Boghossian κατάφεραν νὰ δημοσιεύσουν παράλογα ἄρθρα σὲ ἐπιστημονικὰ περιοδικὰ «ντύνοντας» τοὺς ἰσχυρισμούς τους μὲ «προοδευτική» ἀκαδημαϊκὴ γλῶσσα. Ἕνα ἀπ' αὐτὰ τὰ δημοσιευμένα ἄρθρα ὑποστήριζε ὅτι τὰ πάρκα τῶν σκύλων μποροῦν νὰ ἐξηγήσουν τὴν «κουλτούρα τοῦ βιασμοῦ» καὶ τὴν queer ἐπιτελεστικότητα (queer performativity). Ἕνα ἄλλο περιεῖχε τμήματα τοῦ βιβλίου τοῦ Χίτλερ «Ὁ ἀγών μου» ἐπενδυμένα μὲ φεμινιστικὸ ὕφος. Τὸ σκάνδαλο δὲν ἦταν ἁπλῶς ὅτι δημοσιεύθηκαν, ἀλλὰ ὅτι ἦταν ἀναμεμειγμένα μὲ πραγματικὲς ἐπιστημονικὲς ἐργασίες.
Οἱ δύο ἀκαδημαϊκοὶ ἰσχυρίζονται ὅτι ἰδίως στὶς κοινωνικὲς καὶ ἀνθρωπιστικὲς ἐπιστῆμες ἀλλὰ ἀκόμα καὶ στὴν ἰατρικὴ καὶ τὴ βιολογία, ὁρισμένες ἀπόψεις γίνονται θέσφατα. Ἐπιστημονικὲς δημοσιεύσεις ποὺ εἰσφέρουν ἀντίθετα στοιχεία ἢ περιέχουν ἀποκλίνουσες τεκμηριωμένες ἀπόψεις μπορεῖ νὰ ἀπορρίπτονται, ἐνῶ ἰδεολογικὰ βολικὲς ἐργασίες λαμβάνουν τὴν ἔγκριση γιὰ δημοσίευση πιὸ εὔκολα.
Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ἡ δημιουργία μιᾶς ἰδεολογικὰ προκατειλημμένης βιβλιογραφίας ποὺ παρουσιάζεται ὡς συναίνεση τῶν εἰδικῶν καὶ παρατίθεται ἀπὸ δημοσιογράφους, δικαστήρια, σχολικὰ συμβούλια, ἰατρικὲς ἐνώσεις, κυβερνητικὲς ὑπηρεσίες καὶ κρατικοὺς ἀξιωματούχους γιὰ νὰ δικαιολογήσει ἐπιλογὲς ποὺ ἐπηρεάζουν συχνὰ ἑκατομμύρια ἀνθρώπους.
Τέλος, οἱ δύο συγγραφεῖς τοῦ ἄρθρου δηλώνουν ὅτι στὸ περιοδικὸ Theory and Society τῶν ἐκδόσεων Springer Nature, στὸ ὁποῖο μετέχουν ὁ ἕνας ὡς ἀρχισυντάκτης καὶ ὁ ἄλλος ὡς μέλος τῆς συμβουλευτικῆς συντακτικῆς ἐπιτροπῆς, ἐφαρμόζουν μιὰ πιὸ διαφανῆ καὶ δίκαιη μέθοδο peer review ὥστε νὰ ἀποφευχθεῖ ἡ παγίδα τοῦ ἀποκλεισμοῦ ἄρθρων μὲ ἀποκλίνουσες ἐπιστημονικὲς ἀπόψεις.
Προσέθεσαν ἕναν μηχανισμὸ ἐκ τῶν ὑστέρων κριτικῆς μέσα στὸ ἀκαδημαϊκὸ περιοδικὸ δίνοντας τὴ δυνατότητα στοὺς ἀκαδημαϊκοὺς νὰ γράψουν ἐν συντομίᾳ τὴν ἄποψή τους γιὰ ἕνα ἤδη δημοσιευμένο ἄρθρο. Ἡ κριτικὴ δὲν πρέπει νὰ περιέχει προσωπικὲς ἐπιθέσεις στὸν συγγραφέα ἀλλὰ νὰ σχολιάζει τὴ μεθοδολογία, τὰ δεδομένα, τὰ ἐπιχειρήματα, τοὺς ὁρισμοὺς καὶ τὴ θεωρία.
Τὸ περιοδικὸ δὲν «κοσκινίζει» τὴν κριτικὴ ἀλλὰ κάνει ἕναν ἀπλούστερο ἔλεγχο: εἶναι ἡ κριτικὴ σοβαρή, λογική, τεκμηριωμένη καὶ ἄξια ἀκαδημαϊκῆς προσοχῆς; Ἂν ναί, ἡ κριτικὴ γίνεται δεκτὴ προσωρινά.
Τότε θὰ ἐνημερώνονται οἱ συγγραφεῖς τοῦ ἀρχικοῦ ἐπιστημονικοῦ ἄρθρου καὶ θὰ ἔχουν δικαίωμα ἀπάντησης. Ἐν τέλει θὰ δημοσιεύονται τόσο ἡ κριτικὴ ὅσο καὶ ἡ ἀπάντηση τῶν ἀρχικῶν συγγραφέων ἐπιτρέποντας στὸν ἀναγνώστη νὰ μελετήσει ὅλες τὶς ἀπόψεις.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου