Ἡ θέση τοῦ Καθηγητῆ Χρήστου Ροζάκη («Τὸ ἄπιαστο ὅραμα τῶν δώδεκα μιλίων», Τα ΝΕΑ, 3-4/10/2026), ὅτι ἐνδεχόμενη ἐπέκταση τῆς ἑλληνικῆς αἰγιαλίτιδας ζώνης στὰ 12 ναυτικὰ μίλια θὰ μετέτρεπε τὸ Αἰγαῖο σὲ «ἑλληνικὴ λίμνη» καὶ θὰ δημιουργοῦσε ἕναν «φράχτη ἑλληνικῆς κυριαρχίας» ποὺ θὰ παρεμπόδιζε τὴν ἐλεύθερη διεθνῆ ναυσιπλοΐα, χρήζει νομικῆς ἀποσαφήνισης.
Πρόκειται, ἄλλωστε, γιὰ ἐπιχείρημα ποὺ προβάλλεται διαχρονικὰ καὶ ἀπὸ τὴν τουρκικὴ πλευρὰ κατὰ τῆς ἐπέκτασης τῶν ἑλληνικῶν χωρικῶν ὑδάτων στὸ Αἰγαῖο.
Ἡ UNCLOS, πέραν τοῦ δικαιώματος τῆς ἀβλαβοῦς διέλευσης (innocent passage), θεσπίζει στὰ ἄρθρα 34-44 εἰδικὸ καθεστὼς γιὰ τὰ στενὰ ποὺ χρησιμοποιούνται γιὰ τὴ διεθνῆ ναυσιπλοΐα: τὴ διέλευση τράνζιτ (transit passage).
Στα στενὰ αὐτὰ ὅλα τὰ πλοῖα καὶ ἀεροσκάφη ἀπολαμβάνουν δικαίωμα συνεχούς καὶ ταχείας διέλευσης καὶ ὑπέρπτησης. Τὰ παράκτια κράτη μποροῦν μὲν... νὰ θεσπίζουν κανόνες γιὰ τὴν ἀσφάλεια τῆς ναυσιπλοΐας καὶ τὴ ρύθμιση τῆς θαλάσσιας κυκλοφορίας, τὴν πρόληψη τῆς ρύπανσης, τὴν ἀποτροπὴ ἀλιευτικῶν δραστηριοτήτων κατὰ τὴ διέλευση καὶ τὴν ἐφαρμογὴ τελωνειακῶν, δημοσιονομικῶν, μεταναστευτικῶν καὶ ὑγειονομικῶν κανόνων, δὲν μποροῦν ὅμως οἱ ρυθμίσεις αὐτὲς νὰ ἔχουν ὡς πρακτικὸ ἀποτέλεσμα τὴν ἄρνηση, παρεμπόδιση ἢ ἀποδυνάμωση τοῦ δικαιώματος transit passage. Κυρίως, τὸ ἄρθρο 44 UNCLOS ὁρίζει κατηγορηματικὰ ὅτι ἡ διέλευση τράνζιτ δὲν μπορεῖ νὰ ἀνασταλεῖ (“There shall be no suspension of transit passage”).
Ἡ Ἑλλάδα, ἐξάλλου, ἤδη κατὰ τὴν ὑπογραφὴ τῆς UNCLOS τὸ 1982 καὶ ἐκ νέου κατὰ τὴν κύρωσή της τὸ 1995, δήλωσε ὅτι σὲ περιοχὲς μὲ πολυάριθμα διάσπαρτα νησιὰ καὶ πολλὰ ἐναλλακτικὰ στενὰ ποὺ ἐξυπηρετοῦν οὐσιαστικὰ τὴν ἴδια διεθνῆ ναυτιλιακὴ ὁδό, τὸ παράκτιο κράτος μπορεῖ νὰ καθορίζει συγκεκριμένες διαδρομὲς μέσω τῶν ὁποίων πλοῖα καὶ ἀεροσκάφη τρίτων κρατῶν θὰ ἀσκοῦν τὸ δικαίωμα transit passage, ὥστε νὰ συνδυάζονται οἱ ἀνάγκες τῆς διεθνοῦς ναυσιπλοΐας καὶ ὑπέρπτησης μὲ τὶς ἀπαιτήσεις ἀσφαλείας. Ἡ ἴδια ἡ ἑλληνικὴ δήλωση, ἐπομένως, προϋποθέτει τὴ διατήρηση τῆς διεθνοῦς ναυσιπλοΐας ἀκόμη καὶ μέσα σὲ θαλάσσιες περιοχὲς ποὺ τελοῦν ὑπὸ ἑλληνικὴ κυριαρχία.
Ἕνας θαλάσσιος χῶρος μπορεῖ, συνεπῶς, νὰ βρίσκεται ὑπὸ τὴν κυριαρχία τῆς Ἑλλάδας καὶ ταυτόχρονα νὰ ἐπιβαρύνεται ἀπὸ ἕνα ἰσχυρὸ καὶ μὴ ἀναστελλόμενο δικαίωμα διελεύσεως ὑπὲρ τρίτων κρατῶν.
Ἡ ἐπέκταση στὰ 12 ν.μ. θὰ μετέβαλε πράγματι ριζικὰ τὴ νομικὴ γεωγραφία τοῦ Αἰγαίου καὶ θὰ αὔξανε σημαντικὰ τὴ θαλάσσια ἔκταση ὑπὸ ἑλληνικὴ κυριαρχία. Δὲν θὰ δημιουργοῦσε, ὅμως, ἕναν «ἀδιαπέραστο φράχτη» οὔτε θὰ ἀπέκλειε τὴ διεθνῆ ναυσιπλοΐα, διότι ἡ ἴδια ἡ UNCLOS ἔχει προβλέψει εἰδικὰ, μέσω τοῦ καθεστώτος τῶν διεθνῶν στενῶν, τὴ συνύπαρξη τῆς παράκτιας κυριαρχίας μὲ τὴν ἀπρόσκοπτη διεθνῆ διέλευση.
Πρόκειται, ἄλλωστε, γιὰ ἐπιχείρημα ποὺ προβάλλεται διαχρονικὰ καὶ ἀπὸ τὴν τουρκικὴ πλευρὰ κατὰ τῆς ἐπέκτασης τῶν ἑλληνικῶν χωρικῶν ὑδάτων στὸ Αἰγαῖο.
Ἡ UNCLOS, πέραν τοῦ δικαιώματος τῆς ἀβλαβοῦς διέλευσης (innocent passage), θεσπίζει στὰ ἄρθρα 34-44 εἰδικὸ καθεστὼς γιὰ τὰ στενὰ ποὺ χρησιμοποιούνται γιὰ τὴ διεθνῆ ναυσιπλοΐα: τὴ διέλευση τράνζιτ (transit passage).
Στα στενὰ αὐτὰ ὅλα τὰ πλοῖα καὶ ἀεροσκάφη ἀπολαμβάνουν δικαίωμα συνεχούς καὶ ταχείας διέλευσης καὶ ὑπέρπτησης. Τὰ παράκτια κράτη μποροῦν μὲν... νὰ θεσπίζουν κανόνες γιὰ τὴν ἀσφάλεια τῆς ναυσιπλοΐας καὶ τὴ ρύθμιση τῆς θαλάσσιας κυκλοφορίας, τὴν πρόληψη τῆς ρύπανσης, τὴν ἀποτροπὴ ἀλιευτικῶν δραστηριοτήτων κατὰ τὴ διέλευση καὶ τὴν ἐφαρμογὴ τελωνειακῶν, δημοσιονομικῶν, μεταναστευτικῶν καὶ ὑγειονομικῶν κανόνων, δὲν μποροῦν ὅμως οἱ ρυθμίσεις αὐτὲς νὰ ἔχουν ὡς πρακτικὸ ἀποτέλεσμα τὴν ἄρνηση, παρεμπόδιση ἢ ἀποδυνάμωση τοῦ δικαιώματος transit passage. Κυρίως, τὸ ἄρθρο 44 UNCLOS ὁρίζει κατηγορηματικὰ ὅτι ἡ διέλευση τράνζιτ δὲν μπορεῖ νὰ ἀνασταλεῖ (“There shall be no suspension of transit passage”).
Ἡ Ἑλλάδα, ἐξάλλου, ἤδη κατὰ τὴν ὑπογραφὴ τῆς UNCLOS τὸ 1982 καὶ ἐκ νέου κατὰ τὴν κύρωσή της τὸ 1995, δήλωσε ὅτι σὲ περιοχὲς μὲ πολυάριθμα διάσπαρτα νησιὰ καὶ πολλὰ ἐναλλακτικὰ στενὰ ποὺ ἐξυπηρετοῦν οὐσιαστικὰ τὴν ἴδια διεθνῆ ναυτιλιακὴ ὁδό, τὸ παράκτιο κράτος μπορεῖ νὰ καθορίζει συγκεκριμένες διαδρομὲς μέσω τῶν ὁποίων πλοῖα καὶ ἀεροσκάφη τρίτων κρατῶν θὰ ἀσκοῦν τὸ δικαίωμα transit passage, ὥστε νὰ συνδυάζονται οἱ ἀνάγκες τῆς διεθνοῦς ναυσιπλοΐας καὶ ὑπέρπτησης μὲ τὶς ἀπαιτήσεις ἀσφαλείας. Ἡ ἴδια ἡ ἑλληνικὴ δήλωση, ἐπομένως, προϋποθέτει τὴ διατήρηση τῆς διεθνοῦς ναυσιπλοΐας ἀκόμη καὶ μέσα σὲ θαλάσσιες περιοχὲς ποὺ τελοῦν ὑπὸ ἑλληνικὴ κυριαρχία.
Ἕνας θαλάσσιος χῶρος μπορεῖ, συνεπῶς, νὰ βρίσκεται ὑπὸ τὴν κυριαρχία τῆς Ἑλλάδας καὶ ταυτόχρονα νὰ ἐπιβαρύνεται ἀπὸ ἕνα ἰσχυρὸ καὶ μὴ ἀναστελλόμενο δικαίωμα διελεύσεως ὑπὲρ τρίτων κρατῶν.
Ἡ ἐπέκταση στὰ 12 ν.μ. θὰ μετέβαλε πράγματι ριζικὰ τὴ νομικὴ γεωγραφία τοῦ Αἰγαίου καὶ θὰ αὔξανε σημαντικὰ τὴ θαλάσσια ἔκταση ὑπὸ ἑλληνικὴ κυριαρχία. Δὲν θὰ δημιουργοῦσε, ὅμως, ἕναν «ἀδιαπέραστο φράχτη» οὔτε θὰ ἀπέκλειε τὴ διεθνῆ ναυσιπλοΐα, διότι ἡ ἴδια ἡ UNCLOS ἔχει προβλέψει εἰδικὰ, μέσω τοῦ καθεστώτος τῶν διεθνῶν στενῶν, τὴ συνύπαρξη τῆς παράκτιας κυριαρχίας μὲ τὴν ἀπρόσκοπτη διεθνῆ διέλευση.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου