Γεώργιος Ἀποστολάκης: Δὲν καταργοῦν τὰ μετρητά. Καταργοῦν τὴν ἐλευθερία. Ἀπὸ τὸ πλαστικὸ χρήμα στὸ ψηφιακὸ εὐρὼ καὶ στὸν πλήρη οἰκονομικὸ ἔλεγχο τοῦ πολίτη!

Γράφει ὁ Γεώργιος Ἀποστολάκης, Ἀντιπρόεδρος Ἀρείου Πάγου ἐπὶ τιμῇ 

Ἡ πρόσφατη εἴδηση[1] ὅτι ἡ Εὐρωπαϊκὴ Ἕνωση προχωρεῖ στὴν καθιέρωση ἐνιαίου ὁρίου 10.000 εὐρῶ γιὰ πληρωμὲς μὲ μετρητὰ ἀπὸ τὸ 2027 παρουσιάζεται ὡς ἕνα ἀκόμη μέτρο γιὰ τὴν καταπολέμηση τοῦ ξεπλύματος χρήματος καὶ τῆς χρηματοδοτήσεως τῆς τρομοκρατίας. Πράγματι, ἡ νέα εὐρωπαϊκὴ νομοθεσία προβλέπει ὅτι συναλλαγὲς ἄνω τῶν 10.000 εὐρῶ θὰ πρέπει νὰ γίνονται μὲ ἰχνηλάσιμα μέσα πληρωμῆς. Νὰ σημειωθεῖ ὅτι ἡ εὐρωπαϊκὴ νομοθεσία δὲν ἐμποδίζει τὰ κράτη-μέλη νὰ θεσπίζουν χαμηλότερα ὅρια καὶ στὴν Ἑλλάδα ἡ κυβέρνηση Μητσοτάκη ἔθεσε τὸ ὅριο στὰ 500 εὐρώ.
Τὸ ἐρώτημα, ὅμως, εἶναι ἄλλο:
Πρόκειται πράγματι γιὰ ἕνα ἁπλὸ τεχνικὸ μέτρο κατὰ τῆς παρανομίας ἢ γιὰ ἕνα ἀκόμη βῆμα πρὸς μία κοινωνία ὅπου κάθε οἰκονομικὴ πράξη θὰ... παρακολουθεῖται, θὰ καταγράφεται καὶ τελικῶς θὰ ἐλέγχεται;

 

Ἀπὸ τὰ μετρητὰ στὸ πλαστικὸ χρήμα καὶ ἀπὸ ἐκεῖ στὸ ψηφιακὸ εὐρώ

Ἡ ἱστορία τῶν τελευταίων δεκαετιῶν δείχνει μία σταθερὴ κατεύθυνση.
Πρῶτα ἐνθαρρύνθηκε ἡ χρήση καρτῶν. Στὴ συνέχεια οἱ ἠλεκτρονικὲς συναλλαγὲς συνδέθηκαν μὲ φορολογικὰ κίνητρα καὶ ὑποχρεώσεις. Κατόπιν ἄρχισαν οἱ περιορισμοὶ στὰ μετρητά.
Τώρα θεσπίζονται πανευρωπαϊκὰ ἀνώτατα ὅρια. Καὶ ἤδη συζητεῖται ἡ ἐπόμενη φάση: τὸ ψηφιακὸ εὐρὼ καὶ οἱ κεντρικῶς ἐλεγχόμενες ψηφιακὲς πληρωμές.
Κάθε βῆμα παρουσιάζεται ὡς μικρὸ καὶ ἀθῷο.
Τὸ συνολικὸ ἀποτέλεσμα, ὅμως, εἶναι ἡ σταδιακὴ μεταφορὰ ὁλόκληρης τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς τῶν πολιτῶν σὲ ἕνα πλήρως καταγεγραμμένο ψηφιακὸ περιβάλλον.

 

Τὰ μετρητὰ εἶναι ἐλευθερία

Τὰ μετρητὰ δὲν εἶναι ἁπλῶς ἕνας τρόπος πληρωμῆς. Εἶναι ἡ μοναδικὴ μορφὴ χρήματος ποὺ ἐπιτρέπει στὸν πολίτη νὰ πραγματοποιεῖ νόμιμες συναλλαγὲς χωρὶς τὴ διαμεσολάβηση τραπεζῶν, ἐταιρειῶν πληρωμῶν, ψηφιακῶν πλατφορμῶν ἢ κρατικῶν βάσεων δεδομένων.

Ὅταν πληρώνω μὲ μετρητά: Δὲν ἀπαιτεῖται ἠλεκτρονικὴ ἔγκριση. Δὲν δημιουργεῖται ψηφιακὸ ἀποτύπωμα. Δὲν ἐξαρτῶμαι ἀπὸ τὴν καλὴ λειτουργία κάποιου δικτύου. Δὲν χρειάζομαι ἄδεια τρίτων γιὰ νὰ διαθέσω τὴν περιουσία μου. 
Τὰ μετρητὰ ἀποτελοῦν, συνεπῶς, πρακτικὴ ἔκφραση τῆς προσωπικῆς καὶ οἰκονομικῆς ἐλευθερίας.

 

Τί προστατεύει πραγματικὰ τὸ Σύνταγμα

Τὸ Ἑλληνικὸ Σύνταγμα δὲν ἀναφέρει ρητῶς τὴ λέξη «μετρητά». Προστατεύει, ὅμως, τὴν ἀνθρώπινη ἀξία, τὴν ἐλεύθερη ἀνάπτυξη τῆς προσωπικότητας, τὴν οἰκονομικὴ ἐλευθερία, τὴν ἰδιοκτησία καὶ τὴν περιουσία τοῦ πολίτη.

Ἡ περιουσία δὲν εἶναι ἁπλῶς τὸ ποσὸ ποὺ διαθέτει κάποιος. Εἶναι καὶ ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖο μπορεῖ νὰ τὴ χρησιμοποιεῖ. Ἂν ἕνας πολίτης ἐξαναγκάζεται νὰ χρησιμοποιεῖ ἀποκλειστικῶς ψηφιακὰ μέσα πληρωμῆς, τότε ἡ ἄσκηση τῆς περιουσιακῆς του ἐλευθερίας ἐξαρτᾶται πλέον ἀπὸ τρίτους: τράπεζες, παρόχους πληρωμῶν, κρατικὰ συστήματα καὶ τεχνολογικὲς ὑποδομές.

Ὑπὸ αὐτὴν τὴν ἔννοια, τὸ δικαίωμα χρήσεως μετρητῶν δὲν εἶναι πολυτέλεια. Ἀποτελεῖ οὐσιώδη πλευρὰ τῆς προσωπικῆς καὶ οἰκονομικῆς αὐτονομίας τοῦ ἀνθρώπου.

 

Ἡ Ἑλβετία ἔστειλε ἕνα διαφορετικὸ μήνυμα

Ἐνῶ ἡ Εὐρώπη κινείται πρὸς τὸν περιορισμὸ τῶν μετρητῶν, οἱ Ἑλβετοὶ πολῖτες ἀκολούθησαν διαφορετικὴ πορεία. Στὶς 8 Μαρτίου 2026 ἐνέκριναν μὲ δημοψήφισμα συνταγματικὴ κατοχύρωση τῆς διαθεσιμότητος καὶ προστασίας τῶν μετρητῶν, ἀναγνωρίζοντας ὅτι ἡ φυσικὴ μορφὴ χρήματος πρέπει νὰ παραμείνει ἐγγυημένη γιὰ τὶς ἐπόμενες γενεές.
Ἡ ἐπιλογὴ αὐτὴ ἀποκτᾷ ἰδιαίτερη σημασία, διότι δὲν προέρχεται ἀπὸ κάποια περιθωριακὴ χώρα. Προέρχεται ἀπὸ τὴν Ἑλβετία. Ἀπὸ μία χώρα ποὺ ἀποτελεῖ ἱστορικῶς ἕνα ἀπὸ τὰ σημαντικότερα διεθνῆ χρηματοπιστωτικὰ κέντρα τοῦ κόσμου.
Ἂν ἀκόμη καὶ οἱ Ἑλβετοὶ θεωροῦν ἀναγκαία τὴ συνταγματικὴ προστασία τῶν μετρητῶν, τότε ἴσως τὸ ζήτημα δὲν εἶναι τόσο ἁπλὸ ὅσο παρουσιάζεται.

Τὸ ἐπιχείρημα τοῦ «ξεπλύματος» δὲν ἀρκεῖ

Κανεὶς δὲν ἀμφισβητεῖ τὴν ἀνάγκη ἀντιμετωπίσεως τοῦ ὀργανωμένου ἐγκλήματος. Τὸ ἐρώτημα εἶναι ἐὰν ὁ περιορισμὸς τῶν ἐλευθεριῶν ἑκατοντάδων ἑκατομμυρίων νομοταγῶν πολιτῶν ἀποτελεῖ ἀναγκαῖο μέσο γιὰ τὸν σκοπὸ αὐτόν.
Ἡ πραγματικότητα δείχνει ὅτι τὸ μεγαλύτερο μέρος τοῦ διεθνοῦς ξεπλύματος χρήματος πραγματοποιεῖται μέσω offshore ἐταιρειῶν, τραπεζικῶν λογαριασμῶν, πολυπλόκων χρηματοπιστωτικῶν προϊόντων καὶ διεθνῶν δικτύων μεταφορᾶς κεφαλαίων.

Ὄχι μέσω τοῦ συνταξιούχου ποὺ πληρώνει μὲ μετρητά. Ὄχι μέσω τοῦ μικροῦ ἐπαγγελματία. Ὄχι μέσω τῆς οἰκογενείας ποὺ θέλει νὰ διατηρεῖ ἕνα μέρος τῶν χρημάτων της ἐκτὸς τραπεζικοῦ συστήματος.

Ἡ καταπολέμηση τῆς ἐγκληματικότητος θὰ μποροῦσε νὰ ἐπιτευχθεῖ μὲ πολὺ πιὸ στοχευμένους ἐλέγχους στὰ πραγματικὰ κυκλώματα οἰκονομικοῦ ἐγκλήματος, χωρὶς νὰ περιορίζεται ἡ ἐλευθερία ὁλόκληρης τῆς κοινωνίας.

 

Γιατί τὰ μετρητὰ θὰ γίνουν ἀκόμη πιὸ σημαντικά

Οἱ τελευταῖες δεκαετίες μᾶς δίδαξαν ὅτι κανένα ψηφιακὸ σύστημα δὲν εἶναι ἄτρωτο. Κυβερνοεπιθέσεις. Τεχνικὲς βλάβες. Διακοπὲς ἠλεκτρικῆς ἐνεργείας. Καταρρεύσεις δικτύων. 
Σὲ ὅλες αὐτὲς τὶς περιπτώσεις τὰ μετρητὰ παραμένουν τὸ μοναδικὸ μέσο συναλλαγῆς ποὺ λειτουργεῖ ἀνεξαρτήτως τεχνολογικῶν ὑποδομῶν. 
Ἡ ὕπαρξή τους ἀποτελεῖ ζήτημα ὄχι μόνον ἐλευθερίας ἀλλὰ καὶ κοινωνικῆς ἀνθεκτικότητος.

 

Τὸ πραγματικὸ διακύβευμα

Ἡ συζήτηση γιὰ τὰ μετρητὰ δὲν ἀφορᾷ τὸ παρελθόν. Ἀφορᾷ τὸ μέλλον. 
Ἀφορᾷ τὸ ἐὰν ὁ ἄνθρωπος θὰ διατηρήσει τὴ δυνατότητα νὰ συμμετέχει στὴν οἰκονομικὴ ζωή χωρὶς νὰ εἶναι ὑποχρεωτικῶς συνδεδεμένος μὲ ἕνα ὁλοκληρωμένο σύστημα ψηφιακῆς ταυτοποιήσεως καὶ καταγραφῆς.
Τὸ δίλημμα δὲν εἶναι «μετρητὰ ἢ κάρτα». Τὸ πραγματικὸ δίλημμα εἶναι: Θὰ συνεχίσει ὁ πολίτης νὰ ἔχει δικαίωμα ἐπιλογῆς ἢ θὰ ὑποχρεωθεῖ σταδιακῶς νὰ ζεῖ ἀποκλειστικῶς μέσα σὲ ἕνα ψηφιακῶς ἐλεγχόμενο οἰκονομικὸ περιβάλλον; 
Ἡ Ἑλβετία ἔδωσε ἤδη τὴ δική της ἀπάντηση. Τὸ ἐρώτημα εἶναι ἐὰν οἱ λαοὶ τῆς Εὐρώπης θὰ θελήσουν νὰ δώσουν καὶ τὴ δική τους.

[1] https://www.newsbomb.gr/oikonomia/story/1741929/neo-evropaiko-orio-gia-pliromes-me-metrita-mexri-posa-xrimata-boroyme-na-dosoume

[2] Περισσότερα ἐδῶ: https://eksodos.gr/index.php/el/prosopikos-arithmos/i-istoriki-apofasi-ton-elveton-sxetika-me-to-fysiko-xrima

 

iepomenimera.gr