Ἡ ραγδαία ἀνάπτυξη τῶν ψηφιακῶν τεχνολογιῶν ἔχει ἀναδιαμορφώσει ριζικὰ τὶς δυνατότητες ἄσκησης κρατικῆς ἐξουσίας, δημιουργῶντας καινοφανεῖς μηχανισμοὺς συλλογῆς πληροφοριῶν, παρακολούθησης καὶ κοινωνικοῦ ἐλέγχου. Ἡ τεχνολογικὴ πρόοδος, παρὰ τὴν καθοριστικὴ συμβολή της στὴν ἀσφάλεια καὶ στὴν ἀποτελεσματικότητα τῆς δημόσιας διοίκησης, συνοδεύεται ἀπὸ σοβαροὺς κινδύνους γιὰ τὶς ἀτομικὲς ἐλευθερίες καὶ τὴ δημοκρατικὴ διακυβέρνηση.
Αὐτὴ ἀκριβῶς τὴ διάσταση ἀναδεικνύει ἡ ἔκθεση τῆς Privacy International, μὲ τίτλο «Ἡ αὐταρχικὴ χρήση τῆς τεχνολογίας: Μιὰ διεθνὴς ἔκθεση» ("The authoritarian use of technology: A global report"), ποὺ δημοσιεύθηκε τὸν Ὀκτώβριο τοῦ 2026, καταγράφοντας τὶς αὐταρχικὲς πρακτικὲς ἀξιοποίησης προηγμένων τεχνολογιῶν ἐπιτήρησης σὲ παγκόσμιο ἐπίπεδο.
Ἡ βασικὴ διαπίστωση τῆς μελέτης εἶναι ἰδιαιτέρως ἀνησυχητική:... ἡ αὐταρχικὴ χρήση τῆς τεχνολογίας δὲν ἀποτελεῖ ἀποκλειστικὸ γνώρισμα ἀνελεύθερων καθεστώτων, ἀλλὰ ἐκδηλώνεται καὶ σὲ κράτη μὲ ἑδραιωμένους δημοκρατικοὺς θεσμούς. Ἡ ἔκθεση εἰσάγει τὴν ἔννοια τῆς «αὐταρχικῆς χρήσης τῆς τεχνολογίας ("authoritarian use of technology"), περιγράφοντας πρακτικὲς οἱ ὁποῖες ὑπερβαίνουν τὴ μεμονωμένη παράνομη παρακολούθηση καὶ ὁδηγοῦν σὲ συστημικὴ ὑπονόμευση τοῦ κράτους δικαίου, περιορισμὸ τῆς πολιτικῆς συμμετοχῆς καὶ κανονικοποίηση τῆς ἐπιτήρησης. Τὸ κρίσιμο στοιχεῖο δὲν εἶναι μόνο ἡ νομιμότητα ἑνὸς τεχνολογικοῦ μέσου, ἀλλὰ ὁ σκοπὸς τῆς χρήσης του, ἡ ἔκτασή της καὶ οἱ πραγματικὲς συνέπειές της γιὰ τὴ δημοκρατικὴ κοινωνία.
Ἡ μελέτη ἐξετάζει πέντε βασικὲς κατηγορίες τεχνολογιῶν: τὴ βιομετρικὴ ἀναγνώριση προσώπου (σ. 11–32), τὴν ἐξαγωγὴ δεδομένων ἀπὸ κινητὰ τηλέφωνα (σ. 33–48), τὰ κατασκοπευτικὰ λογισμικὰ (σ. 49–70), τὴ συστηματικὴ παρακολούθηση κοινωνικῶν δικτύων (σ. 71–85) καὶ τὴ μαζικὴ ὑποκλοπὴ ἐπικοινωνιῶν (σ. 86–95). Κοινὸ χαρακτηριστικό τους εἶναι ἡ δυνατότητα συγκέντρωσης καὶ συσχέτισης ἐξαιρετικὰ μεγάλου ὄγκου πληροφοριῶν, ἐπιτρέποντας τὴν ἀνασύσταση προσωπικῶν σχέσεων, πολιτικῶν δράσεων καὶ καθημερινῶν συμπεριφορῶν.
Ἡ βιομετρικὴ ἀναγνώριση προσώπου συνιστᾶ χαρακτηριστικὸ παράδειγμα μετατροπῆς τοῦ δημόσιου χώρου σὲ περιβάλλον διαρκοῦς ἐπιτήρησης. Στὴ Βραζιλία, τὸ πρόγραμμα Smart Sampa στὸ Σάο Πάολο περιλαμβάνει περίπου 25.000 κάμερες, καλύπτοντας μιὰ μητροπολιτικὴ περιοχὴ ἑκατομμυρίων κατοίκων. Στὸ Ἡνωμένο Βασίλειο καταγράφεται ἡ διευρυνόμενη χρήση ἀντίστοιχων συστημάτων ἀπὸ ἀστυνομικὲς ἀρχές, ἐνῷ στὰ κατεχόμενα παλαιστινιακὰ ἐδάφη ἐξετάζεται ἡ ἀξιοποίησή τους γιὰ τὴν ταυτοποίηση καὶ τὸν ἔλεγχο μετακινήσεων Παλαιστινίων. Ἰδιαίτερη ἀνησυχία προκαλεῖ ἡ χρήση τους κατὰ τὴ διάρκεια πολιτικῶν συγκεντρώσεων, ὅπως καταγράφεται στὴν Οὑγγαρία καὶ στὴ Ρωσία.
Ἐξίσου προβληματικὴ εἶναι ἡ ἐξαγωγὴ δεδομένων ἀπὸ κινητὰ τηλέφωνα, καθὼς ἐπιτρέπει τὴν πρόσβαση σὲ μηνύματα, φωτογραφίες, ἐπαφές, γεωγραφικὰ στίγματα καὶ ἄλλες ἐμπιστευτικὲς πληροφορίες. Ἡ ἔκθεση ἀναδεικνύει τὴ χρήση σχετικῶν τεχνολογιῶν, μεταξὺ ἄλλων τῆς ἑταιρείας Cellebrite ἐναντίον δημοσιογράφων καὶ πολιτικῶν ἀκτιβιστῶν. Στὴ Σερβία καταγράφηκε ἡ ἀξιοποίηση ἐργαλείων ψηφιακῆς ἐγκληματολογίας σὲ συνδυασμὸ μὲ τὸ κατασκοπευτικὸ λογισμικὸ NoviSpy, ἐνῷ στὸ Ἡνωμένο Βασίλειο δικαστικὴ ἀπόφαση τοῦ 2022 ἔκρινε παράνομη τὴ γενικευμένη κατάσχεση καὶ ἐξέταση κινητῶν τηλεφώνων αἰτούντων ἄσυλο. Οἱ περιπτώσεις αὐτὲς ἀποκαλύπτουν πῶς τεχνολογίες ποὺ ἀναπτύσσονται γιὰ τὴ διερεύνηση ἐγκλημάτων μποροῦν νὰ μετατρέπονται σὲ μέσα δυσανάλογης ἐπέμβασης στὴν ἰδιωτικὴ ζωή.
Ἰδιαίτερη βαρύτητα ἀποδίδεται στὰ προηγμένα κατασκοπευτικὰ λογισμικά, ὅπως τὰ Pegasus καὶ Predator, τὰ ὁποῖα ἐπιτρέπουν τὴν κρυφὴ διείσδυση σὲ ἠλεκτρονικὲς συσκευὲς καὶ τὴν πρόσβαση ἀκόμη καὶ στὶς πλέον προσωπικὲς ἐπικοινωνίες. Ἡ ἔκθεση παρουσιάζει ἐκτεταμένες ὑποθέσεις παρακολούθησης δημοσιογράφων, ἀντιπολιτευόμενων καὶ ὑπερασπιστῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων.
Στὴν Πολωνία ἀποκαλύφθηκε ὅτι τὸ Pegasus χρησιμοποιήθηκε ἐναντίον 578 προσώπων τὴν περίοδο 2017-2022, ἐνῷ στὴν Αἴγυπτο τεκμηριώθηκε ἡ στοχοποίηση τοῦ ἀντιπολιτευόμενου Ahmed Eltantawy μὲ Predator μετὰ τὴν ἀνακοίνωση τῆς πρόθεσής του νὰ διεκδικήσει τὴν προεδρία. Ἀνάλογες πρακτικὲς καταγράφονται στὸ Ἐλ Σαλβαδόρ, στὸ Μεξικό, στὸ Σουδὰν καὶ στὰ κράτη τοῦ Περσικοῦ Κόλπου. Ἰδιαίτερη σημασία ἔχει ἡ διακρατικὴ διάσταση τῆς ψηφιακῆς καταστολῆς, καθὼς κυβερνήσεις μποροῦν νὰ παρακολουθοῦν ἀντιφρονοῦντες ἀκόμη καὶ ὅταν αὐτοὶ βρίσκονται σὲ ξένα κράτη.
Στὸ εὐρωπαϊκὸ αὐτὸ πλαίσιο ἐντάσσεται καὶ ἡ Ἑλλάδα (σ. 55), μὲ τὴν ἔκθεση νὰ ἀναφέρεται ρητῶς στὸ σκάνδαλο τοῦ κατασκοπευτικοῦ λογισμικοῦ Predator. Σύμφωνα μὲ τὰ στοιχεῖα ποὺ παραθέτει, ἡ ἑλληνικὴ Ἀρχὴ Προστασίας Δεδομένων Προσωπικοῦ Χαρακτῆρα ἐντόπισε τοὐλάχιστον 87 πρόσωπα ποὺ εἶχαν στοχοποιηθεῖ μὲ ἀπόπειρες παραβίασης τῶν συσκευῶν τους, μεταξὺ τῶν ὁποίων ὑπουργοί, ἀνώτατοι στρατιωτικοὶ καὶ ἐπικριτὲς τῆς ἐξουσίας. Ἰδιαίτερη σημασία ἀποδίδεται στὸ γεγονὸς ὅτι 27 ἀπὸ τὰ συγκεκριμένα πρόσωπα βρίσκονταν παράλληλα ὑπὸ συμβατικὴ παρακολούθηση τῆς Ἐθνικῆς Ὑπηρεσίας Πληροφοριῶν.
Ἡ Privacy International ἐκτιμᾶ ὅτι αὐτὴ ἡ ἐπικάλυψη δημιουργεῖ ἰσχυρὲς ἐνδείξεις συντονισμοῦ ἢ κοινῆς στόχευσης μεταξὺ τῶν ἐμπλεκομένων στὸ κατασκοπευτικὸ λογισμικὸ καὶ τοῦ κρατικοῦ μηχανισμοῦ ἀσφαλείας. Ἡ ἔκθεση μνημονεύει ἐπίσης τὶς παραιτήσεις ποὺ ἀκολούθησαν καὶ τὴν ποινικὴ διερεύνηση τῆς ὑπόθεσης. Ἡ ἑλληνικὴ περίπτωση ἀναδεικνύει, ἑπομένως, κρίσιμα ἐρωτήματα γιὰ τὴν ἀποτελεσματικότητα τοῦ θεσμικοῦ ἐλέγχου τῶν ὑπηρεσιῶν πληροφοριῶν, τὴ διαφάνεια καὶ τὴ λογοδοσία.
Μιὰ διαφορετικὴ ἀλλὰ ἐξίσου ἀνησυχητικὴ διάσταση ἀποτελεῖ ἡ παρακολούθηση τῶν κοινωνικῶν δικτύων (SOCMINT). Ἡ συστηματικὴ συλλογὴ καὶ ἀλγοριθμικὴ ἀνάλυση διαδικτυακῶν δημοσιεύσεων ἐπιτρέπει τὴν καταγραφὴ πολιτικῶν πεποιθήσεων, τὴν ταυτοποίηση συμμετεχόντων σὲ κινητοποιήσεις καὶ τὴ χαρτογράφηση κοινωνικῶν δικτύων. Ἡ ἔκθεση ἐξετάζει τὶς ἀμερικανικὲς πρακτικὲς ἐλέγχου κοινωνικῶν δικτύων αἰτούντων φοιτητικὲς θεωρήσεις εἰσόδου, καθὼς καὶ τὶς συλλήψεις πολιτῶν στὴν Τουρκία μετὰ τὶς κινητοποιήσεις γιὰ τὸν Ἐκρὲμ Ἰμάμογλου τὸ 2025, οἱ ὁποῖες συνδέθηκαν καὶ μὲ διαδικτυακὲς ἀναρτήσεις. Ἀντίστοιχες πρακτικὲς καταγράφονται στὴν Κολομβία καὶ στὸ Ἡνωμένο Βασίλειο. Τὸ γεγονὸς ὅτι μιὰ πληροφορία εἶναι δημόσια προσβάσιμη δὲν συνεπάγεται, κατὰ τὴ μελέτη, ἀνεπιφύλακτη νομιμοποίηση τῆς συστηματικῆς κρατικῆς ἐπεξεργασίας της.
Τέλος, ἐξετάζεται ἡ μαζικὴ ὑποκλοπὴ ἐπικοινωνιῶν, μέσῳ πρόσβασης σὲ τηλεπικοινωνιακὰ δίκτυα, αὐτοματοποιημένης συλλογῆς δεδομένων καὶ συστημάτων ὅπως οἱ συσκευὲς ὑποκλοπῆς ἀναγνωριστικῶν κινητῆς τηλεφωνίας (IMSI catchers). Στὴ Βενεζουέλα παρατίθενται στοιχεῖα γιὰ ὑποκλοπὲς ἐπικοινωνιῶν περισσότερων ἀπὸ 1,58 ἑκατομμύρια συνδρομητῶν κατὰ τὸ 2021. Στὴ Λιβύη, ἡ προμήθεια προηγμένων συστημάτων παρακολούθησης ἀπὸ τὴ γαλλικὴ ἑταιρεία Amesys στὸ καθεστὼς Καντάφι ἀποτέλεσε ἀντικείμενο δικαστικῶν ἐρευνῶν γιὰ ἐνδεχόμενη συνέργεια σὲ σοβαρὲς παραβιάσεις ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων. Οἱ ὑποθέσεις αὐτὲς ἀναδεικνύουν καὶ τὴν εὐθύνη τῶν ἰδιωτικῶν ἐπιχειρήσεων ποὺ ἐμπορεύονται τεχνολογίες ἐπιτήρησης.
Ἀπὸ νομικὴ ἄποψη, ὁ πυρῆνας τῆς προβληματικῆς ἐντοπίζεται στὴ σχέση μεταξὺ κρατικῆς ἀσφάλειας καὶ θεμελιωδῶν δικαιωμάτων. Ἡ προστασία τῆς ἰδιωτικῆς ζωῆς, τῆς ἐλευθερίας τῆς ἔκφρασης καὶ τοῦ συνέρχεσθαι ἀπαιτοῦν κάθε ἐπέμβαση νὰ διαθέτει ἐπαρκῆ νόμιμη βάση καὶ νὰ ὑπόκειται στὶς ἀρχὲς τῆς ἀναγκαιότητας καὶ τῆς ἀναλογικότητας.
Ἡ Privacy International προτείνει τὴν ἀπαγόρευση τῆς ζωντανῆς ἀναγνώρισης προσώπου σὲ δημόσιους χώρους καὶ τῆς μαζικῆς ὑποκλοπῆς ἐπικοινωνιῶν, ἐνῷ γιὰ ἄλλες τεχνολογίες ἀξιώνει αὐστηροὺς περιορισμούς, προηγούμενη ἀνεξάρτητη δικαστικὴ ἄδεια, διαφάνεια, ἐποπτεία καὶ ἀποτελεσματικὰ ἔνδικα βοηθήματα.
Τὸ βαθύτερο συμπέρασμα τῆς μελέτης ὑπερβαίνει, ὡστόσο, τὸ ζήτημα τῆς νομιμότητας μεμονωμένων παρακολουθήσεων. Ἡ συστηματικὴ ἐπιτήρηση δημιουργεῖ ἕνα εὐρύτερο ἀποτρεπτικὸ ἀποτέλεσμα ("chilling effect"), καθὼς ἡ γνώση ἢ ἀκόμη καὶ ἡ ὑποψία παρακολούθησης μπορεῖ νὰ ὁδηγεῖ τοὺς πολῖτες σὲ αὐτολογοκρισία, ἀποχὴ ἀπὸ πολιτικὲς δραστηριότητες καὶ περιορισμὸ τῆς δημόσιας κριτικῆς. Ἡ τεχνολογία καθίσταται ἔτσι δυνητικὰ μηχανισμὸς προληπτικῆς πειθάρχησης τῆς κοινωνίας, χωρὶς νὰ ἀπαιτεῖται πάντοτε ἡ ἄμεση ἄσκηση καταστολῆς.
Ἡ πρόκληση γιὰ τὶς σύγχρονες δημοκρατίες δὲν εἶναι, συνεπῶς, ἡ ἀπόρριψη τῆς τεχνολογικῆς προόδου, ἀλλὰ ἡ οὐσιαστικὴ ὑπαγωγὴ τῆς τεχνολογικῆς διάστασης στὶς ἐπιταγὲς τοῦ κράτους δικαίου. Διότι ὅταν οἱ δυνατότητες παρακολούθησης διευρύνονται ταχύτερα ἀπὸ τοὺς θεσμοὺς ποὺ τὶς ἐλέγχουν, ἡ ἴδια ἡ τεχνολογία κινδυνεύει νὰ μετατραπεῖ ἀπὸ μέσο προστασίας τῆς κοινωνίας σὲ ὄργανο περιορισμοῦ τῆς ἐλευθερίας της. Καὶ τότε τὸ διακύβευμα δὲν ἀφορᾶ ἁπλῶς τὸ ἀπόρρητο τῶν ἐπικοινωνιῶν, ἀλλὰ τὴν ποιότητα τῆς δημοκρατίας καὶ τὰ πραγματικὰ ὅρια τῆς κρατικῆς ἐξουσίας.
Αὐτὴ ἀκριβῶς τὴ διάσταση ἀναδεικνύει ἡ ἔκθεση τῆς Privacy International, μὲ τίτλο «Ἡ αὐταρχικὴ χρήση τῆς τεχνολογίας: Μιὰ διεθνὴς ἔκθεση» ("The authoritarian use of technology: A global report"), ποὺ δημοσιεύθηκε τὸν Ὀκτώβριο τοῦ 2026, καταγράφοντας τὶς αὐταρχικὲς πρακτικὲς ἀξιοποίησης προηγμένων τεχνολογιῶν ἐπιτήρησης σὲ παγκόσμιο ἐπίπεδο.
Ἡ βασικὴ διαπίστωση τῆς μελέτης εἶναι ἰδιαιτέρως ἀνησυχητική:... ἡ αὐταρχικὴ χρήση τῆς τεχνολογίας δὲν ἀποτελεῖ ἀποκλειστικὸ γνώρισμα ἀνελεύθερων καθεστώτων, ἀλλὰ ἐκδηλώνεται καὶ σὲ κράτη μὲ ἑδραιωμένους δημοκρατικοὺς θεσμούς. Ἡ ἔκθεση εἰσάγει τὴν ἔννοια τῆς «αὐταρχικῆς χρήσης τῆς τεχνολογίας ("authoritarian use of technology"), περιγράφοντας πρακτικὲς οἱ ὁποῖες ὑπερβαίνουν τὴ μεμονωμένη παράνομη παρακολούθηση καὶ ὁδηγοῦν σὲ συστημικὴ ὑπονόμευση τοῦ κράτους δικαίου, περιορισμὸ τῆς πολιτικῆς συμμετοχῆς καὶ κανονικοποίηση τῆς ἐπιτήρησης. Τὸ κρίσιμο στοιχεῖο δὲν εἶναι μόνο ἡ νομιμότητα ἑνὸς τεχνολογικοῦ μέσου, ἀλλὰ ὁ σκοπὸς τῆς χρήσης του, ἡ ἔκτασή της καὶ οἱ πραγματικὲς συνέπειές της γιὰ τὴ δημοκρατικὴ κοινωνία.
Ἡ μελέτη ἐξετάζει πέντε βασικὲς κατηγορίες τεχνολογιῶν: τὴ βιομετρικὴ ἀναγνώριση προσώπου (σ. 11–32), τὴν ἐξαγωγὴ δεδομένων ἀπὸ κινητὰ τηλέφωνα (σ. 33–48), τὰ κατασκοπευτικὰ λογισμικὰ (σ. 49–70), τὴ συστηματικὴ παρακολούθηση κοινωνικῶν δικτύων (σ. 71–85) καὶ τὴ μαζικὴ ὑποκλοπὴ ἐπικοινωνιῶν (σ. 86–95). Κοινὸ χαρακτηριστικό τους εἶναι ἡ δυνατότητα συγκέντρωσης καὶ συσχέτισης ἐξαιρετικὰ μεγάλου ὄγκου πληροφοριῶν, ἐπιτρέποντας τὴν ἀνασύσταση προσωπικῶν σχέσεων, πολιτικῶν δράσεων καὶ καθημερινῶν συμπεριφορῶν.
Ἡ βιομετρικὴ ἀναγνώριση προσώπου συνιστᾶ χαρακτηριστικὸ παράδειγμα μετατροπῆς τοῦ δημόσιου χώρου σὲ περιβάλλον διαρκοῦς ἐπιτήρησης. Στὴ Βραζιλία, τὸ πρόγραμμα Smart Sampa στὸ Σάο Πάολο περιλαμβάνει περίπου 25.000 κάμερες, καλύπτοντας μιὰ μητροπολιτικὴ περιοχὴ ἑκατομμυρίων κατοίκων. Στὸ Ἡνωμένο Βασίλειο καταγράφεται ἡ διευρυνόμενη χρήση ἀντίστοιχων συστημάτων ἀπὸ ἀστυνομικὲς ἀρχές, ἐνῷ στὰ κατεχόμενα παλαιστινιακὰ ἐδάφη ἐξετάζεται ἡ ἀξιοποίησή τους γιὰ τὴν ταυτοποίηση καὶ τὸν ἔλεγχο μετακινήσεων Παλαιστινίων. Ἰδιαίτερη ἀνησυχία προκαλεῖ ἡ χρήση τους κατὰ τὴ διάρκεια πολιτικῶν συγκεντρώσεων, ὅπως καταγράφεται στὴν Οὑγγαρία καὶ στὴ Ρωσία.
Ἐξίσου προβληματικὴ εἶναι ἡ ἐξαγωγὴ δεδομένων ἀπὸ κινητὰ τηλέφωνα, καθὼς ἐπιτρέπει τὴν πρόσβαση σὲ μηνύματα, φωτογραφίες, ἐπαφές, γεωγραφικὰ στίγματα καὶ ἄλλες ἐμπιστευτικὲς πληροφορίες. Ἡ ἔκθεση ἀναδεικνύει τὴ χρήση σχετικῶν τεχνολογιῶν, μεταξὺ ἄλλων τῆς ἑταιρείας Cellebrite ἐναντίον δημοσιογράφων καὶ πολιτικῶν ἀκτιβιστῶν. Στὴ Σερβία καταγράφηκε ἡ ἀξιοποίηση ἐργαλείων ψηφιακῆς ἐγκληματολογίας σὲ συνδυασμὸ μὲ τὸ κατασκοπευτικὸ λογισμικὸ NoviSpy, ἐνῷ στὸ Ἡνωμένο Βασίλειο δικαστικὴ ἀπόφαση τοῦ 2022 ἔκρινε παράνομη τὴ γενικευμένη κατάσχεση καὶ ἐξέταση κινητῶν τηλεφώνων αἰτούντων ἄσυλο. Οἱ περιπτώσεις αὐτὲς ἀποκαλύπτουν πῶς τεχνολογίες ποὺ ἀναπτύσσονται γιὰ τὴ διερεύνηση ἐγκλημάτων μποροῦν νὰ μετατρέπονται σὲ μέσα δυσανάλογης ἐπέμβασης στὴν ἰδιωτικὴ ζωή.
Ἰδιαίτερη βαρύτητα ἀποδίδεται στὰ προηγμένα κατασκοπευτικὰ λογισμικά, ὅπως τὰ Pegasus καὶ Predator, τὰ ὁποῖα ἐπιτρέπουν τὴν κρυφὴ διείσδυση σὲ ἠλεκτρονικὲς συσκευὲς καὶ τὴν πρόσβαση ἀκόμη καὶ στὶς πλέον προσωπικὲς ἐπικοινωνίες. Ἡ ἔκθεση παρουσιάζει ἐκτεταμένες ὑποθέσεις παρακολούθησης δημοσιογράφων, ἀντιπολιτευόμενων καὶ ὑπερασπιστῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων.
Στὴν Πολωνία ἀποκαλύφθηκε ὅτι τὸ Pegasus χρησιμοποιήθηκε ἐναντίον 578 προσώπων τὴν περίοδο 2017-2022, ἐνῷ στὴν Αἴγυπτο τεκμηριώθηκε ἡ στοχοποίηση τοῦ ἀντιπολιτευόμενου Ahmed Eltantawy μὲ Predator μετὰ τὴν ἀνακοίνωση τῆς πρόθεσής του νὰ διεκδικήσει τὴν προεδρία. Ἀνάλογες πρακτικὲς καταγράφονται στὸ Ἐλ Σαλβαδόρ, στὸ Μεξικό, στὸ Σουδὰν καὶ στὰ κράτη τοῦ Περσικοῦ Κόλπου. Ἰδιαίτερη σημασία ἔχει ἡ διακρατικὴ διάσταση τῆς ψηφιακῆς καταστολῆς, καθὼς κυβερνήσεις μποροῦν νὰ παρακολουθοῦν ἀντιφρονοῦντες ἀκόμη καὶ ὅταν αὐτοὶ βρίσκονται σὲ ξένα κράτη.
Στὸ εὐρωπαϊκὸ αὐτὸ πλαίσιο ἐντάσσεται καὶ ἡ Ἑλλάδα (σ. 55), μὲ τὴν ἔκθεση νὰ ἀναφέρεται ρητῶς στὸ σκάνδαλο τοῦ κατασκοπευτικοῦ λογισμικοῦ Predator. Σύμφωνα μὲ τὰ στοιχεῖα ποὺ παραθέτει, ἡ ἑλληνικὴ Ἀρχὴ Προστασίας Δεδομένων Προσωπικοῦ Χαρακτῆρα ἐντόπισε τοὐλάχιστον 87 πρόσωπα ποὺ εἶχαν στοχοποιηθεῖ μὲ ἀπόπειρες παραβίασης τῶν συσκευῶν τους, μεταξὺ τῶν ὁποίων ὑπουργοί, ἀνώτατοι στρατιωτικοὶ καὶ ἐπικριτὲς τῆς ἐξουσίας. Ἰδιαίτερη σημασία ἀποδίδεται στὸ γεγονὸς ὅτι 27 ἀπὸ τὰ συγκεκριμένα πρόσωπα βρίσκονταν παράλληλα ὑπὸ συμβατικὴ παρακολούθηση τῆς Ἐθνικῆς Ὑπηρεσίας Πληροφοριῶν.
Ἡ Privacy International ἐκτιμᾶ ὅτι αὐτὴ ἡ ἐπικάλυψη δημιουργεῖ ἰσχυρὲς ἐνδείξεις συντονισμοῦ ἢ κοινῆς στόχευσης μεταξὺ τῶν ἐμπλεκομένων στὸ κατασκοπευτικὸ λογισμικὸ καὶ τοῦ κρατικοῦ μηχανισμοῦ ἀσφαλείας. Ἡ ἔκθεση μνημονεύει ἐπίσης τὶς παραιτήσεις ποὺ ἀκολούθησαν καὶ τὴν ποινικὴ διερεύνηση τῆς ὑπόθεσης. Ἡ ἑλληνικὴ περίπτωση ἀναδεικνύει, ἑπομένως, κρίσιμα ἐρωτήματα γιὰ τὴν ἀποτελεσματικότητα τοῦ θεσμικοῦ ἐλέγχου τῶν ὑπηρεσιῶν πληροφοριῶν, τὴ διαφάνεια καὶ τὴ λογοδοσία.
Μιὰ διαφορετικὴ ἀλλὰ ἐξίσου ἀνησυχητικὴ διάσταση ἀποτελεῖ ἡ παρακολούθηση τῶν κοινωνικῶν δικτύων (SOCMINT). Ἡ συστηματικὴ συλλογὴ καὶ ἀλγοριθμικὴ ἀνάλυση διαδικτυακῶν δημοσιεύσεων ἐπιτρέπει τὴν καταγραφὴ πολιτικῶν πεποιθήσεων, τὴν ταυτοποίηση συμμετεχόντων σὲ κινητοποιήσεις καὶ τὴ χαρτογράφηση κοινωνικῶν δικτύων. Ἡ ἔκθεση ἐξετάζει τὶς ἀμερικανικὲς πρακτικὲς ἐλέγχου κοινωνικῶν δικτύων αἰτούντων φοιτητικὲς θεωρήσεις εἰσόδου, καθὼς καὶ τὶς συλλήψεις πολιτῶν στὴν Τουρκία μετὰ τὶς κινητοποιήσεις γιὰ τὸν Ἐκρὲμ Ἰμάμογλου τὸ 2025, οἱ ὁποῖες συνδέθηκαν καὶ μὲ διαδικτυακὲς ἀναρτήσεις. Ἀντίστοιχες πρακτικὲς καταγράφονται στὴν Κολομβία καὶ στὸ Ἡνωμένο Βασίλειο. Τὸ γεγονὸς ὅτι μιὰ πληροφορία εἶναι δημόσια προσβάσιμη δὲν συνεπάγεται, κατὰ τὴ μελέτη, ἀνεπιφύλακτη νομιμοποίηση τῆς συστηματικῆς κρατικῆς ἐπεξεργασίας της.
Τέλος, ἐξετάζεται ἡ μαζικὴ ὑποκλοπὴ ἐπικοινωνιῶν, μέσῳ πρόσβασης σὲ τηλεπικοινωνιακὰ δίκτυα, αὐτοματοποιημένης συλλογῆς δεδομένων καὶ συστημάτων ὅπως οἱ συσκευὲς ὑποκλοπῆς ἀναγνωριστικῶν κινητῆς τηλεφωνίας (IMSI catchers). Στὴ Βενεζουέλα παρατίθενται στοιχεῖα γιὰ ὑποκλοπὲς ἐπικοινωνιῶν περισσότερων ἀπὸ 1,58 ἑκατομμύρια συνδρομητῶν κατὰ τὸ 2021. Στὴ Λιβύη, ἡ προμήθεια προηγμένων συστημάτων παρακολούθησης ἀπὸ τὴ γαλλικὴ ἑταιρεία Amesys στὸ καθεστὼς Καντάφι ἀποτέλεσε ἀντικείμενο δικαστικῶν ἐρευνῶν γιὰ ἐνδεχόμενη συνέργεια σὲ σοβαρὲς παραβιάσεις ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων. Οἱ ὑποθέσεις αὐτὲς ἀναδεικνύουν καὶ τὴν εὐθύνη τῶν ἰδιωτικῶν ἐπιχειρήσεων ποὺ ἐμπορεύονται τεχνολογίες ἐπιτήρησης.
Ἀπὸ νομικὴ ἄποψη, ὁ πυρῆνας τῆς προβληματικῆς ἐντοπίζεται στὴ σχέση μεταξὺ κρατικῆς ἀσφάλειας καὶ θεμελιωδῶν δικαιωμάτων. Ἡ προστασία τῆς ἰδιωτικῆς ζωῆς, τῆς ἐλευθερίας τῆς ἔκφρασης καὶ τοῦ συνέρχεσθαι ἀπαιτοῦν κάθε ἐπέμβαση νὰ διαθέτει ἐπαρκῆ νόμιμη βάση καὶ νὰ ὑπόκειται στὶς ἀρχὲς τῆς ἀναγκαιότητας καὶ τῆς ἀναλογικότητας.
Ἡ Privacy International προτείνει τὴν ἀπαγόρευση τῆς ζωντανῆς ἀναγνώρισης προσώπου σὲ δημόσιους χώρους καὶ τῆς μαζικῆς ὑποκλοπῆς ἐπικοινωνιῶν, ἐνῷ γιὰ ἄλλες τεχνολογίες ἀξιώνει αὐστηροὺς περιορισμούς, προηγούμενη ἀνεξάρτητη δικαστικὴ ἄδεια, διαφάνεια, ἐποπτεία καὶ ἀποτελεσματικὰ ἔνδικα βοηθήματα.
Τὸ βαθύτερο συμπέρασμα τῆς μελέτης ὑπερβαίνει, ὡστόσο, τὸ ζήτημα τῆς νομιμότητας μεμονωμένων παρακολουθήσεων. Ἡ συστηματικὴ ἐπιτήρηση δημιουργεῖ ἕνα εὐρύτερο ἀποτρεπτικὸ ἀποτέλεσμα ("chilling effect"), καθὼς ἡ γνώση ἢ ἀκόμη καὶ ἡ ὑποψία παρακολούθησης μπορεῖ νὰ ὁδηγεῖ τοὺς πολῖτες σὲ αὐτολογοκρισία, ἀποχὴ ἀπὸ πολιτικὲς δραστηριότητες καὶ περιορισμὸ τῆς δημόσιας κριτικῆς. Ἡ τεχνολογία καθίσταται ἔτσι δυνητικὰ μηχανισμὸς προληπτικῆς πειθάρχησης τῆς κοινωνίας, χωρὶς νὰ ἀπαιτεῖται πάντοτε ἡ ἄμεση ἄσκηση καταστολῆς.
Ἡ πρόκληση γιὰ τὶς σύγχρονες δημοκρατίες δὲν εἶναι, συνεπῶς, ἡ ἀπόρριψη τῆς τεχνολογικῆς προόδου, ἀλλὰ ἡ οὐσιαστικὴ ὑπαγωγὴ τῆς τεχνολογικῆς διάστασης στὶς ἐπιταγὲς τοῦ κράτους δικαίου. Διότι ὅταν οἱ δυνατότητες παρακολούθησης διευρύνονται ταχύτερα ἀπὸ τοὺς θεσμοὺς ποὺ τὶς ἐλέγχουν, ἡ ἴδια ἡ τεχνολογία κινδυνεύει νὰ μετατραπεῖ ἀπὸ μέσο προστασίας τῆς κοινωνίας σὲ ὄργανο περιορισμοῦ τῆς ἐλευθερίας της. Καὶ τότε τὸ διακύβευμα δὲν ἀφορᾶ ἁπλῶς τὸ ἀπόρρητο τῶν ἐπικοινωνιῶν, ἀλλὰ τὴν ποιότητα τῆς δημοκρατίας καὶ τὰ πραγματικὰ ὅρια τῆς κρατικῆς ἐξουσίας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου