H Ἑλλάδα δὲν βγῆκε «ἐκτὸς Ὁδηγίας»: Μιὰ νομικὴ ἀπάντηση στὸν Καθηγητὴ Ἰωακειμίδη (ΕΛΙΑΜΕΠ)

Γράφει ὁ Νικόδημος Καλλιντέρης, Νομικός 

Ὁ Καθηγητὴς Διεθνῶν καὶ Εὐρωπαϊκῶν Σπουδῶν Παναγιώτης Ἰωακειμίδης (ΕΛΙΑΜΕΠ) γράφει σὲ πρόσφατο ἄρθρο του («Τὰ ΝΕΑ», 22/8/26) τὰ παρακάτω, τὰ ὁποῖα, κατὰ τὴ γνώμη μας, ἀποκλίνουν ἀπὸ τὴ νομικὴ πραγματικότητα καὶ τὸ εὐρωπαϊκὸ θεσμικὸ πλαίσιο: 
«Ἡ Ἑλλάδα ἦταν αὐτὴ ποὺ ἀνήγγειλε πρώτη τὴν πρόθεσή της νὰ προχωρήσει σὲ ἀνακήρυξη θαλάσσιων πάρκων γιὰ τὴν προστασία τοῦ περιβάλλοντος καὶ βιοποικιλότητας τὸ 2024 στὴ διεθνῆ σύνοδο γιὰ τοὺς Ὠκεανοὺς στὴν Ἀθήνα. Ἀλλὰ καὶ ἡ Ἑλλάδα προχώρησε μέσῳ τῶν σχετικῶν ρυθμίσεων ποὺ υἱοθέτησε σὲ ἀπαντήσεις γεωπολιτικοῦ χαρακτῆρα, ποὺ βεβαίως δὲν πέρασαν ἀπαρατήρητες ἀπὸ τὴν Τουρκία. Πρῶτα ἀπ’ ὅλα, τὸ γενικότερο πλαίσιο γιὰ τὴν προστασία τοῦ θαλάσσιου περιβάλλοντος τὸ θέτει ἡ ὁδηγία 2014/89 τῆς ΕΕ, σύμφωνα μὲ τὴν ὁποία ὁ θαλάσσιος σχεδιασμὸς (ΘΧΣ) ἐφαρμόζεται "στὰ θαλάσσια ὕδατα τῶν κρατῶν-μελῶν". Ἡ Ἑλλάδα ἐφάρμοσε τὸ θαλάσσιο χωροταξικὸ σχεδιασμό, "στὰ ἀπώτατα θαλάσσια ὅρια", δυνητικὴ ΑΟΖ, ὑφαλοκρηπῖδα, χωρικὰ ὕδατα κ.λπ. Πέρα... δηλαδὴ ἀπὸ τὸ πεδίο τῆς Ὁδηγίας. Σὲ ἄρθρο μας τότε στὶς σελίδες αὐτὲς μὲ τίτλο "Βλαβερὲς παρενέργειες ἑνὸς σχεδιασμοῦ (ΘΧΣ)" εἴχαμε ἐπισημάνει τὰ προβλήματα ποὺ θὰ δημιουργοῦσε ὁ ἐν λόγῳ σχεδιασμὸς ὅπως διατυπώθηκε. Τὰ δημιούργησε. Ἀκολούθησε ἡ ἀνακήρυξη τοῦ θαλάσσιου πάρκου Νότιο Αἰγαῖο - Κυκλάδες 1 γιὰ τὸ ὁποῖο ἡ Τουρκία ἐξέφρασε ἰσχυρὲς ἐνστάσεις». 

Ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ Καθηγητῆ Ἰωακειμίδη ὅτι ἡ Ἑλλάδα ἐφάρμοσε τὸν Θαλάσσιο Χωροταξικὸ Σχεδιασμό της πέρα ἀπὸ τὸ πεδίο τῆς εὐρωπαϊκῆς Ὁδηγίας εἶναι νομικὰ ἐσφαλμένος. Καὶ ἐξηγούμεθα: 
Σύμφωνα μὲ τὸ ἄρθρο 2 παρ. 1 τῆς Ὁδηγίας 2014/89/ΕΕ περὶ θεσπίσεως πλαισίου γιὰ τὸν Θαλάσσιο Χωροταξικὸ Σχεδιασμό, αὐτὴ τυγχάνει ἐφαρμογῆς στὰ θαλάσσια ὕδατα τῶν κρατῶν μελῶν. Τὰ «θαλάσσια ὕδατα» εἶναι νομικὰ ὁρισμένος ὅρος μὲ εὐκρινέστατο νομικὸ περιεχόμενο καὶ ἀσφαλῶς δὲν σημαίνει μόνο τὰ «χωρικὰ ὕδατα». 
Τὸ ἄρθρο 3 παρ. 4 τῆς ἴδιας ἐν λόγῳ Ὁδηγίας παραπέμπει ρητὰ στὸν ὁρισμὸ τῆς Ὁδηγίας 2008/56/ΕΚ (ἄρθρο 3 §1 στοίχ. α’) σύμφωνα μὲ τὸν ὁποῖο «θαλάσσια ὕδατα» εἶναι «τὰ ὕδατα, ὁ θαλάσσιος βυθὸς καὶ τὸ ὑπέδαφος στὴ θαλάσσια πλευρὰ τῆς γραμμῆς βάσης ἀπὸ τὴν ὁποία ὑπολογίζονται τὰ χωρικὰ ὕδατα, ἕως τὰ ὅρια τῆς περιοχῆς ὅπου ἕνα κράτος μέλος ἔχει ἤ/καὶ ἀσκεῖ δικαιώματα βάσει δικαιοδοσίας, σύμφωνα μὲ τὴ σύμβαση τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν γιὰ τὸ Δίκαιο τῆς Θάλασσας». 
Γι΄ αὐτὸν ἀκριβῶς τὸν λόγο ἡ ἐπίσημη εὐρωπαϊκὴ πλατφόρμα γιὰ τὸν Θαλάσσιο Χωροταξικὸ Σχεδιασμὸ (European MSP Platform) συνοψίζει ὅτι ὁ Θαλάσσιος Χωροταξικὸς Σχεδιασμὸς καλύπτει τὸν θαλάσσιο χῶρο ὑπὸ τὴ δικαιοδοσία τῶν κρατῶν μελῶν «μέχρι τὰ ὅρια τῆς ΑΟΖ ἢ τῆς ὑφαλοκρηπῖδας» ("until the limits of the EEZ or the continental shelf"). 
Ἄλλωστε, σύμφωνα μὲ τὸ ἄρθρο 2 παρ. 4 τῆς Ὁδηγίας 2014/89/ΕΕ, ἡ ἐφαρμογή της δὲν ἐπηρεάζει τὰ κυριαρχικὰ δικαιώματα καὶ τὴ δικαιοδοσία τῶν κρατῶν μελῶν καὶ ἰδίως δὲν ἐπηρεάζει τὴ χάραξη καὶ τὴν ὁριοθέτηση τῶν θαλάσσιων συνόρων σύμφωνα μὲ τὸ δίκαιο τῆς θάλασσας (UNCLOS). Αὐτὸ συνεπάγεται ὅτι ὁ ἑλληνικὸς Θαλάσσιος Χωροταξικὸς Σχεδιασμὸς μπορεῖ νὰ ἀποτυπώνει τὴν ἑλληνικὴ νομικὴ θέση, ἀλλὰ δὲν ὁριοθετεῖ ἀπὸ μόνος του ΑΟΖ ἢ ὑφαλοκρηπῖδα ἔναντι τῆς Τουρκίας καὶ δὲν ὑποκαθιστᾶ συμφωνία ὁριοθέτησης ἢ δικαστικὴ ἀπόφαση διεθνοῦς δικαιοδοτικοῦ ὀργάνου. 
Συνεπῶς, ἡ γενικὴ θέση τοῦ Καθηγητῆ Ἰωακειμίδη ὅτι ἡ συμπερίληψη ΑΟΖ/ὑφαλοκρηπῖδας στὸν ἑλληνικὸ Θαλάσσιο Χωροταξικὸ Σχεδιασμὸ κεῖται ἐκτὸς τοῦ πεδίου τῆς Ὁδηγίας δὲν ὑποστηρίζεται ἀπὸ τὸ ἐνωσιακὸ δίκαιο καὶ νομικὰ εἶναι προβληματική. Ἡ ἴδια ἡ Ὁδηγία παραπέμπει στὸν σχετικὸ ὁρισμὸ ποὺ περιλαμβάνει περιοχὲς πέρα ἀπὸ τὰ χωρικὰ ὕδατα.