Γεώργιος Ἀποστολάκης, Τέμπη - Τρίτη ἐπέτειος: Ὅταν ἡ πληγὴ γίνεται καὶ πεδίο δοκιμασίας

Γράφει ὁ Γεώργιος Ἀποστολάκης, Ἀντιπρόεδρος Ἀρείου Πάγου ἐπὶ τιμῇ   

Μεγάλη ἡ ἀνταπόκριση τοῦ λαοῦ! Πανελλαδικά. Ἡ τρίτη ἐπέτειος τοῦ ἐγκλήματος τῶν Τεμπῶν, σήμερα, δὲν ἦταν ἁπλῶς ἕνας σταθμὸς μνήμης. Ἔγινε δοκιμασία ἀντοχῆς – γιὰ τὴν κοινωνία, γιὰ τὴ Δικαιοσύνη, ἀλλὰ καὶ γιὰ τὸ ἴδιο τὸ στρατόπεδο τῶν οἰκογενειῶν τῶν θυμάτων. 
Τὸ παλλαϊκὸ αἴτημα γιὰ Δικαιοσύνη, λογοδοσία καὶ κάθαρση παραμένει ζωντανό. Ὅμως ἡ δημόσια εἰκόνα δείχνει πλέον διαφοροποιήσεις καὶ ἐντάσεις μεταξὺ προσώπων ποὺ βρέθηκαν στὴν πρώτη γραμμὴ τοῦ ἀγῶνα, ὅπως ἡ Μαρία Καρυστιανοῦ, ὁ Παῦλος Ἀσλανίδης, ὁ Πάνος Ρούτσι καὶ ὁ Νίκος Πλακιάς, καθὼς καὶ ἄλλοι συγγενεῖς. 
Τὸ ἐρώτημα δὲν εἶναι κουτσομπολίστικο. Εἶναι πολιτικὸ καὶ βαθύ:... Τί σημαίνει αὐτὴ ἡ διαφοροποίηση γιὰ τὸ ἴδιο τὸ αἴτημα τῆς κάθαρσης; 

Οἱ διαφορετικὲς στρατηγικές 

Παρατηρεῖται μιὰ διάκριση σὲ ἐπίπεδο στρατηγικῆς: 

• Θεσμική - πολιτική διεύρυνση τοῦ ἀγῶνα: Ἐπιλογὴ μετατροπῆς τῆς κοινωνικῆς ὀργῆς σὲ εὐρύτερη πολιτικὴ παρέμβαση, ἀκόμη καὶ σὲ ὀργανωμένη πολιτικὴ ἔκφραση. 
• Ἀποκλειστικὰ δικαστικὸς καὶ ἠθικὸς ἀγῶνας: Ἔμφαση στὴν ἀνεξαρτησία ἀπὸ κάθε κομματικὴ ἢ πολιτικὴ φιλοδοξία. 
• Ἀποστασιοποίηση ἀπὸ δημόσιες ἀντιπαραθέσεις: Στροφὴ σὲ πιὸ σιωπηλὴ ἀλλὰ ἐπίμονη διεκδίκηση. 

Αὐτὲς οἱ ἐπιλογὲς δὲν εἶναι ἁπλῶς προσωπικές. Ἀντανακλοῦν διαφορετικὲς ἀντιλήψεις γιὰ τὸ πῶς ἐπιτυγχάνεται ἡ κάθαρση: μέσα ἀπὸ τὸ σύστημα ἢ μέσα ἀπὸ ρήξη μὲ τὸ σύστημα; 

Ἡ πολιτικὴ διάσταση τῆς διαφοροποίησης 

Τὸ κίνημα τῶν Τεμπῶν γεννήθηκε ὡς αὐθόρμητο, ἀκηδεμόνευτο, ἠθικὰ ὑπέρτερο ἀπὸ κομματικοὺς ὑπολογισμούς. Αὐτό τοῦ ἔδωσε δύναμη. 
Ὅταν ὅμως ἕνα κίνημα ἀποκτᾶ μαζικότητα καὶ ἐπιρροή, ἀναπόφευκτα ἐγείρεται τὸ ἐρώτημα: Θὰ παραμείνει πίεση πρὸς τὸ πολιτικὸ σύστημα; Ἢ θὰ ἐπιχειρήσει νὰ τὸ μετασχηματίσει ἀπὸ μέσα; 
Ἡ πρώτη ἐπιλογὴ διατηρεῖ καθαρὸ τὸ ἠθικὸ ἔρεισμα. Ἡ δεύτερη ἐπιδιώκει ἀποτελεσματικότητα μέσῳ πολιτικῆς συγκρότησης. 
Ἐδῶ γεννῶνται οἱ ἐντάσεις. Διότι κάθε κίνηση πρὸς τὴν πολιτικοποίηση προκαλεῖ καχυποψία σὲ ὅσους φοβοῦνται ἐργαλειοποίηση ἢ ἀλλοίωση τοῦ αἰτήματος. 

Ἡ ψυχολογικὴ διάσταση 

Δὲν πρέπει νὰ παραγνωρίζεται τὸ αὐτονόητο: μιλᾶμε γιὰ γονεῖς ποὺ ἔχασαν παιδιά. 
Τὸ πένθος δὲν εἶναι γραμμικό. Ἐκδηλώνεται ὡς ὀργή, ὡς ἀδιάλλακτη στάση, ὡς καχυποψία, ὡς ἀνάγκη ἐλέγχου τοῦ ἀφηγήματος, ἀλλὰ καὶ ὡς φόβος μήπως «χαθεῖ» τὸ νόημα τῆς θυσίας. 
Ὅταν τὸ τραῦμα συναντᾶ τὴ δημόσια πολιτικὴ σφαῖρα, οἱ ἐντάσεις γίνονται σχεδὸν ἀναπόφευκτες. Τὰ εἴδαμε σήμερα. Κάποιες οἰκογένειες δὲν ἐπέτρεψαν στὴν Μαρία Καρυστιανοῦ νὰ μιλήσει. 
Ἡ ἐχθρότητα ποὺ ἐκδηλώνεται δημόσια μεταξὺ προσώπων συχνὰ δὲν εἶναι μόνο πολιτική. Εἶναι καὶ ὑπαρξιακή: ποιός ἐκπροσωπεῖ «γνήσια» τὸ αἷμα τῶν παιδιῶν; 

Οἱ συνέπειες τῆς διαίρεσης 

Ἡ μεγαλύτερη ἀπειλὴ δὲν εἶναι ἡ διαφωνία. Εἶναι ἡ εἰκόνα διάσπασης. 
Διότι ἀποδυναμώνεται ἡ κοινωνικὴ πίεση. Δίνεται ἄλλοθι στὸ πολιτικὸ σύστημα νὰ μιλήσει γιὰ «ἐσωτερικὲς διαμάχες». Μετατοπίζεται τὸ ἐνδιαφέρον ἀπὸ τὶς εὐθύνες στὴν προσωπικὴ ἀντιπαράθεση. 
Τὸ αἴτημα τῆς λογοδοσίας κινδυνεύει νὰ γίνει ἀντικείμενο τακτικισμῶν. Καὶ αὐτὸ θὰ ἦταν δεύτερη ἧττα. 

Τὸ ἀκηδεμόνευτο ὡς ὅρος ἐπιβίωσης 

Τὸ κίνημα τῶν Τεμπῶν ἀπέκτησε ἰσχὺ ἐπειδὴ ἦταν ὑπερκομματικό, ἀκηδεμόνευτο καὶ κοινωνικὰ πλατύ. Ἂν χαθεῖ αὐτὸ τὸ στοιχεῖο, ἡ ἠθικὴ ὑπεροχὴ ὑπονομεύεται. 
Ἡ ἀνεξαρτησία ἀπὸ κόμματα – ἀκόμη καὶ ὅταν ὑπάρχει πολιτικὴ στόχευση – εἶναι κρίσιμη. Ἡ κοινωνία ἐμπιστεύτηκε τὶς οἰκογένειες ἐπειδὴ δὲν ἔβλεπε «πολιτικὸ σχεδιασμό», ἀλλὰ πόνο καὶ ἀλήθεια. 

Τώρα χρειάζεται ὡρίμανση – ὄχι ρήξη 

Σήμερα, στὴν Ἀθήνα, ἦταν ὑπέροχοι στὶς ὁμιλίες τους ὁ Παῦλος Ἀσλανίδης καὶ ἡ Μιρέλα Ρούτσι. Ἡ τελευταία ἦταν συγκλονιστικὴ μὲ τὴν δημόσια κατάθεση τῆς ψυχῆς της. 
Ὡστόσο, θέλει προσοχή. Ἡ τρίτη ἐπέτειος ἦταν σημεῖο καμπῆς. Χρειάζονται: Ψυχραιμία στὴ δημόσια ἔκφραση. Ἐσωτερικὸς διάλογος χωρὶς δημόσιες προσωπικὲς αἰχμές. Διακριτοὶ ρόλοι ἀλλὰ κοινὸς στόχος. 
Διαφορετικὲς στρατηγικὲς μποροῦν νὰ συνυπάρχουν, ἐφόσον δὲν ἀλληλοαναιροῦνται. 

Νέες μορφὲς ἀγῶνα 

Ἀντὶ γιὰ ἐσωτερικὲς συγκρούσεις, ἡ ἐνέργεια μπορεῖ νὰ στραφεῖ σὲ διεθνή νομικὴ τεκμηρίωση καὶ εὐρωπαϊκὲς παρεμβάσεις. Σὲ συστηματικὴ παρακολούθηση τῆς δικαστικῆς πορείας μὲ ἀνεξάρτητους ἐμπειρογνώμονες. Σὲ διαρκή κοινωνικὴ ἐνημέρωση γιὰ τὰ ζητήματα ἀσφάλειας τῶν μεταφορῶν. Σὲ θεσμικὲς πρωτοβουλίες γιὰ διαφάνεια καὶ λογοδοσία. Σὲ μιὰ ἐπίμονη ἐπανάληψη τοῦ αἰτήματος γιὰ Δικαιοσύνη, λογοδοσία καὶ κάθαρση. 
Ἡ ὑπόθεση τῶν Τεμπῶν δὲν εἶναι μόνο ποινική. Εἶναι ζήτημα δημοκρατικῆς ποιότητας. 
Οἱ διαφοροποιήσεις μεταξὺ τῶν οἰκογενειῶν εἶναι ἀνθρώπινες καὶ πολιτικὰ ἐξηγήσιμες. Δὲν πρέπει ὅμως νὰ γίνουν ἡ κύρια εἴδηση. 
Τὸ αἴτημα γιὰ Δικαιοσύνη, λογοδοσία καὶ κάθαρση ὑπερβαίνει πρόσωπα καὶ στρατηγικές. 
Ἂν κάτι ἔδειξε αὐτὴ ἡ τριετία, εἶναι ὅτι ἡ κοινωνία διψᾶ γιὰ ἀλήθεια. Καὶ ἡ ἀλήθεια ἀπαιτεῖ: Ἑνότητα στὸν πυρῆνα τοῦ αἰτήματος. Ἀκηδεμόνευτη στάση. Ὡριμότητα ἀπέναντι στὴν πρόκληση τῆς πολιτικῆς ἐργαλειοποίησης. Νέες μορφὲς ἀγῶνα ποὺ θὰ ἐνισχύσουν – καὶ δὲν θὰ κατακερματίσουν – τὸ κίνημα. 
Ἡ μνήμη τῶν παιδιῶν δὲν ἀνήκει σὲ κανέναν. Ἀνήκει στὴ Δικαιοσύνη ποὺ ἀκόμη ἐκκρεμεῖ. Καὶ δὲν ἐννοῶ τὸ δικαστήριο. 

iepomenimera