Φίλες καὶ φίλοι, δὲν θὰ μιλήσω σήμερα θεωρητικά. Δὲν θὰ μιλήσω μὲ ὑποθέσεις. Θὰ μιλήσω μὲ γεγονότα.
Γιατί ἕνα ἀπὸ τὰ πιὸ ἐπικίνδυνα πράγματα στὴν ἐποχή μας εἶναι ὅτι οἱ μεγάλες ἀλλαγὲς δὲν ἔρχονται μὲ νόμο-κεραυνό, ἀλλὰ μὲ ὑπουργικὴ ἀπόφαση, μὲ παράγραφο, μὲ ὑποσημείωση. Καὶ αὐτὸ ἀκριβῶς συμβαίνει σήμερα μὲ τὸν Προσωπικὸ Ἀριθμό.
1. Τί εἶναι καινούριο – καὶ γιατί εἶναι κομβικό
Στὶς 15 Δεκεμβρίου 2025, μὲ ἀπόφαση τοῦ Διοικητῆ τῆς ΑΑΔΕ[1], προβλέπεται πλέον ρητὰ ὅτι:
«Σὲ κάθε περίπτωση αὐτοπρόσωπης παρουσίας φορολογούμενου σὲ Φορολογικὴ Ὑπηρεσία, ἐφόσον εἶναι δικαιοῦχος χορήγησης Προσωπικοῦ Ἀριθμοῦ (Π.Α.), σύμφωνα μὲ τὰ ὁριζόμενα στὸ π.δ. 40/2025, γιὰ τὴ διεκπεραίωση... τῆς συναλλαγῆς του εἶναι ἀπαραίτητη ἡ ὑπόδειξη τοῦ Π.Α, κατόπιν ἐπίδειξης τοῦ κατὰ περίπτωση ἀπαιτούμενου ταυτοποιητικοῦ ἐγγράφου, σύμφωνα μὲ τὸ ἄρθρο 5 τῆς παρούσας καὶ τὸ ἄρθρο 4 τῆς ὑπὸ στοιχεῖα Α. 1185/2023 ἀπόφασης τοῦ Διοικητῆ τῆς ΑΑΔΕ».
Αὐτὸ εἶναι ἱστορικὸ σημεῖο καμπῆς.
Γιὰ πρώτη φορά: ὄχι ψηφιακά, ὄχι «προαιρετικά», ὄχι «γιὰ διευκόλυνση», ἀλλὰ εὐθέως, μπροστὰ στὸ γκισέ, ὁ Προσωπικὸς Ἀριθμὸς γίνεται ὅρος ἐξυπηρέτησης. Καὶ προσέξτε: ὄχι ἐπειδὴ δὲν ξέρουν ποιός εἶσαι — ἀλλὰ ἐπειδὴ δὲν τοὺς ἀρκεῖ πιὰ νὰ εἶσαι ἐσύ. Σὲ θέλουν ὡς ἀριθμό.
Εἶναι ἡ πρώτη ἐφαρμογὴ εὐθείας (στὸ προσκήνιο) ὑποχρεωτικῆς χρήσης καὶ ἐφαρμογῆς τοῦ Π.Α., ὡς ὅρος γιὰ νὰ διεκπεραιωθεῖ ὁποιαδήποτε συναλλαγὴ πολίτη σὲ Φορολογικὴ Ὑπηρεσία. Σιγά-σιγά, θὰ ἀκολουθήσει τὸ ἴδιο καὶ γιὰ ἄλλες Ὑπηρεσίες.
Τὸ ἐρώτημα εἶναι: Ἀφοῦ ὁ πολίτης θὰ ἐπιδείξει κατὰ τὴν αὐτοπρόσωπη ἐμφάνισή του ταυτότητα ἢ ἄλλο νομιμοποιητικό/δημόσιο ἔγγραφο, σὲ τί ἐξυπηρετεῖ ἡ «ἡ ὑπόδειξη» τοῦ Π.Α. τοῦ συναλλασόμενου;
«Σὲ κάθε περίπτωση αὐτοπρόσωπης παρουσίας φορολογούμενου σὲ Φορολογικὴ Ὑπηρεσία, ἐφόσον εἶναι δικαιοῦχος χορήγησης Προσωπικοῦ Ἀριθμοῦ (Π.Α.), σύμφωνα μὲ τὰ ὁριζόμενα στὸ π.δ. 40/2025, γιὰ τὴ διεκπεραίωση... τῆς συναλλαγῆς του εἶναι ἀπαραίτητη ἡ ὑπόδειξη τοῦ Π.Α, κατόπιν ἐπίδειξης τοῦ κατὰ περίπτωση ἀπαιτούμενου ταυτοποιητικοῦ ἐγγράφου, σύμφωνα μὲ τὸ ἄρθρο 5 τῆς παρούσας καὶ τὸ ἄρθρο 4 τῆς ὑπὸ στοιχεῖα Α. 1185/2023 ἀπόφασης τοῦ Διοικητῆ τῆς ΑΑΔΕ».
Αὐτὸ εἶναι ἱστορικὸ σημεῖο καμπῆς.
Γιὰ πρώτη φορά: ὄχι ψηφιακά, ὄχι «προαιρετικά», ὄχι «γιὰ διευκόλυνση», ἀλλὰ εὐθέως, μπροστὰ στὸ γκισέ, ὁ Προσωπικὸς Ἀριθμὸς γίνεται ὅρος ἐξυπηρέτησης. Καὶ προσέξτε: ὄχι ἐπειδὴ δὲν ξέρουν ποιός εἶσαι — ἀλλὰ ἐπειδὴ δὲν τοὺς ἀρκεῖ πιὰ νὰ εἶσαι ἐσύ. Σὲ θέλουν ὡς ἀριθμό.
Εἶναι ἡ πρώτη ἐφαρμογὴ εὐθείας (στὸ προσκήνιο) ὑποχρεωτικῆς χρήσης καὶ ἐφαρμογῆς τοῦ Π.Α., ὡς ὅρος γιὰ νὰ διεκπεραιωθεῖ ὁποιαδήποτε συναλλαγὴ πολίτη σὲ Φορολογικὴ Ὑπηρεσία. Σιγά-σιγά, θὰ ἀκολουθήσει τὸ ἴδιο καὶ γιὰ ἄλλες Ὑπηρεσίες.
Τὸ ἐρώτημα εἶναι: Ἀφοῦ ὁ πολίτης θὰ ἐπιδείξει κατὰ τὴν αὐτοπρόσωπη ἐμφάνισή του ταυτότητα ἢ ἄλλο νομιμοποιητικό/δημόσιο ἔγγραφο, σὲ τί ἐξυπηρετεῖ ἡ «ἡ ὑπόδειξη» τοῦ Π.Α. τοῦ συναλλασόμενου;
2. Ταυτότητα καὶ Π.Α. δὲν εἶναι τὸ ἴδιο πρᾶγμα
Ἂς εἴμαστε ἀπολύτως καθαροί. Ἡ ταυτότητα ἀποδεικνύει ποιός εἶσαι. Ἀναγνωρίζει φυσικὸ πρόσωπο. Εἶναι ἔγγραφο ἀνθρώπου.
Ὁ Προσωπικὸς Ἀριθμὸς δὲν ἀποδεικνύει τίποτα ὀπτικά. Δὲν δείχνει πρόσωπο. Δείχνει φάκελο. Ὁ Π.Α. εἶναι τὸ ψηφιακὸ κλειδὶ μὲ τὸ ὁποῖο ἑνώνονται ΑΦΜ, ΑΜΚΑ, ἄλλα μητρῶα, ἱστορικό. «Μιλᾶνε» τὰ συστήματα μεταξύ τους. Δὲν σὲ βλέπουν ὡς ἄνθρωπο, ἀλλὰ ὡς ἐγγραφή.
Ἄρα τί συμβαίνει; Ἡ ταυτότητα ἀπαντᾶ στὸ ἐρώτημα: «ποιός εἶσαι». Ὁ Προσωπικὸς Ἀριθμὸς ἀπαντᾶ στὸ ἐρώτημα: «ποιό ἀρχεῖο εἶσαι». Καὶ τὸ κράτος πλέον ἐνδιαφέρεται πρωτίστως γιὰ τὸ ἀρχεῖο. Καὶ ὅταν τὸ κράτος ἐνδιαφέρεται πρῶτα γιὰ τὸ ἀρχεῖο, τότε τὸ πρόσωπο περισσεύει.
Ὁ Προσωπικὸς Ἀριθμὸς δὲν ἀποδεικνύει τίποτα ὀπτικά. Δὲν δείχνει πρόσωπο. Δείχνει φάκελο. Ὁ Π.Α. εἶναι τὸ ψηφιακὸ κλειδὶ μὲ τὸ ὁποῖο ἑνώνονται ΑΦΜ, ΑΜΚΑ, ἄλλα μητρῶα, ἱστορικό. «Μιλᾶνε» τὰ συστήματα μεταξύ τους. Δὲν σὲ βλέπουν ὡς ἄνθρωπο, ἀλλὰ ὡς ἐγγραφή.
Ἄρα τί συμβαίνει; Ἡ ταυτότητα ἀπαντᾶ στὸ ἐρώτημα: «ποιός εἶσαι». Ὁ Προσωπικὸς Ἀριθμὸς ἀπαντᾶ στὸ ἐρώτημα: «ποιό ἀρχεῖο εἶσαι». Καὶ τὸ κράτος πλέον ἐνδιαφέρεται πρωτίστως γιὰ τὸ ἀρχεῖο. Καὶ ὅταν τὸ κράτος ἐνδιαφέρεται πρῶτα γιὰ τὸ ἀρχεῖο, τότε τὸ πρόσωπο περισσεύει.
3. Γιατί τὸν θέλουν ὑποχρεωτικά – ἀκόμη καὶ μπροστά σου
Ἀναρωτήθηκα νωρίτερα: Ἀφοῦ ὁ πολίτης θὰ ἐπιδείξει κατὰ τὴν αὐτοπρόσωπη ἐμφάνισή του ταυτότητα ἢ ἄλλο νομιμοποιητικό/δημόσιο ἔγγραφο, σὲ τί ἐξυπηρετεῖ ἡ «ἡ ὑπόδειξη» τοῦ Π.Α. τοῦ συναλλασόμενου;
Ἐδῶ βρίσκεται τὸ κρίσιμο σημεῖο. Θὰ μποροῦσαν, στὴν αὐτοπρόσωπη παρουσία νὰ ἀρκεστοῦν σὲ ταυτότητα + ΑΦΜ. Νὰ χρησιμοποιήσουν τὰ ὑπάρχοντα μέσα. Δὲν τὸ κάνουν. Θέλουν νὰ ξέρεις ἀπ’ ἔξω καὶ νὰ τοὺς πεῖς τὸν Π.Α. Γιατί;
Διότι θέλουν νὰ καθιερώσουν πρακτικὴ ὑποχρεωτικῆς χρήσης. Νὰ δέσουν ὁριστικὰ τὸν Π.Α. μὲ τὸ φυσικὸ πρόσωπο. Νὰ δημιουργήσουν προηγούμενο καὶ διοικητικὴ «συνήθεια».
Ἂν δὲν τὸ ἐπιβάλουν στὸ γκισέ, δὲν μποροῦν νὰ τὸ ἐπιβάλουν οὔτε ψηφιακά. Γιατί ὁ πολίτης θὰ λέει: «Ἀφοῦ μπορῶ διὰ ζώσης χωρὶς Π.Α., γιατί ὄχι καὶ ἀλλιῶς;» Γι’ αὐτὸ ξεκινοῦν ἀπὸ τὸ σῶμα σου. Ἀπὸ τὴν παρουσία σου. Ἀπὸ τὸ «ἐδῶ καὶ τώρα».
Ἐδῶ βρίσκεται τὸ κρίσιμο σημεῖο. Θὰ μποροῦσαν, στὴν αὐτοπρόσωπη παρουσία νὰ ἀρκεστοῦν σὲ ταυτότητα + ΑΦΜ. Νὰ χρησιμοποιήσουν τὰ ὑπάρχοντα μέσα. Δὲν τὸ κάνουν. Θέλουν νὰ ξέρεις ἀπ’ ἔξω καὶ νὰ τοὺς πεῖς τὸν Π.Α. Γιατί;
Διότι θέλουν νὰ καθιερώσουν πρακτικὴ ὑποχρεωτικῆς χρήσης. Νὰ δέσουν ὁριστικὰ τὸν Π.Α. μὲ τὸ φυσικὸ πρόσωπο. Νὰ δημιουργήσουν προηγούμενο καὶ διοικητικὴ «συνήθεια».
Ἂν δὲν τὸ ἐπιβάλουν στὸ γκισέ, δὲν μποροῦν νὰ τὸ ἐπιβάλουν οὔτε ψηφιακά. Γιατί ὁ πολίτης θὰ λέει: «Ἀφοῦ μπορῶ διὰ ζώσης χωρὶς Π.Α., γιατί ὄχι καὶ ἀλλιῶς;» Γι’ αὐτὸ ξεκινοῦν ἀπὸ τὸ σῶμα σου. Ἀπὸ τὴν παρουσία σου. Ἀπὸ τὸ «ἐδῶ καὶ τώρα».
4. Τί συμβαίνει ἂν δὲν ἔχεις ἢ δὲν δίνεις Π.Α.
Ἐδῶ ἀρχίζει ὁ πραγματικὸς ἀποκλεισμός. Ἡ ἀπόφαση δὲν προβλέπει ἐναλλακτική. Ὁ ὑπάλληλος δὲν ἔχει διακριτικὴ εὐχέρεια. Δὲν ἔχει «ἂν θέλει». Τὸ πιθανότερο εἶναι ἢ ἀναβολὴ μέχρι νὰ συμμορφωθεῖς, νὰ βρεῖς καὶ νὰ πεῖς τὸν ἀριθμό σου ἢ ἄρνηση ἐξυπηρέτησης.
Καὶ ποιοί πλήττονται πρῶτοι; Ἡλικιωμένοι, πολῖτες χωρὶς ψηφιακὲς δεξιότητες, ἄνθρωποι ποὺ δὲν ἔχουν ἐνεργοποιήσει gov, πολῖτες ἐξωτερικοῦ, καὶ — τὸ πιὸ κρίσιμο — ὅσοι ἀρνοῦνται νὰ κάνουν χρήση τοῦ ΠΑ γιὰ λόγους συνείδησης. Φανταστεῖτε ἕναν ἡλικιωμένο ἄνθρωπο στὸ γκισέ. Εἶναι μπροστά. Ὑπάρχει. Ταυτοποιεῖται. Καὶ ὅμως, τὸ σύστημα τοῦ λέει: «δὲν ἀρκεῖς».
Γιὰ ὅλους αὐτούς, ὁ ἀποκλεισμὸς δὲν εἶναι προσωρινός. Εἶναι μόνιμος.
Καὶ ποιοί πλήττονται πρῶτοι; Ἡλικιωμένοι, πολῖτες χωρὶς ψηφιακὲς δεξιότητες, ἄνθρωποι ποὺ δὲν ἔχουν ἐνεργοποιήσει gov, πολῖτες ἐξωτερικοῦ, καὶ — τὸ πιὸ κρίσιμο — ὅσοι ἀρνοῦνται νὰ κάνουν χρήση τοῦ ΠΑ γιὰ λόγους συνείδησης. Φανταστεῖτε ἕναν ἡλικιωμένο ἄνθρωπο στὸ γκισέ. Εἶναι μπροστά. Ὑπάρχει. Ταυτοποιεῖται. Καὶ ὅμως, τὸ σύστημα τοῦ λέει: «δὲν ἀρκεῖς».
Γιὰ ὅλους αὐτούς, ὁ ἀποκλεισμὸς δὲν εἶναι προσωρινός. Εἶναι μόνιμος.
5. Εἶναι αὐτὸ θεσμικὰ ἀνεκτό;
Ἐδῶ δὲν μιλᾶμε ἁπλῶς πολιτικά. Μιλᾶμε θεσμικὰ καὶ συνταγματικά.
Ὁ Προσωπικὸς Ἀριθμὸς θεσπίζεται μὲ νόμο καὶ Προεδρικὸ Διάταγμα. Ἡ ἄρνηση ἐξυπηρέτησης, ὅμως, ἂν καὶ εἶναι δυσμενὴς διοικητικὴ πράξη, ἐν τούτοις δὲν προβλέπεται ρητὰ ὡς κύρωση. Ἐπιβάλλεται ἐν τοῖς πράγμασι. Ἡ ὑποχρεωτικότητα συντελεῖται μέσῳ μιᾶς πρακτικῆς. Τὴν ἀπαιτεῖ ἡ ἀρχιτεκτονικὴ τοῦ συστήματος, τοῦ ψηφιακοῦ συστήματος. Πρόκειται γιὰ μιὰ ἔμμεση ὑποχρεωτικότητα.
Ὁ Προσωπικὸς Ἀριθμὸς θεσπίζεται μὲ νόμο καὶ Προεδρικὸ Διάταγμα. Ἡ ἄρνηση ἐξυπηρέτησης, ὅμως, ἂν καὶ εἶναι δυσμενὴς διοικητικὴ πράξη, ἐν τούτοις δὲν προβλέπεται ρητὰ ὡς κύρωση. Ἐπιβάλλεται ἐν τοῖς πράγμασι. Ἡ ὑποχρεωτικότητα συντελεῖται μέσῳ μιᾶς πρακτικῆς. Τὴν ἀπαιτεῖ ἡ ἀρχιτεκτονικὴ τοῦ συστήματος, τοῦ ψηφιακοῦ συστήματος. Πρόκειται γιὰ μιὰ ἔμμεση ὑποχρεωτικότητα.
6.- Πολὺ σύντομα νὰ σᾶς πῶ καὶ τὰ ἑξῆς γιὰ τὶς ὑποχρεωτικότητες.
Ἄμεση εἶναι ἡ ὑποχρεωτικότητα ὅταν ἐπιβάλλεται ρητὰ ἀπὸ τὸν νόμο ἢ τὴν κανονιστικὴ πράξη, συνοδεύεται ἀπὸ σαφή κύρωση, καὶ καθιστᾶ εὐδιάκριτο τὸ δίλημμα συμμόρφωσης ἢ μὴ συμμόρφωσης.
Χαρακτηριστικὸ παράδειγμα ὑπῆρξε ἡ ὑποχρεωτικότητα τοῦ ἐμβολιασμοῦ γιὰ τοὺς ὑγειονομικοὺς κατὰ τὴν περίοδο τῆς πανδημίας. Ἐκεῖ ὁ νομοθέτης προέβη σὲ ρητὴ ἐπιλογή: ἐπέβαλε συγκεκριμένη ὑποχρέωση, ἐπικαλούμενος λόγους δημόσιας ὑγείας, καὶ προέβλεψε συγκεκριμένες συνέπειες. Ὁ δικαστὴς μποροῦσε νὰ ἐλέγξει τὴ συνταγματικὴ βάση, τὴν ἀναλογικότητα, τὴ χρονικὴ διάρκεια, τὴν ὕπαρξη ἐναλλακτικῶν.
Πρόκειται γιὰ τὴν κλασικὴ μορφὴ ποὺ γνωρίζει τὸ διοικητικὸ καὶ συνταγματικὸ δίκαιο.
Εἶναι σκληρή, ἀλλὰ θεσμικὰ εἰλικρινής. Καὶ κυρίως: εἶναι δικαστικὰ ἐλέγξιμη μὲ τὰ ἐργαλεῖα ποὺ διαθέτουμε.
Διαφορετικό, καὶ κατὰ τὴ γνώμη μου ποιοτικὰ πιὸ σύνθετο, εἶναι τὸ φαινόμενο τῆς ἔμμεσης ὑποχρεωτικότητας.
Ἐδῶ βρισκόμαστε στὸν πυρῆνα τοῦ προβλήματος. Ἐδῶ δὲν ὑπάρχει ρητὴ ἐντολή. Δὲν ὑπάρχει ἄμεση κύρωση. Ὑπάρχει ὅμως ἀποκλεισμός. Ὁ πολίτης δὲν ὑποχρεώνεται τυπικά. Ἁπλῶς ἀδυνατεῖ νὰ ἀσκήσει δικαιώματα, ἰδιότητες ἢ δραστηριότητες ἂν δὲν συμμορφωθεῖ.
Αὐτὸ τὸ εἴδαμε καθαρὰ στὴν περίπτωση τοῦ γενικοῦ πληθυσμοῦ κατὰ τὴν περίοδο τῶν ἐμβολιασμῶν: δὲν ὑπῆρξε τυπικὴ καθολικὴ ὑποχρέωση, ἀλλὰ ὑπῆρξε πλέγμα περιορισμῶν, τὸ ὁποῖο μετέτρεψε τὴν ἐπιλογὴ σὲ λειτουργικὰ ἐξαναγκασμένη συμμόρφωση.
Ἡ ἔμμεση ὑποχρεωτικότητα βρίσκει τὴν πληρέστερη ἔκφρασή της στὸν ψηφιακὸ κόσμο. Οἱ ψηφιακὲς ἐφαρμογὲς τοῦ κράτους δὲν ἐπιβάλλονται ρητὰ ὡς ὑποχρεωτικές, ἀλλὰ καθίστανται ἀναγκαῖες προϋποθέσεις γιὰ πρόσβαση στὴ διοίκηση.
Οἱ ψηφιακὲς ὑποδομὲς δὲν παρουσιάζονται ὡς ὑποχρεωτικές. Παρουσιάζονται ὡς «διευκόλυνση», ὡς «ἐκσυγχρονισμός», ὡς «ἀναβάθμιση ὑπηρεσιῶν». Στὴν πραγματικότητα ὅμως μετατρέπονται σὲ μοναδικὴ πύλη πρόσβασης στὸ κράτος.
Δὲν σοῦ ἐπιβάλλεται ἡ ψηφιακὴ ταυτότητα. Ἀλλὰ χωρὶς αὐτὴν δὲν μπορεῖς νὰ ταυτοποιηθεῖς. Δὲν σοῦ ἐπιβάλλεται ἡ ψηφιακὴ διοίκηση. Ἀλλὰ χωρὶς αὐτὴν δὲν μπορεῖς νὰ συναλλαγεῖς. Δὲν σοῦ ἀπαγορεύεται ἡ ἐλευθερία. Ἀλλὰ προϋποτίθεται τεχνολογικὴ συμμόρφωση γιὰ νὰ ἀσκηθεῖ. Ἐδῶ ἡ ὑποχρεωτικότητα δὲν βρίσκεται σὲ ἕναν νόμο. Βρίσκεται στὴν ἀρχιτεκτονικὴ τοῦ συστήματος. Καὶ αὐτὸ εἶναι βαθύτατα πολιτικό.
Δὲν ἔχουμε, λοιπόν, ὑποχρέωση μὲ τὴ στενὴ ἔννοια. Ἔχουμε μετατροπὴ τῆς τεχνολογικῆς ἐπιλογῆς σὲ θεσμικὴ ἀναγκαιότητα. Καὶ ἐδῶ τὸ πρόβλημα γίνεται βαθύτερο: ἡ ὑποχρεωτικότητα δὲν ἐντοπίζεται σὲ μιὰ πράξη, ἀλλὰ ἐνσωματώνεται στὴν ἀρχιτεκτονικὴ τοῦ συστήματος.
Χαρακτηριστικὸ παράδειγμα ὑπῆρξε ἡ ὑποχρεωτικότητα τοῦ ἐμβολιασμοῦ γιὰ τοὺς ὑγειονομικοὺς κατὰ τὴν περίοδο τῆς πανδημίας. Ἐκεῖ ὁ νομοθέτης προέβη σὲ ρητὴ ἐπιλογή: ἐπέβαλε συγκεκριμένη ὑποχρέωση, ἐπικαλούμενος λόγους δημόσιας ὑγείας, καὶ προέβλεψε συγκεκριμένες συνέπειες. Ὁ δικαστὴς μποροῦσε νὰ ἐλέγξει τὴ συνταγματικὴ βάση, τὴν ἀναλογικότητα, τὴ χρονικὴ διάρκεια, τὴν ὕπαρξη ἐναλλακτικῶν.
Πρόκειται γιὰ τὴν κλασικὴ μορφὴ ποὺ γνωρίζει τὸ διοικητικὸ καὶ συνταγματικὸ δίκαιο.
Εἶναι σκληρή, ἀλλὰ θεσμικὰ εἰλικρινής. Καὶ κυρίως: εἶναι δικαστικὰ ἐλέγξιμη μὲ τὰ ἐργαλεῖα ποὺ διαθέτουμε.
Διαφορετικό, καὶ κατὰ τὴ γνώμη μου ποιοτικὰ πιὸ σύνθετο, εἶναι τὸ φαινόμενο τῆς ἔμμεσης ὑποχρεωτικότητας.
Ἐδῶ βρισκόμαστε στὸν πυρῆνα τοῦ προβλήματος. Ἐδῶ δὲν ὑπάρχει ρητὴ ἐντολή. Δὲν ὑπάρχει ἄμεση κύρωση. Ὑπάρχει ὅμως ἀποκλεισμός. Ὁ πολίτης δὲν ὑποχρεώνεται τυπικά. Ἁπλῶς ἀδυνατεῖ νὰ ἀσκήσει δικαιώματα, ἰδιότητες ἢ δραστηριότητες ἂν δὲν συμμορφωθεῖ.
Αὐτὸ τὸ εἴδαμε καθαρὰ στὴν περίπτωση τοῦ γενικοῦ πληθυσμοῦ κατὰ τὴν περίοδο τῶν ἐμβολιασμῶν: δὲν ὑπῆρξε τυπικὴ καθολικὴ ὑποχρέωση, ἀλλὰ ὑπῆρξε πλέγμα περιορισμῶν, τὸ ὁποῖο μετέτρεψε τὴν ἐπιλογὴ σὲ λειτουργικὰ ἐξαναγκασμένη συμμόρφωση.
Ἡ ἔμμεση ὑποχρεωτικότητα βρίσκει τὴν πληρέστερη ἔκφρασή της στὸν ψηφιακὸ κόσμο. Οἱ ψηφιακὲς ἐφαρμογὲς τοῦ κράτους δὲν ἐπιβάλλονται ρητὰ ὡς ὑποχρεωτικές, ἀλλὰ καθίστανται ἀναγκαῖες προϋποθέσεις γιὰ πρόσβαση στὴ διοίκηση.
Οἱ ψηφιακὲς ὑποδομὲς δὲν παρουσιάζονται ὡς ὑποχρεωτικές. Παρουσιάζονται ὡς «διευκόλυνση», ὡς «ἐκσυγχρονισμός», ὡς «ἀναβάθμιση ὑπηρεσιῶν». Στὴν πραγματικότητα ὅμως μετατρέπονται σὲ μοναδικὴ πύλη πρόσβασης στὸ κράτος.
Δὲν σοῦ ἐπιβάλλεται ἡ ψηφιακὴ ταυτότητα. Ἀλλὰ χωρὶς αὐτὴν δὲν μπορεῖς νὰ ταυτοποιηθεῖς. Δὲν σοῦ ἐπιβάλλεται ἡ ψηφιακὴ διοίκηση. Ἀλλὰ χωρὶς αὐτὴν δὲν μπορεῖς νὰ συναλλαγεῖς. Δὲν σοῦ ἀπαγορεύεται ἡ ἐλευθερία. Ἀλλὰ προϋποτίθεται τεχνολογικὴ συμμόρφωση γιὰ νὰ ἀσκηθεῖ. Ἐδῶ ἡ ὑποχρεωτικότητα δὲν βρίσκεται σὲ ἕναν νόμο. Βρίσκεται στὴν ἀρχιτεκτονικὴ τοῦ συστήματος. Καὶ αὐτὸ εἶναι βαθύτατα πολιτικό.
Δὲν ἔχουμε, λοιπόν, ὑποχρέωση μὲ τὴ στενὴ ἔννοια. Ἔχουμε μετατροπὴ τῆς τεχνολογικῆς ἐπιλογῆς σὲ θεσμικὴ ἀναγκαιότητα. Καὶ ἐδῶ τὸ πρόβλημα γίνεται βαθύτερο: ἡ ὑποχρεωτικότητα δὲν ἐντοπίζεται σὲ μιὰ πράξη, ἀλλὰ ἐνσωματώνεται στὴν ἀρχιτεκτονικὴ τοῦ συστήματος.
7.- Εἶναι νόμιμος (συνταγματικὸς) ἕνας τέτοιος ἀποκλεισμός;
Θὰ πρέπει νὰ λάβουμε ὑπόψη τὴν ἑξῆς σημαντικὴ παρατήρηση: Ὁ Π.Α. θεσπίζεται μὲ Π.Δ. κατ’ ἐξουσιοδότηση νόμου. Ἡ ἄρνηση ἐξυπηρέτησης ὅμως εἶναι (ἀτομικὴ) διοικητικὴ πράξη καὶ μάλιστα δυσμενὴς προσβαλλόμενη στὰ διοικητικὰ δικαστήρια. Πρόκειται γιὰ δυσμενή συνέπεια ποὺ δὲν προβλέπεται ρητὰ (ὡς κύρωση) στὸ νόμο. Ὡστόσο, χωρὶς ρητὴ κύρωση (= ρητὴ πρόβλεψη «μὴ ἐξυπηρέτησης») μπορεῖ νὰ χαρακτηριστεῖ δυσανάλογο μέτρο, ἰδίως ἂν ὑπάρχει δυνατότητα πλήρους φυσικῆς ταυτοποίησης μὲ τὰ συνήθη δημόσια ἔγγραφα ταυτοποίησης σὲ συνδυασμὸ μὲ τὰ ἤδη ὑπάρχοντα ἀναγνωριστικὰ ἤτοι μέσῳ ταυτοποίησης μὲ Α.Φ.Μ., Α.Μ.Κ.Α. καὶ Α.Δ.Τ.
Δηλαδή: δὲν τιμωρεῖσαι ἐπειδὴ δὲν εἶσαι ταυτοποιήσιμος, ἀλλὰ ἐπειδὴ δὲν συμμορφώνεσαι στὸ νέο μοντέλο. Αὐτὸ δὲν εἶναι οὐδετερότητα. Εἶναι ἐξαναγκασμός.
Σὲ ἄλλο σημείωμά μου θὰ γράψω πῶς ἀντιδροῦμε ἐπὶ τόπου. Θὰ τὸ βρεῖτε ἀναρτημένο στὴν ἱστοσελίδα τῆς ΕΞΟΔΟΥ.
Δηλαδή: δὲν τιμωρεῖσαι ἐπειδὴ δὲν εἶσαι ταυτοποιήσιμος, ἀλλὰ ἐπειδὴ δὲν συμμορφώνεσαι στὸ νέο μοντέλο. Αὐτὸ δὲν εἶναι οὐδετερότητα. Εἶναι ἐξαναγκασμός.
Σὲ ἄλλο σημείωμά μου θὰ γράψω πῶς ἀντιδροῦμε ἐπὶ τόπου. Θὰ τὸ βρεῖτε ἀναρτημένο στὴν ἱστοσελίδα τῆς ΕΞΟΔΟΥ.
8.- Τὸ ἴδιο μοτίβο σὲ διαβατήρια καὶ ταυτότητες
Τὸ ἴδιο ἀκριβῶς σχῆμα ἐμφανίζεται καὶ στὸ ζήτημα τῶν διαβατηρίων. Ἐνῷ ὅλες οἱ παλαιοῦ τύπου ἀστυνομικὲς ταυτότητες ἰσχύουν ἕως 25.9.2027 καὶ ἡ νομοθεσία προβλέπει ρητὰ ὅτι ἀρκεῖ ἡ ἀπόδειξη ταυτοπροσωπίας, πολῖτες σὲ Ἀστυνομικὰ Τμήματα πληροφοροῦνται – ἐσφαλμένα – ὅτι: ἡ ταυτότητά τους «εἶναι παλιά». Ὅτι «δὲν ἔχει λατινικοὺς χαρακτῆρες», ἢ «θεωρεῖται ληγμένη». Καὶ ὅτι γιὰ νὰ βγάλουν διαβατήριο πρέπει πρῶτα νὰ ἐκδώσουν νέα ψηφιακὴ ταυτότητα.
Ἡ πρακτικὴ αὐτὴ δὲν ἔχει νομικὴ βάση. Ἔχει ὅμως πολιτικὸ ἀποτέλεσμα: ἀσκεῖ πίεση γιὰ τὴν ἔκδοση νέας ψηφιακῆς ταυτότητας. Ὅταν ἡ διοίκηση δὲν ἐφαρμόζει τὸν νόμο ἀλλὰ «κατευθύνει» τὸν πολίτη, τότε δὲν μιλᾶμε γιὰ ἐνημέρωση. Μιλᾶμε γιὰ διοικητικὴ αὐθαιρεσία.
Τί ἀποκαλύφθηκε ἐπίσημα στὴ Βουλή. Μὲ ἐπίσημη κοινοβουλευτικὴ διαδικασία ἀποσαφηνίστηκε ὅτι: Διαβατήριο ἐκδίδεται καὶ μὲ παλαιὰ ἀστυνομικὴ ταυτότητα, ἀκόμη καὶ ἂν αὐτὴ ἔχει ἐκδοθεῖ πρὶν ἀπὸ δεκαετίες. Ἡ χρονολογία ἐκδόσεως τῆς ταυτότητας δὲν ἀποτελεῖ λόγο ἀπόρριψης. Τὸ μοναδικὸ κριτήριο εἶναι ἡ ἀπόδειξη τῆς ταυτοπροσωπίας. Ἄρνηση ἐπιτρέπεται μόνο στὴν ἐξαιρετικὴ περίπτωση ποὺ ἡ φωτογραφία δὲν ἐπιτρέπει ἀξιόπιστη ἀναγνώριση. Τὸ ἴδιο δέχεται καὶ ἡ νομολογία τοῦ ΣτΕ.
Ἡ ΕΞΟΔΟΣ καλεῖ τοὺς πολῖτες: νὰ γνωρίζουν τὰ δικαιώματά τους, νὰ μὴν ἀποδέχονται παραπλανητικὲς «ὁδηγίες», καὶ νὰ καταγγέλλουν κάθε περιστατικὸ ἄρνησης ἢ ἔμμεσου ἐξαναγκασμοῦ.
Ἡ πρακτικὴ αὐτὴ δὲν ἔχει νομικὴ βάση. Ἔχει ὅμως πολιτικὸ ἀποτέλεσμα: ἀσκεῖ πίεση γιὰ τὴν ἔκδοση νέας ψηφιακῆς ταυτότητας. Ὅταν ἡ διοίκηση δὲν ἐφαρμόζει τὸν νόμο ἀλλὰ «κατευθύνει» τὸν πολίτη, τότε δὲν μιλᾶμε γιὰ ἐνημέρωση. Μιλᾶμε γιὰ διοικητικὴ αὐθαιρεσία.
Τί ἀποκαλύφθηκε ἐπίσημα στὴ Βουλή. Μὲ ἐπίσημη κοινοβουλευτικὴ διαδικασία ἀποσαφηνίστηκε ὅτι: Διαβατήριο ἐκδίδεται καὶ μὲ παλαιὰ ἀστυνομικὴ ταυτότητα, ἀκόμη καὶ ἂν αὐτὴ ἔχει ἐκδοθεῖ πρὶν ἀπὸ δεκαετίες. Ἡ χρονολογία ἐκδόσεως τῆς ταυτότητας δὲν ἀποτελεῖ λόγο ἀπόρριψης. Τὸ μοναδικὸ κριτήριο εἶναι ἡ ἀπόδειξη τῆς ταυτοπροσωπίας. Ἄρνηση ἐπιτρέπεται μόνο στὴν ἐξαιρετικὴ περίπτωση ποὺ ἡ φωτογραφία δὲν ἐπιτρέπει ἀξιόπιστη ἀναγνώριση. Τὸ ἴδιο δέχεται καὶ ἡ νομολογία τοῦ ΣτΕ.
Ἡ ΕΞΟΔΟΣ καλεῖ τοὺς πολῖτες: νὰ γνωρίζουν τὰ δικαιώματά τους, νὰ μὴν ἀποδέχονται παραπλανητικὲς «ὁδηγίες», καὶ νὰ καταγγέλλουν κάθε περιστατικὸ ἄρνησης ἢ ἔμμεσου ἐξαναγκασμοῦ.
9. Ἡ πιὸ εὐαίσθητη περίπτωση: τὰ παιδιὰ καὶ οἱ ἐξετάσεις
Ἀκόμη πιὸ ἀνησυχητικὸ εἶναι ὅτι παρόμοιες πρακτικὲς ἐμφανίζονται στὸν χῶρο τῆς ἐκπαίδευσης. Ὑπάρχουν καταγεγραμμένα περιστατικὰ ὅπου μαθητὲς ἢ γονεῖς πιέζονται νὰ ἐκδώσουν νέα ψηφιακὴ ταυτότητα, ἀκόμη καὶ ὡς δῆθεν προϋπόθεση γιὰ συμμετοχὴ ἀκόμη καὶ στὶς πανελλαδικὲς ἐξετάσεις
Αὐτὸ εἶναι ἀπολύτως παράνομο. Ἡ νομοθεσία εἶναι σαφής: δὲν ἀπαιτεῖται ἀστυνομικὴ ταυτότητα γιὰ τὴ συμμετοχὴ σὲ ἐξετάσεις, ἡ ταυτοποίηση γίνεται μέσῳ σχολικῶν ἀρχείων, καμία σχολικὴ μονάδα δὲν μπορεῖ νὰ ἐπιβάλει νέο ἔγγραφο ταυτοποίησης.
Ἡ παιδεία δὲν μπορεῖ νὰ γίνεται πεδίο πειραματισμοῦ οὔτε ἐργαλεῖο ψηφιακῆς συμμόρφωσης ἀνηλίκων.
Αὐτὸ εἶναι ἀπολύτως παράνομο. Ἡ νομοθεσία εἶναι σαφής: δὲν ἀπαιτεῖται ἀστυνομικὴ ταυτότητα γιὰ τὴ συμμετοχὴ σὲ ἐξετάσεις, ἡ ταυτοποίηση γίνεται μέσῳ σχολικῶν ἀρχείων, καμία σχολικὴ μονάδα δὲν μπορεῖ νὰ ἐπιβάλει νέο ἔγγραφο ταυτοποίησης.
Ἡ παιδεία δὲν μπορεῖ νὰ γίνεται πεδίο πειραματισμοῦ οὔτε ἐργαλεῖο ψηφιακῆς συμμόρφωσης ἀνηλίκων.
10. Τὸ πραγματικὸ δίλημμα
Ἂς τὸ ποῦμε καθαρά. Τὸ δίλημμα δὲν εἶναι: «τεχνολογία ἢ ἐπιστροφὴ στὸ παρελθόν». Τὸ δίλημμα εἶναι: πρόσωπο ἢ σύστημα; πολίτης ἢ φάκελος; ἐλευθερία ἢ συμμόρφωση;
Ὅταν ἡ τεχνολογία γίνεται ὅρος συμμετοχῆς στὴ ζωή, παύει νὰ εἶναι ἐργαλεῖο καὶ γίνεται ἐξουσία.
Ὅταν ἡ τεχνολογία γίνεται ὅρος συμμετοχῆς στὴ ζωή, παύει νὰ εἶναι ἐργαλεῖο καὶ γίνεται ἐξουσία.
11. Ἀγωνιστικὴ ὑπενθύμιση – οἱ ὑπογραφές
Καὶ ἐδῶ ἔρχομαι στὸ πιὸ σημαντικό. Τίποτα ἀπὸ αὐτὰ δὲν θὰ ἀνατραπεῖ μόνο μὲ ἄρθρα. Οὔτε μόνο μὲ ὁμιλίες. Χρειάζεται συλλογικὴ πράξη.
Οἱ ὑπογραφὲς ποὺ συλλέγουμε δὲν σταμάτησαν, συνεχίζονται. Διότι δὲν εἶναι τυπικὴ διαδικασία, δὲν εἶναι συμβολισμός. Εἶναι δήλωση ὕπαρξης. Εἶναι τὸ σημεῖο ὅπου ὁ πολίτης λέει: «Ξέρω τὰ δικαιώματά μου καὶ δὲν τὰ παραδίδω ἀπὸ φόβο ἢ εὐκολία.» Κάθε ὑπογραφὴ λέει: «Δὲν συναινῶ σιωπηλά». «Δὲν ἀποδέχομαι νὰ γίνω ἀριθμός». «Δὲν παραιτοῦμαι ἀπὸ τὸ δικαίωμα ἐπιλογῆς». Ἡ ἐξουσία φοβᾶται: ὄχι τὸν θόρυβο, ἀλλὰ τὴν τεκμηριωμένη, μαζική, ἐπίμονη ἄρνηση.
Φίλες καὶ φίλοι,
ἡ ἱστορία δὲν γράφεται ὅταν ὅλα ἔχουν τελειώσει. Γράφεται στὸ μεταίχμιο. Σήμερα δὲν μᾶς ζητοῦν νὰ ὑπογράψουμε ὑποταγή. Μᾶς ζητοῦν νὰ συνηθίσουμε. Καὶ ἡ συνήθεια εἶναι τὸ πιὸ ὕπουλο ἐργαλεῖο ἐξουσίας. Καμία κοινωνία δὲν χάνει τὴν ἐλευθερία της μὲ ἕνα νόμο. Τὴ χάνει ὅταν σταματᾶ νὰ ἀντιδρᾶ στὸ αὐτονόητο.
Γι’ αὐτό: ἐνημερωνόμαστε. Στεκόμαστε ὄρθιοι. Ὑπογράφουμε καὶ δὲν παραδίδουμε ἀμαχητὶ τὸ πρόσωπο. Γιατί ὁ ἐλεύθερος ἄνθρωπος δὲν εἶναι ἀναχρονισμός. Εἶναι τὸ τελευταῖο ἐμπόδιο πρὶν τὸν ψηφιακὸ ὑπήκοο.
[1] Ἄρθρο 14 παρ. 10 τῆς Ἀπόφασης Α. 1181 /15-12-2025 τοῦ Διοικητῆ τῆς ΑΑΔΕ.
Οἱ ὑπογραφὲς ποὺ συλλέγουμε δὲν σταμάτησαν, συνεχίζονται. Διότι δὲν εἶναι τυπικὴ διαδικασία, δὲν εἶναι συμβολισμός. Εἶναι δήλωση ὕπαρξης. Εἶναι τὸ σημεῖο ὅπου ὁ πολίτης λέει: «Ξέρω τὰ δικαιώματά μου καὶ δὲν τὰ παραδίδω ἀπὸ φόβο ἢ εὐκολία.» Κάθε ὑπογραφὴ λέει: «Δὲν συναινῶ σιωπηλά». «Δὲν ἀποδέχομαι νὰ γίνω ἀριθμός». «Δὲν παραιτοῦμαι ἀπὸ τὸ δικαίωμα ἐπιλογῆς». Ἡ ἐξουσία φοβᾶται: ὄχι τὸν θόρυβο, ἀλλὰ τὴν τεκμηριωμένη, μαζική, ἐπίμονη ἄρνηση.
Φίλες καὶ φίλοι,
ἡ ἱστορία δὲν γράφεται ὅταν ὅλα ἔχουν τελειώσει. Γράφεται στὸ μεταίχμιο. Σήμερα δὲν μᾶς ζητοῦν νὰ ὑπογράψουμε ὑποταγή. Μᾶς ζητοῦν νὰ συνηθίσουμε. Καὶ ἡ συνήθεια εἶναι τὸ πιὸ ὕπουλο ἐργαλεῖο ἐξουσίας. Καμία κοινωνία δὲν χάνει τὴν ἐλευθερία της μὲ ἕνα νόμο. Τὴ χάνει ὅταν σταματᾶ νὰ ἀντιδρᾶ στὸ αὐτονόητο.
Γι’ αὐτό: ἐνημερωνόμαστε. Στεκόμαστε ὄρθιοι. Ὑπογράφουμε καὶ δὲν παραδίδουμε ἀμαχητὶ τὸ πρόσωπο. Γιατί ὁ ἐλεύθερος ἄνθρωπος δὲν εἶναι ἀναχρονισμός. Εἶναι τὸ τελευταῖο ἐμπόδιο πρὶν τὸν ψηφιακὸ ὑπήκοο.
[1] Ἄρθρο 14 παρ. 10 τῆς Ἀπόφασης Α. 1181 /15-12-2025 τοῦ Διοικητῆ τῆς ΑΑΔΕ.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου