Γράφει ὁ Γεώργιος Ἀποστολάκης, Ἀντιπρόεδρος Ἀρείου Πάγου ἐπὶ τιμῇ
Θὰ γράψω ὡς ἱστορικός, ἂν καὶ δὲν εἶμαι, ποὺ δὲν βολεύτηκε ποτὲ μὲ τὰ μνημόσυνα χωρὶς μνήμη. Ὡς ἄνθρωπος ποὺ κοιτᾶ τὰ ἀρχεῖα καὶ ἀκούει τὰ κόκκαλα. Γιατί ὁ Θεόδωρος Κολοκοτρώνης δὲν εἶναι ἄγαλμα. Εἶναι μέτρο. Εἶναι ἔλεγχος. Εἶναι κατηγορία.
Ὁ Κολοκοτρώνης δὲν εἶχε τὸ προνόμιο τῆς ἐπιλογῆς. Γεννήθηκε σκλάβος καὶ ἔζησε ὡς καταδικασμένος — ὄχι ἀπὸ νόμο, ἀλλὰ ἀπὸ αὐτοκρατορία. Δὲν τοῦ προσφέρθηκε «εὐημερία» γιὰ νὰ τὴν ἀπορρίψει· τοῦ ἐπιβλήθηκε ἡ ὀθωμανικὴ σκλαβιὰ καὶ ἀπάντησε μὲ ἐξέγερση. Δὲν μίλησε γιὰ καριέρες, γιατί οἱ σκλάβοι δὲν ἔχουν μέλλον, μόνο ἁλυσίδες. Δὲν ζήτησε χειροκρότημα, γιατί ὁ ἀγῶνας γιὰ ἐλευθερία δὲν εἶναι παράσταση — εἶναι αἷμα, πεῖνα καὶ ἀπόφαση θανάτου.
Κι ἐμεῖς σήμερα; Ἐλεύθεροι ἐκ γενετῆς, ἀλλὰ φοβισμένοι κατ’ ἐπιλογή... Μὲ κράτος, σύνορα καὶ γλῶσσα, ἀλλὰ χωρὶς φρόνημα. Μὲ ἱστορία βαριά, ἀλλὰ συνείδηση ἐλαφριά. Ἀντὶ γιὰ ξεσηκωμό, διαχείριση. Ἀντὶ γιὰ εὐθύνη, ἄνεση. Ἀντί γιὰ Πατρίδα, οὐδετερότητα.
Ὁ Κολοκοτρώνης δὲν εἶχε τὸ προνόμιο τῆς ἐπιλογῆς. Γεννήθηκε σκλάβος καὶ ἔζησε ὡς καταδικασμένος — ὄχι ἀπὸ νόμο, ἀλλὰ ἀπὸ αὐτοκρατορία. Δὲν τοῦ προσφέρθηκε «εὐημερία» γιὰ νὰ τὴν ἀπορρίψει· τοῦ ἐπιβλήθηκε ἡ ὀθωμανικὴ σκλαβιὰ καὶ ἀπάντησε μὲ ἐξέγερση. Δὲν μίλησε γιὰ καριέρες, γιατί οἱ σκλάβοι δὲν ἔχουν μέλλον, μόνο ἁλυσίδες. Δὲν ζήτησε χειροκρότημα, γιατί ὁ ἀγῶνας γιὰ ἐλευθερία δὲν εἶναι παράσταση — εἶναι αἷμα, πεῖνα καὶ ἀπόφαση θανάτου.
Κι ἐμεῖς σήμερα; Ἐλεύθεροι ἐκ γενετῆς, ἀλλὰ φοβισμένοι κατ’ ἐπιλογή... Μὲ κράτος, σύνορα καὶ γλῶσσα, ἀλλὰ χωρὶς φρόνημα. Μὲ ἱστορία βαριά, ἀλλὰ συνείδηση ἐλαφριά. Ἀντὶ γιὰ ξεσηκωμό, διαχείριση. Ἀντὶ γιὰ εὐθύνη, ἄνεση. Ἀντί γιὰ Πατρίδα, οὐδετερότητα.
Ἐκεῖνος σήκωσε ὅπλα ἀπέναντι σὲ αὐτοκρατορία. Ἐμεῖς δὲν σηκώνουμε οὔτε φωνὴ ἀπέναντι στὴν προσβολή. Ἐκεῖνος ἤξερε ὅτι χωρὶς θυσία δὲν ὑπάρχει ἐλευθερία. Ἐμεῖς θέλουμε ἐλευθερία χωρὶς κόστος — καὶ θὰ καταλήξουμε χωρὶς ἐλευθερία.
Ὅταν ὁ Κολοκοτρώνης μιλοῦσε γιὰ Πατρίδα, ἐννοοῦσε ἀνθρώπους ἕτοιμους νὰ σταθοῦν ὄρθιοι μέσα στὴ σκλαβιά. Σήμερα, ἡ Πατρίδα ζητᾶ ἀνθρώπους νὰ σταθοῦν ὄρθιοι μέσα στὴν ἐλευθερία — καὶ αὐτὸ ἀποδεικνύεται δυσκολότερο.
Σήμερα, δύο αἰῶνες μετά, τὸ ἐρώτημα δὲν εἶναι τί θὰ ἔλεγε ὁ Κολοκοτρώνης γιὰ ἐμᾶς. Τὸ ἐρώτημα εἶναι ἂν θὰ τολμούσαμε νὰ τὸν ἀκούσουμε. Γιατί ἡ ἐποχή μας πάσχει ἀπὸ ἀντιηρωισμό: εἰρωνεύεται τὴ θυσία, φοβᾶται τὴ λέξη «χρέος», συγχέει τὴν εἰρήνη μὲ τὴν ἀδράνεια καὶ βαφτίζει τὴ μετριότητα «ρεαλισμό». Ἡ ἀδιαφορία ἔγινε τρόπος ζωῆς. Ἡ οὐδετερότητα ἔγινε ἀρετή. Καὶ ὁ πατριωτισμὸς—όταν δὲν συκοφαντεῖται—απονευρώνεται.
Σ’ αὐτὴ τὴν ἔρημο φωνῆς ἀντηχεῖ σὰν καμπάνα ἡ προειδοποίηση τοῦ Ὁσίου Παϊσίου τοῦ Ἁγιορείτη: «Ἂν δὲν ἀντιδράσουμε, θὰ σηκωθοῦν οἱ πρόγονοί μας ἀπὸ τοὺς τάφους...» Δὲν εἶναι ἀπειλή. Εἶναι διάγνωση. Ὅταν ἕνας λαὸς παραιτεῖται ἀπὸ τὴ μνήμη του, παραιτεῖται καὶ ἀπὸ τὸ μέλλον του.
Ἡ Ἑλλάδα σήμερα δὲν πολεμιέται μόνο ἀπ’ ἔξω. Πολεμιέται ἀπὸ τὴ συρρίκνωση τοῦ φρονήματος. Ἀπὸ τὴ σιωπὴ μπροστὰ στὴν προσβολή. Ἀπὸ τὴν εὐκολία νὰ ξεχνᾶμε ποιοί εἴμαστε γιὰ νὰ μὴ χρειαστεῖ νὰ ἀποφασίσουμε τί πρέπει νὰ κάνουμε. Ἡ Ὀρθοδοξία ἀντιμετωπίζεται ὡς γραφικότητα, οἱ Ἅγιοι ὡς παρελθόν, οἱ Ἥρωες ὡς «ὑπερβολή». Κι ὅμως, αὐτοὶ κράτησαν τὸν τόπο ὅταν δὲν ὑπῆρχε τίποτε ἄλλο νὰ τὸν κρατήσει.
Καὶ ἐνῷ ὁ κόσμος ἀλλάζει μὲ ταχύτητα—συμμαχίες μετατοπίζονται, σύνορα ἀμφισβητοῦνται, ἱστορίες ξαναγράφονται—εμείς πείθουμε τὸν ἑαυτό μας ὅτι «δὲν τρέχει τίποτα». Τὴν ἴδια στιγμή, οἱ τουρκικὲς ἀπαιτήσεις ἐπανέρχονται πιὸ ὠμές, πιὸ συστηματικές, πιὸ ἐπίμονες. Ὄχι ἐπειδὴ ὁ ἄλλος εἶναι πάντα ἰσχυρός, ἀλλὰ ἐπειδὴ μυρίζεται κενὸ βούλησης. Κανένα ἔθνος δὲν χάνει πρῶτα ἐδάφη· χάνει πρῶτα ψυχή.
Ἂς μὴν κάνουμε τὸν Κολοκοτρώνη φωτογραφία ἐπετείου. Ἂς τὸν κάνουμε καθρέφτη. Νὰ μᾶς ρωτᾶ: Ἐσεῖς τί φυλᾶτε; Τὴν ἄνεσή σας ἢ τὴν ἐλευθερία σας; Τὴ σιωπή σας ἢ τὴ φωνή σας; Τὴν καθημερινὴ μικρότητα ἢ τὸ μεγάλο «ναὶ» στὴν εὐθύνη;
Γιατί ἂν συνεχίσουμε νὰ ζοῦμε χωρὶς μνήμη, θὰ ζήσουμε καὶ χωρὶς ἄμυνα. Κι ἂν συνεχίσουμε νὰ μιλᾶμε γιὰ εἰρήνη χωρὶς θάρρος, θὰ μᾶς ἐπιβληθεῖ ἡ σύγκρουση χωρὶς ἐπιλογή. Τότε, δὲν θὰ σηκωθοῦν οἱ πρόγονοι ἀπὸ τοὺς τάφους—θα γυρίσουν τὸ βλέμμα ἀλλοῦ. Καὶ αὐτὸ θὰ εἶναι ἡ πιὸ βαριὰ κρίση.
Αἰωνία ἡ μνήμη, λοιπόν. Ὄχι ὡς λέξη. Ὡς στάση. Ὡς ἀπόφαση. Ὡς ξύπνημα—πρίν ἡ Ἱστορία μᾶς καλέσει ξανά, αὐτὴ τὴ φορὰ χωρὶς χρόνο.
Ὅταν ὁ Κολοκοτρώνης μιλοῦσε γιὰ Πατρίδα, ἐννοοῦσε ἀνθρώπους ἕτοιμους νὰ σταθοῦν ὄρθιοι μέσα στὴ σκλαβιά. Σήμερα, ἡ Πατρίδα ζητᾶ ἀνθρώπους νὰ σταθοῦν ὄρθιοι μέσα στὴν ἐλευθερία — καὶ αὐτὸ ἀποδεικνύεται δυσκολότερο.
Σήμερα, δύο αἰῶνες μετά, τὸ ἐρώτημα δὲν εἶναι τί θὰ ἔλεγε ὁ Κολοκοτρώνης γιὰ ἐμᾶς. Τὸ ἐρώτημα εἶναι ἂν θὰ τολμούσαμε νὰ τὸν ἀκούσουμε. Γιατί ἡ ἐποχή μας πάσχει ἀπὸ ἀντιηρωισμό: εἰρωνεύεται τὴ θυσία, φοβᾶται τὴ λέξη «χρέος», συγχέει τὴν εἰρήνη μὲ τὴν ἀδράνεια καὶ βαφτίζει τὴ μετριότητα «ρεαλισμό». Ἡ ἀδιαφορία ἔγινε τρόπος ζωῆς. Ἡ οὐδετερότητα ἔγινε ἀρετή. Καὶ ὁ πατριωτισμὸς—όταν δὲν συκοφαντεῖται—απονευρώνεται.
Σ’ αὐτὴ τὴν ἔρημο φωνῆς ἀντηχεῖ σὰν καμπάνα ἡ προειδοποίηση τοῦ Ὁσίου Παϊσίου τοῦ Ἁγιορείτη: «Ἂν δὲν ἀντιδράσουμε, θὰ σηκωθοῦν οἱ πρόγονοί μας ἀπὸ τοὺς τάφους...» Δὲν εἶναι ἀπειλή. Εἶναι διάγνωση. Ὅταν ἕνας λαὸς παραιτεῖται ἀπὸ τὴ μνήμη του, παραιτεῖται καὶ ἀπὸ τὸ μέλλον του.
Ἡ Ἑλλάδα σήμερα δὲν πολεμιέται μόνο ἀπ’ ἔξω. Πολεμιέται ἀπὸ τὴ συρρίκνωση τοῦ φρονήματος. Ἀπὸ τὴ σιωπὴ μπροστὰ στὴν προσβολή. Ἀπὸ τὴν εὐκολία νὰ ξεχνᾶμε ποιοί εἴμαστε γιὰ νὰ μὴ χρειαστεῖ νὰ ἀποφασίσουμε τί πρέπει νὰ κάνουμε. Ἡ Ὀρθοδοξία ἀντιμετωπίζεται ὡς γραφικότητα, οἱ Ἅγιοι ὡς παρελθόν, οἱ Ἥρωες ὡς «ὑπερβολή». Κι ὅμως, αὐτοὶ κράτησαν τὸν τόπο ὅταν δὲν ὑπῆρχε τίποτε ἄλλο νὰ τὸν κρατήσει.
Καὶ ἐνῷ ὁ κόσμος ἀλλάζει μὲ ταχύτητα—συμμαχίες μετατοπίζονται, σύνορα ἀμφισβητοῦνται, ἱστορίες ξαναγράφονται—εμείς πείθουμε τὸν ἑαυτό μας ὅτι «δὲν τρέχει τίποτα». Τὴν ἴδια στιγμή, οἱ τουρκικὲς ἀπαιτήσεις ἐπανέρχονται πιὸ ὠμές, πιὸ συστηματικές, πιὸ ἐπίμονες. Ὄχι ἐπειδὴ ὁ ἄλλος εἶναι πάντα ἰσχυρός, ἀλλὰ ἐπειδὴ μυρίζεται κενὸ βούλησης. Κανένα ἔθνος δὲν χάνει πρῶτα ἐδάφη· χάνει πρῶτα ψυχή.
Ἂς μὴν κάνουμε τὸν Κολοκοτρώνη φωτογραφία ἐπετείου. Ἂς τὸν κάνουμε καθρέφτη. Νὰ μᾶς ρωτᾶ: Ἐσεῖς τί φυλᾶτε; Τὴν ἄνεσή σας ἢ τὴν ἐλευθερία σας; Τὴ σιωπή σας ἢ τὴ φωνή σας; Τὴν καθημερινὴ μικρότητα ἢ τὸ μεγάλο «ναὶ» στὴν εὐθύνη;
Γιατί ἂν συνεχίσουμε νὰ ζοῦμε χωρὶς μνήμη, θὰ ζήσουμε καὶ χωρὶς ἄμυνα. Κι ἂν συνεχίσουμε νὰ μιλᾶμε γιὰ εἰρήνη χωρὶς θάρρος, θὰ μᾶς ἐπιβληθεῖ ἡ σύγκρουση χωρὶς ἐπιλογή. Τότε, δὲν θὰ σηκωθοῦν οἱ πρόγονοι ἀπὸ τοὺς τάφους—θα γυρίσουν τὸ βλέμμα ἀλλοῦ. Καὶ αὐτὸ θὰ εἶναι ἡ πιὸ βαριὰ κρίση.
Αἰωνία ἡ μνήμη, λοιπόν. Ὄχι ὡς λέξη. Ὡς στάση. Ὡς ἀπόφαση. Ὡς ξύπνημα—πρίν ἡ Ἱστορία μᾶς καλέσει ξανά, αὐτὴ τὴ φορὰ χωρὶς χρόνο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου