Εἶπε ὁ Ἀββᾶς Ματώης· «Τρεῖς Γέροντες πῆγαν στὸν Ἀββᾶ Παφνούτιο τὸν Κεφαλᾶ νὰ τὸν παρακαλέσουν γιὰ καμμιὰ συμβουλή.
Τοὺς ρώτησε λοιπὸν ὁ Γέροντας· “Τί θέλετε νὰ σᾶς πῶ; Πνευματικὰ ἢ σωματικὰ πράγματα;”.
Τοῦ ἀπαντοῦν· “Πνευματικά”.
Τότε τοὺς λέει ὁ Γέροντας· “Πηγαίνετε στὴν εὐχὴ τοῦ Θεοῦ καὶ νὰ ἀγαπήσετε πιότερο τὴν θλίψη παρὰ τὴν ἀνάπαυση· τὶς προσβολὲς περισσότερο παρὰ τὴν δόξα· τὸ δόσιμο καλύτερα παρὰ τὸ πάρσιμο”».
Παράξενα λόγια γιὰ τὴ σημερινὴ ἐποχή. Ἴσως μάλιστα περισσότερο παράξενα σήμερα ἀπ’ ὅ,τι ὅταν τὰ εἶπε ὁ Ἀββᾶς Παφνούτιος στοὺς τρεῖς Γέροντες ποὺ πῆγαν νὰ ζητήσουν πνευματικὴ συμβουλή. Διότι ὁλόκληρος σχεδὸν ὁ σύγχρονος τρόπος ζωῆς μᾶς διδάσκει τὸ ἀκριβῶς ἀντίθετο.
Νὰ ἀποφεύγουμε τὴ θλίψη καὶ νὰ ἐπιδιώκουμε τὴν ἄνεση. Νὰ ἀποφεύγουμε τὴν προσβολὴ καὶ νὰ ἐπιζητοῦμε τὴν ἀναγνώριση. Νὰ δίνουμε ὅσο γίνεται λιγότερα καὶ νὰ ἀποκτοῦμε ὅσο γίνεται περισσότερα. Κι ὅμως, ὁ Γέροντας ἀνατρέπει αὐτὴ τὴ λογικὴ μὲ τρεῖς μόνο φράσεις...
Τοὺς ρώτησε λοιπὸν ὁ Γέροντας· “Τί θέλετε νὰ σᾶς πῶ; Πνευματικὰ ἢ σωματικὰ πράγματα;”.
Τοῦ ἀπαντοῦν· “Πνευματικά”.
Τότε τοὺς λέει ὁ Γέροντας· “Πηγαίνετε στὴν εὐχὴ τοῦ Θεοῦ καὶ νὰ ἀγαπήσετε πιότερο τὴν θλίψη παρὰ τὴν ἀνάπαυση· τὶς προσβολὲς περισσότερο παρὰ τὴν δόξα· τὸ δόσιμο καλύτερα παρὰ τὸ πάρσιμο”».
Παράξενα λόγια γιὰ τὴ σημερινὴ ἐποχή. Ἴσως μάλιστα περισσότερο παράξενα σήμερα ἀπ’ ὅ,τι ὅταν τὰ εἶπε ὁ Ἀββᾶς Παφνούτιος στοὺς τρεῖς Γέροντες ποὺ πῆγαν νὰ ζητήσουν πνευματικὴ συμβουλή. Διότι ὁλόκληρος σχεδὸν ὁ σύγχρονος τρόπος ζωῆς μᾶς διδάσκει τὸ ἀκριβῶς ἀντίθετο.
Νὰ ἀποφεύγουμε τὴ θλίψη καὶ νὰ ἐπιδιώκουμε τὴν ἄνεση. Νὰ ἀποφεύγουμε τὴν προσβολὴ καὶ νὰ ἐπιζητοῦμε τὴν ἀναγνώριση. Νὰ δίνουμε ὅσο γίνεται λιγότερα καὶ νὰ ἀποκτοῦμε ὅσο γίνεται περισσότερα. Κι ὅμως, ὁ Γέροντας ἀνατρέπει αὐτὴ τὴ λογικὴ μὲ τρεῖς μόνο φράσεις...
«Τὴ θλίψη παρὰ τὴν ἀνάπαυση»
Δὲν μᾶς καλεῖ, ἀσφαλῶς, νὰ ἀναζητοῦμε τὸν πόνο οὔτε νὰ θεωροῦμε κακὸ τὴν ἀνάπαυση. Μᾶς καλεῖ νὰ μὴ μετατρέψουμε τὴν ἄνεση σὲ κριτήριο τῆς ζωῆς μας.
Ὁ σημερινὸς πολιτισμὸς μᾶς ὑπόσχεται διαρκῶς μιὰ ζωὴ χωρὶς κόπο: ὅλα γρηγορότερα, εὐκολότερα, αὐτοματοποιημένα, χωρὶς ἀναμονή, χωρὶς στερήσεις, χωρὶς θυσίες. Καὶ σιγά-σιγά κινδυνεύουμε νὰ θεωρήσουμε κακὸ ὁ,τιδήποτε μᾶς δυσκολεύει.
Ἀλλὰ ὁ ἄνθρωπος ποὺ δὲν ἀντέχει καμία δυσκολία γίνεται τελικὰ εὐάλωτος. Γιὰ νὰ μὴ χάσει τὴν ἄνεσή του, εἶναι ἕτοιμος πολλὲς φορὲς νὰ κάνει παραχωρήσεις στὴ συνείδησή του, στὶς ἀρχές του, ἀκόμη καὶ στὴν ἐλευθερία του.
Ἡ ἑκούσια ἀποδοχὴ λοιπὸν τοῦ κόπου, τῆς ἐγκράτειας, τῆς ὑπομονῆς καὶ κάποτε τῆς στέρησης γίνεται ἄσκηση ἐλευθερίας.
Νὰ μπορῶ νὰ πῶ: προτιμῶ νὰ δυσκολευτῶ παρὰ νὰ κάνω κάτι ποὺ ἡ συνείδησή μου δὲν δέχεται.
Αὐτὴ εἶναι μιὰ βαθιὰ σύγχρονη ἀνάγνωση του: «τὴ θλίψη παρὰ τὴν ἀνάπαυση».
Ὁ σημερινὸς πολιτισμὸς μᾶς ὑπόσχεται διαρκῶς μιὰ ζωὴ χωρὶς κόπο: ὅλα γρηγορότερα, εὐκολότερα, αὐτοματοποιημένα, χωρὶς ἀναμονή, χωρὶς στερήσεις, χωρὶς θυσίες. Καὶ σιγά-σιγά κινδυνεύουμε νὰ θεωρήσουμε κακὸ ὁ,τιδήποτε μᾶς δυσκολεύει.
Ἀλλὰ ὁ ἄνθρωπος ποὺ δὲν ἀντέχει καμία δυσκολία γίνεται τελικὰ εὐάλωτος. Γιὰ νὰ μὴ χάσει τὴν ἄνεσή του, εἶναι ἕτοιμος πολλὲς φορὲς νὰ κάνει παραχωρήσεις στὴ συνείδησή του, στὶς ἀρχές του, ἀκόμη καὶ στὴν ἐλευθερία του.
Ἡ ἑκούσια ἀποδοχὴ λοιπὸν τοῦ κόπου, τῆς ἐγκράτειας, τῆς ὑπομονῆς καὶ κάποτε τῆς στέρησης γίνεται ἄσκηση ἐλευθερίας.
Νὰ μπορῶ νὰ πῶ: προτιμῶ νὰ δυσκολευτῶ παρὰ νὰ κάνω κάτι ποὺ ἡ συνείδησή μου δὲν δέχεται.
Αὐτὴ εἶναι μιὰ βαθιὰ σύγχρονη ἀνάγνωση του: «τὴ θλίψη παρὰ τὴν ἀνάπαυση».
«Τὶς προσβολὲς περισσότερο παρὰ τὴ δόξα»
Ποτὲ ἴσως ὁ ἄνθρωπος δὲν εἶχε τόση δυνατότητα νὰ ἐκθέτει τὸν ἑαυτό του στὰ μάτια τῶν ἄλλων.
Κοινωνικὰ δίκτυα, εἰκόνα, «μοῦ ἀρέσει», ἀκόλουθοι, δημόσια ἐπιδοκιμασία. Ἀκόμη καὶ χωρὶς νὰ τὸ ἀντιλαμβανόμαστε, ἐκπαιδευόμαστε νὰ μετρᾶμε τὴν ἀξία μας ἀπὸ τὴν ἀποδοχὴ τῶν ἄλλων.
Ὁ Ἀββᾶς προτείνει τὴν ἀντίθετη ἐλευθερία: νὰ μὴ χρειάζεσαι τὸ χειροκρότημα γιὰ νὰ εἶσαι αὐτὸ ποὺ εἶσαι.
Νὰ μπορεῖς νὰ ὑπερασπιστεῖς αὐτὸ ποὺ θεωρεῖς ἀληθινό, ἀκόμη κι ὅταν γίνεσαι δυσάρεστος. Νὰ ἀντέξεις τὴν εἰρωνεία, τὴν περιθωριοποίηση ἢ τὴν ἀπαξίωση χωρὶς νὰ ἀλλάξεις τὴ συνείδησή σου γιὰ νὰ γίνεις ἀρεστός.
Δὲν σημαίνει ὅτι περιφρονοῦμε τοὺς ἄλλους ἢ ὅτι θεωροῦμε κάθε ἀντίδραση ἐναντίον μας ἀπόδειξη ὅτι ἔχουμε δίκιο. Σημαίνει κάτι δυσκολότερο: ὅτι ἡ κοινωνικὴ ἀποδοχὴ δὲν γίνεται ὁ κύριος τῆς συνείδησής μας.
Κοινωνικὰ δίκτυα, εἰκόνα, «μοῦ ἀρέσει», ἀκόλουθοι, δημόσια ἐπιδοκιμασία. Ἀκόμη καὶ χωρὶς νὰ τὸ ἀντιλαμβανόμαστε, ἐκπαιδευόμαστε νὰ μετρᾶμε τὴν ἀξία μας ἀπὸ τὴν ἀποδοχὴ τῶν ἄλλων.
Ὁ Ἀββᾶς προτείνει τὴν ἀντίθετη ἐλευθερία: νὰ μὴ χρειάζεσαι τὸ χειροκρότημα γιὰ νὰ εἶσαι αὐτὸ ποὺ εἶσαι.
Νὰ μπορεῖς νὰ ὑπερασπιστεῖς αὐτὸ ποὺ θεωρεῖς ἀληθινό, ἀκόμη κι ὅταν γίνεσαι δυσάρεστος. Νὰ ἀντέξεις τὴν εἰρωνεία, τὴν περιθωριοποίηση ἢ τὴν ἀπαξίωση χωρὶς νὰ ἀλλάξεις τὴ συνείδησή σου γιὰ νὰ γίνεις ἀρεστός.
Δὲν σημαίνει ὅτι περιφρονοῦμε τοὺς ἄλλους ἢ ὅτι θεωροῦμε κάθε ἀντίδραση ἐναντίον μας ἀπόδειξη ὅτι ἔχουμε δίκιο. Σημαίνει κάτι δυσκολότερο: ὅτι ἡ κοινωνικὴ ἀποδοχὴ δὲν γίνεται ὁ κύριος τῆς συνείδησής μας.
«Τὸ δόσιμο καλύτερα παρὰ τὸ πάρσιμο»
Καὶ ἐδῶ βρίσκεται ἴσως ἡ μεγαλύτερη ἀνατροπή.
Ὁ σύγχρονος ἄνθρωπος μαθαίνει ἀπὸ μικρὸς νὰ ρωτᾶ: Τί θὰ κερδίσω; Τί δικαιοῦμαι; Τί θὰ ἀποκτήσω; Τί θὰ μοῦ προσφέρει αὐτό;
Ὁ Γέροντας ἀντιστρέφει τὸ ἐρώτημα: Τί μπορῶ νὰ δώσω;
Χρόνο. Κόπο. Χρήματα. Συγχώρηση. Φροντίδα. Παρουσία. Ἕνα μέρος ἀπὸ τὴν ἄνεσή μου γιὰ κάποιον ποὺ μὲ χρειάζεται.
Αὐτὸ εἶναι τὸ μεγάλο μυστήριο τῆς χριστιανικῆς ζωῆς: ὁ ἄνθρωπος δὲν γίνεται πλουσιότερος συσσωρεύοντας, ἀλλὰ προσφέροντας. Διότι τὸ πρότυπό του δὲν εἶναι ὁ ἄνθρωπος ποὺ κατέχει, ἀλλὰ ὁ Χριστὸς ποὺ προσφέρεται.
Ὁ σύγχρονος ἄνθρωπος μαθαίνει ἀπὸ μικρὸς νὰ ρωτᾶ: Τί θὰ κερδίσω; Τί δικαιοῦμαι; Τί θὰ ἀποκτήσω; Τί θὰ μοῦ προσφέρει αὐτό;
Ὁ Γέροντας ἀντιστρέφει τὸ ἐρώτημα: Τί μπορῶ νὰ δώσω;
Χρόνο. Κόπο. Χρήματα. Συγχώρηση. Φροντίδα. Παρουσία. Ἕνα μέρος ἀπὸ τὴν ἄνεσή μου γιὰ κάποιον ποὺ μὲ χρειάζεται.
Αὐτὸ εἶναι τὸ μεγάλο μυστήριο τῆς χριστιανικῆς ζωῆς: ὁ ἄνθρωπος δὲν γίνεται πλουσιότερος συσσωρεύοντας, ἀλλὰ προσφέροντας. Διότι τὸ πρότυπό του δὲν εἶναι ὁ ἄνθρωπος ποὺ κατέχει, ἀλλὰ ὁ Χριστὸς ποὺ προσφέρεται.
Μιὰ συμβουλὴ γιὰ τὸν ἄνθρωπο τοῦ 21ου αἰῶνα
Οἱ τρεῖς φράσεις τοῦ Ἀββᾶ Παφνουτίου μοιάζουν τελικὰ σὰν τρία ἀντίδοτα στὶς μεγάλες ἐξαρτήσεις τῆς ἐποχῆς μας: (Α) στὴ λατρεία τῆς ἄνεσης ἀντιτάσσει τὴν ἄσκηση, (Β) στὴ λατρεία τῆς εἰκόνας τὴν ταπείνωση, (Γ) στὴ λατρεία τῆς ἀπόκτησης τὴν προσφορά.
Καὶ πίσω καὶ ἀπὸ τὰ τρία βρίσκεται ἕνα κοινὸ ζητούμενο: ἡ ἐλευθερία τοῦ ἀνθρώπου.
Ἐλεύθερος ἀπὸ τὴν ἀνάγκη νὰ περνᾶ πάντοτε καλά. Ἐλεύθερος ἀπὸ τὴν ἀνάγκη νὰ τὸν ἐπαινοῦν. Ἐλεύθερος ἀπὸ τὴν ἀνάγκη νὰ ἀποκτᾶ συνεχῶς περισσότερα.
Οἱ Πατέρες τῆς ἐρήμου, ποὺ ἔζησαν χωρὶς σχεδὸν τίποτε ἀπὸ ὅσα θεωροῦμε σήμερα ἀπαραίτητα, γνώριζαν κάτι ποὺ ἐμεῖς κινδυνεύουμε νὰ ξεχάσουμε: Δὲν εἶναι ἐλεύθερος ἐκεῖνος ποὺ μπορεῖ νὰ ἀποκτήσει τὰ πάντα. Ἐλεύθερος εἶναι ἐκεῖνος ποὺ μπορεῖ καὶ νὰ τὰ στερηθεῖ, χωρὶς νὰ χάσει τὸν ἑαυτό του.
Καὶ ἴσως αὐτὴ νὰ εἶναι σήμερα μία ἀπὸ τὶς πιὸ ἐπίκαιρες μορφὲς ἀσκήσεως.
Καὶ πίσω καὶ ἀπὸ τὰ τρία βρίσκεται ἕνα κοινὸ ζητούμενο: ἡ ἐλευθερία τοῦ ἀνθρώπου.
Ἐλεύθερος ἀπὸ τὴν ἀνάγκη νὰ περνᾶ πάντοτε καλά. Ἐλεύθερος ἀπὸ τὴν ἀνάγκη νὰ τὸν ἐπαινοῦν. Ἐλεύθερος ἀπὸ τὴν ἀνάγκη νὰ ἀποκτᾶ συνεχῶς περισσότερα.
Οἱ Πατέρες τῆς ἐρήμου, ποὺ ἔζησαν χωρὶς σχεδὸν τίποτε ἀπὸ ὅσα θεωροῦμε σήμερα ἀπαραίτητα, γνώριζαν κάτι ποὺ ἐμεῖς κινδυνεύουμε νὰ ξεχάσουμε: Δὲν εἶναι ἐλεύθερος ἐκεῖνος ποὺ μπορεῖ νὰ ἀποκτήσει τὰ πάντα. Ἐλεύθερος εἶναι ἐκεῖνος ποὺ μπορεῖ καὶ νὰ τὰ στερηθεῖ, χωρὶς νὰ χάσει τὸν ἑαυτό του.
Καὶ ἴσως αὐτὴ νὰ εἶναι σήμερα μία ἀπὸ τὶς πιὸ ἐπίκαιρες μορφὲς ἀσκήσεως.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου