Ἕνα ἀπὸ τὰ σημαντικὰ ἄρθρα ποὺ γράφτηκαν τὶς τελευταῖες μέρες γιὰ τὶς πρόσφατες ἐξελίξεις μὲ τὴν θεσμοθέτηση τῶν δύο τουρκικῶν θαλάσσιων πάρκων εἶναι αὐτὸ τοῦ Καθηγητῆ Διεθνοῦς Δικαίου, πρώην Ἀντιπροέδρου τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ Δικαστηρίου Δικαιωμάτων τοῦ Ἀνθρώπου καὶ πρώην ὑφυπουργοῦ Ἐξωτερικῶν Χρήστου Ροζάκη [«Προσκρούουν διττὰ στὸ διεθνὲς δίκαιο», Τὸ ΒΗΜΑ (ἔντυπη ἔκδοση), 23/8/26].
Σὲ κάποιο σημεῖο τῆς παρέμβασής του ὁ Καθηγητὴς ἀναφέρει τὰ ἑξῆς:
«Μὲ ἄλλα λόγια, οἱ ἐνέργειες τῆς Τουρκίας προσκρούουν διττὰ στὸ διεθνὲς δίκαιο. Τόσο γιατί τὸ διεθνὲς δίκαιο δὲν κάνει δεκτὰ τὰ θαλάσσια πάρκα ἐκτὸς τῆς αἰγιαλίτιδας ζώνης, ἀφοῦ... ἔχουν συνέπειες γιὰ τὴν ἐλευθερία τῶν θαλασσῶν, καὶ συνεπῶς οἱ ἐνέργειές της προσκρούουν στὴν ὕπατη αὐτὴ ἀρχὴ τοῦ διεθνοῦς δικαίου, ὅσο καὶ γιατί, ἂν arguendo ἀποτελεῖ μιὰ θεμιτὴ ἐνέργεια γιὰ χάρη τῆς προστασίας τοῦ θαλάσσιου περιβάλλοντος, προσκρούει στὴν ἀπαγόρευση μονομερῶν πράξεων ποὺ ἐπιβάλλει τὸ διεθνὲς δίκαιο».
Θεωροῦμε ὅτι ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι «τὸ διεθνὲς δίκαιο δὲν κάνει δεκτὰ τὰ θαλάσσια πάρκα ἐκτὸς τῆς αἰγιαλίτιδας ζώνης, ἀφοῦ ἔχουν συνέπειες γιὰ τὴν ἐλευθερία τῶν θαλασσῶν» εἶναι ἀνακριβὴς καὶ τυχὸν υἱοθέτησή του ἐγκλωβίζει καὶ αὐτοπεριορίζει ἄνευ λόγου τὴν Ἑλλάδα ἐνῷ ἀπὸ τὴν ἄλλη διαθέτει, σύμφωνα μὲ τὸ διεθνὲς δίκαιο, ἐν δυνάμει κυριαρχικὰ δικαιώματα πέραν τῶν χωρικῶν της ὑδάτων (νόμιμες ἀξιώσεις κυριαρχικῶν δικαιωμάτων).
Ἡ Σύμβαση τοῦ ΟΗΕ γιὰ τὸ δίκαιο τῆς θάλασσας (UNCLOS) ἀναγνωρίζει στὴν Ἀποκλειστικὴ Οἰκονομικὴ Ζώνη (ΑΟΖ) τοῦ παράκτιου κράτους δικαιοδοσία σχετικὰ μὲ τὴν προστασία καὶ διατήρηση τοῦ θαλάσσιου περιβάλλοντος (ἄρθρο 56 §1 στοίχ. β’) καὶ κυριαρχικὰ δικαιώματα γιὰ τὴν ἐξερεύνηση, ἐκμετάλλευση, διατήρηση καὶ διαχείριση τῶν φυσικῶν πόρων (ἄρθρο 56 §1 στοίχ. α’). Τὰ ἄλλα κράτη ἐξακολουθοῦν βεβαίως νὰ ἀπολαμβάνουν τὴν ἐλευθερία ναυσιπλοΐας, ὑπέρπτησης κ.λπ. κατὰ τὸ ἄρθρο 58. Ἡ οὐσία πάντως τῶν ρυθμίσεων εἶναι ὅτι μία θαλάσσια προστατευόμενη περιοχὴ ἐντὸς τῆς ΑΟΖ (δηλ. πέραν τῆς αἰγιαλίτιδας ζώνης) δὲν εἶναι ἐξ ὁρισμοῦ ἀντίθετη πρὸς τὴν ἐλευθερία τῆς ναυσιπλοΐας καὶ μπορεῖ νὰ θεσπιστεῖ σύμφωνα μὲ τὸ διεθνὲς δίκαιο.
Ἀπὸ τὴν ἴδια τήν UNCLOS, λοιπόν, προκύπτει ὅτι ἡ περιβαλλοντικὴ ἁρμοδιότητα τοῦ παράκτιου κράτους δὲν ἐξαντλεῖται στὰ χωρικά του ὕδατα ἀλλὰ μπορεῖ νὰ ἐπεκτείνεται μέσα στὴν ὁριοθετημένη ΑΟΖ.
Ἐπιπλέον, ἡ ἀναφορὰ σὲ μία γενικὴ «ἀπαγόρευση μονομερῶν πράξεων ποὺ ἐπιβάλλει τὸ διεθνὲς δίκαιο» εἶναι ἐξίσου προβληματικὴ καὶ χρήζει διορθωτικῆς ἐπισήμανσης. Ἡ μονομερὴς φύση μιᾶς κρατικῆς πράξης δὲν τὴν καθιστᾶ per se παράνομη. Κατὰ τὸ διεθνὲς δίκαιο ἀξιολογεῖται ἐὰν τὸ κράτος διαθέτει τὴ σχετικὴ ἁρμοδιότητα ἢ δικαιοδοσία, ἐὰν ἡ πράξη παραβιάζει δικαιώματα τρίτου κράτους, ἐὰν ἀντιβαίνει σὲ συγκεκριμένη συμβατικὴ ἢ ἐθιμικὴ ὑποχρέωση καί, σὲ ἀμφισβητούμενες περιοχές, ἐὰν παρεμποδίζει τὴν τελικὴ διευθέτηση.
Κατὰ τὴ γνώμη μας ἑπομένως, οἱ ἰσχυρότερες καὶ ἐπαρκέστερα θεμελιωμένες νομικὲς ἐνστάσεις ἀπέναντι στὰ δύο παράνομα «ἐθνικὰ θαλάσσια πάρκα» τῆς Τουρκίας δὲν εἶναι ὅτι εἶναι χωροθετημένα πέραν τῶν χωρικῶν ὑδάτων τῆς Τουρκίας οὔτε ὅτι θεσπίστηκαν μονομερῶς.
Ἡ πληρέστερη καὶ ἀκριβέστερη νομικὴ θέση εἶναι ὅτι ἡ προστασία τοῦ θαλάσσιου περιβάλλοντος ἀποτελεῖ θεμιτὸ καὶ ἐπιβεβλημένο σκοπὸ τοῦ διεθνοῦς δικαίου, δὲν μπορεῖ ὅμως νὰ ἐργαλειοποιηθεῖ γιὰ τὴν παραγνώριση τῶν ὑφιστάμενων (ὑφαλοκρηπῖδα) καὶ δυνητικῶν (ΑΟΖ) κυριαρχικῶν δικαιωμάτων ἄλλου παράκτιου κράτους (ἐν προκειμένῳ τῆς Ἑλλάδας).
Μὲ ἄλλα λόγια, ἡ νομιμότητα ἑνὸς θαλάσσιου πάρκου δὲν κρίνεται ἀπὸ τὸ ἂν βρίσκεται πέραν τῶν χωρικῶν ὑδάτων οὔτε ἀπὸ τὸ ἂν ἡ σχετικὴ πράξη εἶναι μονομερής, ἀλλὰ ἀπὸ τὸ ἐὰν τὸ κράτος ποὺ τὸ θεσπίζει διαθέτει τὴν ἀπαιτούμενη δικαιοδοσία καὶ ἐὰν ἡ ἄσκησή της εἶναι συμβατὴ μὲ τὴν ὑποχρέωση προσήκουσας μέριμνας γιὰ τὰ κυριαρχικὰ δικαιώματα τρίτων κρατῶν.
Πέραν αὐτῶν, ὁ Καθηγητὴς Χρῆστος Ροζάκης ἰσχυρίζεται ὅτι ἡ UNCLOS προβλέπει τὴ συνεργασία τῶν κρατῶν γιὰ τὴν προστασία τοῦ θαλάσσιου περιβάλλοντος. Πράγματι τὸ ἄρθρο 197 ἐπιβάλλει μιὰ παγκόσμια καὶ περιφερειακὴ συνεργασία, ἐνῷ τὸ ἄρθρο 123 προβλέπει μιὰ ἰδιαίτερη συνεργασία στὶς κλειστὲς καὶ ἡμίκλειστες θάλασσες. Αὐτὸ ὅμως δὲν σημαίνει ὅτι κάθε περιβαλλοντικὸ μέτρο πέραν τῶν χωρικῶν ὑδάτων ἀπαιτεῖ προηγούμενη συναίνεση τῶν γειτόνων. Ὅπως προαναφέρθηκε, ἐντὸς τῆς δικῆς του νόμιμα ὁριοθετημένης ΑΟΖ ἕνα παράκτιο κράτος διαθέτει αὐτοτελῆ περιβαλλοντικὴ δικαιοδοσία βάσει ἄρθρου 56 τῆς UNCLOS.
Ὅλα τὰ ἀνωτέρω ἔχουν ἰδιαίτερη σημασία γιὰ τὴν Ἑλλάδα, δεδομένου ὅτι τὰ ἑλληνικὰ νησιὰ διαθέτουν ἐν δυνάμει ΑΟΖ (ἀπαιτεῖται ἀνακήρυξη καὶ ὁριοθέτηση) καὶ ὑφαλοκρηπῖδα (ὑφίσταται ipso facto καὶ ab initio) σύμφωνα μὲ τὸ ἄρθρο 121§2 τῆς UNCLOS. Ἡ Ἑλλάδα ἔχει τὴ δυνατότητα νὰ ἀνακηρύξει μονομερῶς τὴν ΑΟΖ. Ἡ ἀνακήρυξη αὐτή, ὅμως, δὲν ἰσοδυναμεῖ μὲ μονομερῆ ὁριοθέτηση ἔναντι κρατῶν μὲ ἐπικαλυπτόμενες ἀξιώσεις.
Τυχὸν υἱοθέτηση τῆς γενικῆς θέσης ὅτι τὸ διεθνὲς δίκαιο δὲν ἐπιτρέπει τὴ δημιουργία θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχῶν πέραν τῆς αἰγιαλίτιδας ζώνης θὰ ὁδηγοῦσε, κατὰ τὴ γνώμη μας, σὲ ἀδικαιολόγητο προληπτικὸ αὐτοπεριορισμὸ στὴν ἄσκηση τῶν κυριαρχικῶν δικαιωμάτων καὶ τῆς δικαιοδοσίας τῆς Ἑλλάδας τὴν ὥρα ποὺ τὸ ἴδιο τὸ δίκαιο τῆς θάλασσας μὲ ἐναργῆ τρόπο τὰ προβλέπει.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου