Τὸ ἠχητικὸ ἀπόσπασμα ἀπὸ τὴν ὁμιλία - σὲ mp3 ἐδῶ
Στὸν ἅγιο Ἰωάννη, τὸν συγγραφέα τοῦ βιβλίου τῆς Κλίμακος, ποὺ σήμερα ἡ Ἐκκλησία μας προβάλλει τὸ πρόσωπό του καὶ τὸ ἔργο του, δὲν ἁρμόζει λόγος παρὰ ἀσκητικὸς καὶ νηπτικός. Καὶ γι’ αὐτό, ἀπ’ ὅ,τι φαίνεται, οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας ἔβαλαν νὰ ἀναγνωστεῖ τὸ συγκεκριμένο Εὐαγγέλιο ποὺ ἀκούσαμε πρὶν ἀπὸ λίγο, ποὺ ἔχει στὸ κέντρο τοῦ ἕνα κεντρικὸ πυρῆνα, ποὺ δίνει ἀπάντηση στὸ θέμα τῆς πάλης καὶ τοῦ πνευματικοῦ ἀγῶνα ποὺ κάνουμε κάθε μέρα στὴ ζωή μας.
Παλεύουμε μὲ πολλὰ πράγματα ἀλλά, κατ' ἐξοχήν, παλεύουμε μὲ τὰ πάθη μας καὶ μὲ τὶς δυσκολίες μας. Καὶ ἔρχεται ὁ Χριστὸς νὰ πεῖ ἕναν λόγο πολὺ πραγματικὰ ἀπόλυτο, ποὺ δὲν φαίνεται νὰ σηκώνει καμιὰ ἄλλη κουβέντα. Διότι αὐτὴ ἡ πάλη μὲ τοὺς πειρασμούς, μὲ τὶς δυσκολίες καὶ μὲ τὰ πάθη μας δὲν ξεπερνιέται μὲ κανένα ἄλλο τρόπο παρὰ μὲ προσευχὴ καὶ νηστεία. Καὶ εἶναι ὁ λόγος πολὺ ἀπόλυτος· μὲ κανένα ἄλλο τρόπο· δὲν ἔχει καμία... ἄλλη διέξοδο αὐτὴ δυνατότητα. Ὁ λόγος πραγματικὰ ἀπόλυτος καί, ἀπ’ ὅ,τι φαίνεται, αὐτὸ τὸ διπλὸ σχῆμα ποὺ θέτει ὁ Χριστὸς μπροστά μας, ἡ προσευχὴ καὶ ἡ νηστεία, πιάνει - ἔτσι φαίνεται ἀπὸ τὴν πρώτη ματιά - ἡ μὲν προσευχὴ τὰ πνευματικά μας, ἡ δὲ νηστεία τὰ σωματικά μας. Ἀξιοποιοῦμε δηλαδὴ τὸ διφυὲς τῶν ἀνθρώπων.
Ἐπειδή, λοιπόν, τὸ πρᾶγμα εἶναι πολὺ σπουδαῖο καὶ εἶναι ἀπόλυτο, θέλω νὰ τὸ δοῦμε μέσα ἀπὸ μιὰ ἄλλη ἔκφραση, πραγματικὰ γιὰ νὰ μπορέσουμε νὰ βοηθηθοῦμε καὶ νὰ ἀντιμετωπίσουμε σωστὰ τὰ πράγματα. Κοιτᾶξτε, λέει ὅτι μόνο ἔτσι ἀντιμετωπίζονται οἱ πειρασμοί, οἱ δυσκολίες καὶ τὰ πάθη μας. Εἴπαμε, λόγος ἀπόλυτος. Καὶ τί γίνεται μετά, ἂν τὰ κάνουμε αὐτά; Τὸ πρῶτο ἐρώτημα. Ἂν κάποιος δώσει τὴν ἀπάντηση «γινόμαστε δυνατοί», τί σημαίνει αὐτό τό γινόμαστε δυνατοί; Δηλαδή, τί δυνάμεις ἀποκτοῦμε; Ξεφεύγουμε ἀπὸ τὴν ἀνθρώπινη φύση, γινόμαστε κάτι ἄλλο; Ἡ ἀπάντηση ποὺ δίνουν οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας καὶ ὁ ἴδιος ὁ Ἰωάννης τῆς Κλίμακας εἶναι ἀλλιώτικη. Ἂν νομίζουμε ποὺ γινόμαστε δυνατοί, κάνουμε ἕνα ἔργο τὸ ὁποῖο καταξιώνει ἁπλῶς τὴ δύναμη τοῦ ἀνθρώπου καὶ καλλιεργεῖ ἕνα δυνατὸ ἄνθρωπο. Παραμένουμε ἐν ἀσθενείαις καὶ ἐν ἀδυναμίᾳ καὶ ἁπλῶς, ἀρχίζοντας αὐτὸ τὸ διφυές - ἔτσι φαίνεται στὴν ἀρχή - χωριστὸ ἔργο τῆς προσευχῆς καὶ τῆς νηστείας, ἀφήνουμε νὰ περάσει μέσα μας ἡ χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καὶ νὰ μπεῖ ὁ Χριστός, ὁ ὁποῖος λέει: Αὐτὸς θὰ πολεμήσει γιὰ μᾶς τὰ δύσκολα καὶ τοὺς πειρασμούς.
Ὄχι ὅτι πολεμοῦμε ἐμεῖς - ἐμεῖς τὸ θέλουμε νὰ πολεμήσουμε! Ἔχουμε ἀδυναμία, καὶ ἐπειδὴ ἀκριβῶς γνωρίζουμε τὴν ἀδυναμία μας, ὅπως ἀκριβῶς πρὶν ἀπὸ λίγο παρακαλοῦσε ὁ πατέρας νὰ γίνει τὸ παιδί του καλά: «βοήθει μου τῇ ἀπιστίᾳ», παράξενη ἡ λέξη «πιστεύω, Κύριε· βοήθει μου τῇ ἀπιστίᾳ», πιστεύει, ἀλλὰ εἶναι ἄπιστος. Ἐπειδὴ πιστεύουμε μπορεῖ νὰ γίνει. Ἀλλὰ δὲν τὸ μποροῦμε νὰ γίνει ἀλλιῶς. Ἀφήνουμε νὰ περάσει πάνω μας ὁ Χριστὸς μὲ τὴν χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καὶ πιὰ Ἐκεῖνος, «κατοικῶν ἐν ἡμῖν», νὰ πολεμήσει αὐτὸ ποὺ ἔχει νὰ πολεμήσει. Αὐτὸ εἶναι τὸ πιὸ σπουδαῖο στοιχεῖο! Ἄρα, μὲ αὐτὸ τὸ πρῶτο βῆμα, βλέπουμε ὅτι ἡ προσευχὴ καὶ ἡ νηστεία δὲν εἶναι ἔργα ἀπόλυτα, εἶναι σχετικά, σχετίζονται μὲ τὸν Χριστό.
Ἕνα πρῶτο συμπέρασμα: οὔτε προσευχὴ μπορεῖς νὰ κάνεις χωριστὰ ἀπὸ τὸν Χριστὸ οὔτε τὴν νηστεία μπορεῖς νὰ τὴν κάνεις ἔξω ἀπὸ τὸ Χριστό. Καὶ τὰ δυό, καὶ ἡ προσευχὴ καὶ ἡ νηστεία, ἂν δὲν ἔχουν σὰν κέντρο τὸν Χριστό, καταλήγουνε σὲ φοβερὴ ἐσωτερικὴ ἀναταραχὴ καὶ διχασμό. Γιατί, ὅταν ἀνοίγεις τὸ νοῦ σου κάπου καὶ ὅταν τὸν μαζεύεις, ποῦ τὸν μαζεύεις; γιατί τὸν μαζεύεις; Ἀδύνατον νὰ μαζευτεῖ! Ἂν νηστεύεις, γιατί νηστεύεις; γιατί κάνεις αὐτὴν τὴν ἐγκράτεια; Ἂν τὴν κάνεις χωρὶς Χριστό, τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ἀρνητικό, παρὰ οὐσιαστικὸ σὰν καὶ αὐτὸ ποὺ θέλουν οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας μας: μέσα ἀπὸ τὰ λόγια τοῦ Χριστοῦ νὰ καλλιεργήσουν στὴ ζωή μας. Πρῶτο λοιπὸν σημεῖο· ἡ προσευχὴ καὶ νηστεία εἶναι σχετιζόμενες μὲ τὸν Χριστό.
Ὑπάρχει ἕνα δεύτερο, σχετικὸ τῆς προσευχῆς καὶ τῆς νηστείας: δὲν εἶναι χωριστές, ἡ μία σχετίζεται μὲ τὴν ἄλλη. Εἴπαμε στὴν ἀρχὴ ὅτι ἡ προσευχὴ ἀφορᾶ τὸ πνευματικὸ μέρος τοῦ ἀνθρώπου καὶ ἡ νηστεία τὸ σωματικό. Ἐὰν κάνεις τὸ πρῶτο, καὶ ἀρχίζει ἀπὸ μέσα σου ὁ Χριστὸς νὰ κάνει τὸν πόλεμο, ὁ πόλεμος πιὰ εἶναι εὔκολος. Κουραζόμαστε καὶ λέμε «εἶναι δύσκολα τὰ πράγματα», γιατί δὲν ἀφήνουμε τὸ Χριστὸ νὰ μπεῖ μέσα της. Ὁ πόλεμος λοιπὸν εἶναι εὔκολος. Ὅταν λοιπὸν τὸν ἀρχίσεις, ἀρχίζει νὰ γίνεται, ἂς τὸ πῶ ἔτσι, μιὰ ἀντίδοση ἰδιωμάτων τῆς προσευχῆς μὲ τῆς νηστείας. Ἡ προσευχὴ ποὺ ἦταν ἔργο πνευματικό, περνάει τὸν πνευματικό της χαρακτῆρα πάνω στὰ σωματικά. Καὶ ἡ νηστεία ποὺ ἦταν ἔργο ἐγκρατείας τῶν σωματικῶν, περνάει τὴν ἐγκράτεια πάνω στὶς ψυχικὲς δυνάμεις καὶ γίνεται μιὰ ἐσωτερικὴ ἀντίδοση, ὅπου γίνεται ἐγκρατὴς ἡ ψυχή, καὶ τὸ σῶμα πιὰ μπορεῖ ὁριστικὰ νὰ ἐγκρατευτεί. Ἂν δὲν γίνει μέσα σου ἡ ψυχὴ ἐγκρατής, δὲν μπορεῖς νὰ ἐγκρατευτείς. Κι αὐτὸ μόνο ὁ Χριστὸς μπορεῖ νὰ τὸ κάνει. Κι ἂν ὁ νοῦς σου κι ὅλος ὁ ἄνθρωπος ὁ ἐσωτερικὸς δὲν γίνει πνευματικός, δὲν μπορεῖ τὸ σῶμα νὰ γίνει πνευματικό - λάθος ἀγῶνα κάνεις. Νὰ λοιπὸν τὸ δεύτερο σχετιζόμενο. Τὸ πρῶτο εἶναι σχετικὸ μὲ τὸν Χριστό, τῆς προσευχῆς καὶ τῆς νηστείας. Τὸ δεύτερο: τὰ δύο σχετίζονται τὸ ἕνα μὲ τὸ ἄλλο.
Κι ὑπάρχει ἕνα τρίτο σχετιζόμενο. Καὶ ἡ προσευχὴ καὶ ἡ νηστεία, ἀφοῦ περάσουν μέσα ἀπὸ τὸν Χριστό, κι ἀφοῦ κάνουν τὴν ἀντίδοση τῶν ἰδιωμάτων τους, πᾶνε σὲ ἕνα τρίτο ἐπίπεδο· σχετίζονται σὲ σχέση μόνο μὲ τοὺς ἀνθρώπους ποὺ ἔχουμε γύρω μας. Δὲν εἶναι πιὰ ἔργο ἀτομικό. Βλέπετε, ὅταν κάνουμε προσευχή, ἡ προσευχὴ εἶναι γιὰ ὅλον τὸν κόσμο. Ὅταν κάνουμε νηστεία - αὐτὸ εἶναι τὸ πιὸ καταπληκτικό, τὸ λέει ἐδῶ πέρα ὁ Ἰωάννης τῆς Κλίμακας - ἡ νηστεία ποὺ κάνουμε, εἶναι ἡ νηστεία ποὺ κάνουμε γιὰ ὅλο τὸ σῶμα τῆς Ἐκκλησίας καὶ γιὰ ὅλον τὸν κόσμο. Βάζουμε δηλαδὴ τὸν πυρῆνα τῆς ἐγκρατείας μὲς στὴ ζωὴ τοῦ κόσμου. Καὶ γίνεται ἕνα ἔργο σχετικὸ μὲ ὅλη τὴ ζωὴ τοῦ κόσμου. Ἂν κάποιος αὐτὸ τὸ κάνει ἁπλῶς γιὰ τὸν ἑαυτό του, ἕνα ἀτομικὸ ἔργο νὰ ἀσκήσει, καὶ πάλι τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ἀρνητικὸ καὶ πολλὲς φορὲς εἶναι διαστροφικό. Γιατί κάνει μιὰ ἄσκηση ἡ ὁποία δὲν ἔχει ἀποτελέσματα πάνω στὴ ζωὴ τοῦ κόσμου, σωτηριώδη ἀποτελέσματα. Δηλαδή, ἂν θέλετε ὁ τόπος σας, ἡ οἰκογένειά σας νὰ ἀποκτήσει βαθιὲς εὐλογίες, προσεύχεστε καὶ νηστεύετε ὄχι μὲ τὴν προοπτικὴ αὐτό, ὅτι γίνεστε καλύτεροι χριστιανοὶ ἢ πιὸ πνευματικοὶ ἄνθρωποι.
Τὸ κάνετε, καὶ αὐτὸ εἶναι ἡ ἀπάντηση ὄχι μόνο στὰ δικά σας προσωπικὰ προβλήματα, εἶναι στὰ προβλήματα τοῦ τόπου σας. Αὐτὸ πρέπει οἱ χριστιανοὶ νὰ τὸ συνειδητοποιήσουμε. Γιατί, κι ἂν ἀκόμα κάνουμε τὰ πρῶτα δύο σχετιζόμενα, ἂν τὰ καταλάβουμε, κάνουμε προσευχὴ καὶ νηστεία ἐν Χριστῷ, καὶ ἀρχίζει ἡ ἀντιδοση τῶν ἰδιωμάτων, ἂν στὸ τρίτο ἀποτύχουμε, νὰ ξέρουμε ποὺ αὐτὸ ποὺ κάνουμε εἶναι ἔργο κοινωνικό, τότε κάνουμε κάτι πολὺ κλειστό. Καὶ ὅ,τι εἶναι ἀτομικὸ καταστρέφεται καὶ δὲν μένει.
Τὸ Ἅγιο τὸ Πνεῦμα εἶναι μιὰ ζωογόνος δύναμη ἡ ὁποία ξεχειλίζει καὶ δὲν μπορεῖ νὰ μείνει στατική, σὲ ἀτομικὰ σύνορα κλεισμένη. Κι ἂν αὐτὸ τὸ κάνουμε, τότε κλεινόμαστε καὶ δὲν δίνουμε ἀπαντήσεις πιά, ὄχι μόνο γιὰ τὴν πνευματική μας ζωή, ἀλλὰ γιὰ τὰ προβλήματα τοῦ τόπου μας. Οἱ Χριστιανοὶ ἔχουν μιὰ ὑποχρέωση, γινόμενοι πνευματικοὶ ἄνθρωποι, νὰ δίνουνε ἄλλου εἴδους (καὶ ἄλλου εἴδους) ἀπαντήσεις στὰ προβλήματα τοῦ τόπου σας, καὶ ὅσο αὐτὸ νὰ σᾶς φαίνεται ἀπίθανο. Αὐτὸ τὸ τονίζει ὁ ἴδιος ὁ Ἰωάννης τῆς Κλίμακας. Εἶναι πολὺ σπουδαῖο αὐτὸ λοιπόν. Κι ἔτσι οἱ τόποι ἔχουν ἄλλες δυνατότητες καὶ ἄλλες εὐλογίες.
Ἂν λοιπὸν ἀσκηθοῦμε, ἀτομικά, προσωπικά, μὴ σχετιζόμενοι μὲ τὸν Χριστὸ καὶ μὲ τὸν τόπο μας, ὅλες αὐτὲς οἱ ἀσκήσεις τῆς προσευχῆς καὶ τῆς νηστείας θὰ καταλήξουν σὲ μιὰ πνευματικὴ ἀποτυχία, σὲ μιὰ ἀπελπισία, γιατί αὐτὸ ποὺ κάνουμε ὡς «μεγάλο», δὲν ἔφερε μεγάλα ἀποτελέσματα. Καὶ τότε, πραγματικά, δὲν νιώθουμε τὴ γεύση τῆς προσευχῆς καὶ τῆς νηστείας. Καὶ τότε καὶ μόνο τότε, ἂν πραγματοποιήσουμε αὐτά τα τρία σχετιζόμενα ποὺ εἶπα, μπορεῖ νὰ ἔρθει τὸ ἀποτέλεσμα ποὺ ὁ Χριστὸς εἶπε: νὰ πολεμήσουμε τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας, τοὺς πειρασμούς, ὅλες τὶς δυσκολίες καὶ ὅλα τὰ πάθη μας μὲ ἕναν τρόπο εὐλογημένο πραγματικά.
Ἡ σημερινὴ μέρα ἂς εἶναι μιὰ πρόκληση, ὄχι μόνο γιὰ βαθιὰ πνευματικὴ ζωή - οὐσιαστικὸ εἶναι κι αὐτό - ἀλλὰ καὶ γιὰ ἕνα ἄνοιγμα τῶν δυνατοτήτων τοῦ νὰ λύσουμε τὰ προβλήματα τὰ κοινωνικά μας, μέσα ἀπὸ μιὰ τέτοια προοπτική. Ἂν κανεὶς δὲν τὸ καταλαβαίνει, ἂς ψάξει στοὺς Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας, ἂς ψάξει στὸν Ἰωάννη τῆς Κλίμακας καὶ νὰ ἀναμετρηθεῖ μαζί τους. Εὔχομαι νὰ γίνει.
Φιλολογικὴ ἐπιμέλεια κειμένου
Ἑλένη Κονδύλη
Παλεύουμε μὲ πολλὰ πράγματα ἀλλά, κατ' ἐξοχήν, παλεύουμε μὲ τὰ πάθη μας καὶ μὲ τὶς δυσκολίες μας. Καὶ ἔρχεται ὁ Χριστὸς νὰ πεῖ ἕναν λόγο πολὺ πραγματικὰ ἀπόλυτο, ποὺ δὲν φαίνεται νὰ σηκώνει καμιὰ ἄλλη κουβέντα. Διότι αὐτὴ ἡ πάλη μὲ τοὺς πειρασμούς, μὲ τὶς δυσκολίες καὶ μὲ τὰ πάθη μας δὲν ξεπερνιέται μὲ κανένα ἄλλο τρόπο παρὰ μὲ προσευχὴ καὶ νηστεία. Καὶ εἶναι ὁ λόγος πολὺ ἀπόλυτος· μὲ κανένα ἄλλο τρόπο· δὲν ἔχει καμία... ἄλλη διέξοδο αὐτὴ δυνατότητα. Ὁ λόγος πραγματικὰ ἀπόλυτος καί, ἀπ’ ὅ,τι φαίνεται, αὐτὸ τὸ διπλὸ σχῆμα ποὺ θέτει ὁ Χριστὸς μπροστά μας, ἡ προσευχὴ καὶ ἡ νηστεία, πιάνει - ἔτσι φαίνεται ἀπὸ τὴν πρώτη ματιά - ἡ μὲν προσευχὴ τὰ πνευματικά μας, ἡ δὲ νηστεία τὰ σωματικά μας. Ἀξιοποιοῦμε δηλαδὴ τὸ διφυὲς τῶν ἀνθρώπων.
Ἐπειδή, λοιπόν, τὸ πρᾶγμα εἶναι πολὺ σπουδαῖο καὶ εἶναι ἀπόλυτο, θέλω νὰ τὸ δοῦμε μέσα ἀπὸ μιὰ ἄλλη ἔκφραση, πραγματικὰ γιὰ νὰ μπορέσουμε νὰ βοηθηθοῦμε καὶ νὰ ἀντιμετωπίσουμε σωστὰ τὰ πράγματα. Κοιτᾶξτε, λέει ὅτι μόνο ἔτσι ἀντιμετωπίζονται οἱ πειρασμοί, οἱ δυσκολίες καὶ τὰ πάθη μας. Εἴπαμε, λόγος ἀπόλυτος. Καὶ τί γίνεται μετά, ἂν τὰ κάνουμε αὐτά; Τὸ πρῶτο ἐρώτημα. Ἂν κάποιος δώσει τὴν ἀπάντηση «γινόμαστε δυνατοί», τί σημαίνει αὐτό τό γινόμαστε δυνατοί; Δηλαδή, τί δυνάμεις ἀποκτοῦμε; Ξεφεύγουμε ἀπὸ τὴν ἀνθρώπινη φύση, γινόμαστε κάτι ἄλλο; Ἡ ἀπάντηση ποὺ δίνουν οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας καὶ ὁ ἴδιος ὁ Ἰωάννης τῆς Κλίμακας εἶναι ἀλλιώτικη. Ἂν νομίζουμε ποὺ γινόμαστε δυνατοί, κάνουμε ἕνα ἔργο τὸ ὁποῖο καταξιώνει ἁπλῶς τὴ δύναμη τοῦ ἀνθρώπου καὶ καλλιεργεῖ ἕνα δυνατὸ ἄνθρωπο. Παραμένουμε ἐν ἀσθενείαις καὶ ἐν ἀδυναμίᾳ καὶ ἁπλῶς, ἀρχίζοντας αὐτὸ τὸ διφυές - ἔτσι φαίνεται στὴν ἀρχή - χωριστὸ ἔργο τῆς προσευχῆς καὶ τῆς νηστείας, ἀφήνουμε νὰ περάσει μέσα μας ἡ χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καὶ νὰ μπεῖ ὁ Χριστός, ὁ ὁποῖος λέει: Αὐτὸς θὰ πολεμήσει γιὰ μᾶς τὰ δύσκολα καὶ τοὺς πειρασμούς.
Ὄχι ὅτι πολεμοῦμε ἐμεῖς - ἐμεῖς τὸ θέλουμε νὰ πολεμήσουμε! Ἔχουμε ἀδυναμία, καὶ ἐπειδὴ ἀκριβῶς γνωρίζουμε τὴν ἀδυναμία μας, ὅπως ἀκριβῶς πρὶν ἀπὸ λίγο παρακαλοῦσε ὁ πατέρας νὰ γίνει τὸ παιδί του καλά: «βοήθει μου τῇ ἀπιστίᾳ», παράξενη ἡ λέξη «πιστεύω, Κύριε· βοήθει μου τῇ ἀπιστίᾳ», πιστεύει, ἀλλὰ εἶναι ἄπιστος. Ἐπειδὴ πιστεύουμε μπορεῖ νὰ γίνει. Ἀλλὰ δὲν τὸ μποροῦμε νὰ γίνει ἀλλιῶς. Ἀφήνουμε νὰ περάσει πάνω μας ὁ Χριστὸς μὲ τὴν χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καὶ πιὰ Ἐκεῖνος, «κατοικῶν ἐν ἡμῖν», νὰ πολεμήσει αὐτὸ ποὺ ἔχει νὰ πολεμήσει. Αὐτὸ εἶναι τὸ πιὸ σπουδαῖο στοιχεῖο! Ἄρα, μὲ αὐτὸ τὸ πρῶτο βῆμα, βλέπουμε ὅτι ἡ προσευχὴ καὶ ἡ νηστεία δὲν εἶναι ἔργα ἀπόλυτα, εἶναι σχετικά, σχετίζονται μὲ τὸν Χριστό.
Ἕνα πρῶτο συμπέρασμα: οὔτε προσευχὴ μπορεῖς νὰ κάνεις χωριστὰ ἀπὸ τὸν Χριστὸ οὔτε τὴν νηστεία μπορεῖς νὰ τὴν κάνεις ἔξω ἀπὸ τὸ Χριστό. Καὶ τὰ δυό, καὶ ἡ προσευχὴ καὶ ἡ νηστεία, ἂν δὲν ἔχουν σὰν κέντρο τὸν Χριστό, καταλήγουνε σὲ φοβερὴ ἐσωτερικὴ ἀναταραχὴ καὶ διχασμό. Γιατί, ὅταν ἀνοίγεις τὸ νοῦ σου κάπου καὶ ὅταν τὸν μαζεύεις, ποῦ τὸν μαζεύεις; γιατί τὸν μαζεύεις; Ἀδύνατον νὰ μαζευτεῖ! Ἂν νηστεύεις, γιατί νηστεύεις; γιατί κάνεις αὐτὴν τὴν ἐγκράτεια; Ἂν τὴν κάνεις χωρὶς Χριστό, τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ἀρνητικό, παρὰ οὐσιαστικὸ σὰν καὶ αὐτὸ ποὺ θέλουν οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας μας: μέσα ἀπὸ τὰ λόγια τοῦ Χριστοῦ νὰ καλλιεργήσουν στὴ ζωή μας. Πρῶτο λοιπὸν σημεῖο· ἡ προσευχὴ καὶ νηστεία εἶναι σχετιζόμενες μὲ τὸν Χριστό.
Ὑπάρχει ἕνα δεύτερο, σχετικὸ τῆς προσευχῆς καὶ τῆς νηστείας: δὲν εἶναι χωριστές, ἡ μία σχετίζεται μὲ τὴν ἄλλη. Εἴπαμε στὴν ἀρχὴ ὅτι ἡ προσευχὴ ἀφορᾶ τὸ πνευματικὸ μέρος τοῦ ἀνθρώπου καὶ ἡ νηστεία τὸ σωματικό. Ἐὰν κάνεις τὸ πρῶτο, καὶ ἀρχίζει ἀπὸ μέσα σου ὁ Χριστὸς νὰ κάνει τὸν πόλεμο, ὁ πόλεμος πιὰ εἶναι εὔκολος. Κουραζόμαστε καὶ λέμε «εἶναι δύσκολα τὰ πράγματα», γιατί δὲν ἀφήνουμε τὸ Χριστὸ νὰ μπεῖ μέσα της. Ὁ πόλεμος λοιπὸν εἶναι εὔκολος. Ὅταν λοιπὸν τὸν ἀρχίσεις, ἀρχίζει νὰ γίνεται, ἂς τὸ πῶ ἔτσι, μιὰ ἀντίδοση ἰδιωμάτων τῆς προσευχῆς μὲ τῆς νηστείας. Ἡ προσευχὴ ποὺ ἦταν ἔργο πνευματικό, περνάει τὸν πνευματικό της χαρακτῆρα πάνω στὰ σωματικά. Καὶ ἡ νηστεία ποὺ ἦταν ἔργο ἐγκρατείας τῶν σωματικῶν, περνάει τὴν ἐγκράτεια πάνω στὶς ψυχικὲς δυνάμεις καὶ γίνεται μιὰ ἐσωτερικὴ ἀντίδοση, ὅπου γίνεται ἐγκρατὴς ἡ ψυχή, καὶ τὸ σῶμα πιὰ μπορεῖ ὁριστικὰ νὰ ἐγκρατευτεί. Ἂν δὲν γίνει μέσα σου ἡ ψυχὴ ἐγκρατής, δὲν μπορεῖς νὰ ἐγκρατευτείς. Κι αὐτὸ μόνο ὁ Χριστὸς μπορεῖ νὰ τὸ κάνει. Κι ἂν ὁ νοῦς σου κι ὅλος ὁ ἄνθρωπος ὁ ἐσωτερικὸς δὲν γίνει πνευματικός, δὲν μπορεῖ τὸ σῶμα νὰ γίνει πνευματικό - λάθος ἀγῶνα κάνεις. Νὰ λοιπὸν τὸ δεύτερο σχετιζόμενο. Τὸ πρῶτο εἶναι σχετικὸ μὲ τὸν Χριστό, τῆς προσευχῆς καὶ τῆς νηστείας. Τὸ δεύτερο: τὰ δύο σχετίζονται τὸ ἕνα μὲ τὸ ἄλλο.
Κι ὑπάρχει ἕνα τρίτο σχετιζόμενο. Καὶ ἡ προσευχὴ καὶ ἡ νηστεία, ἀφοῦ περάσουν μέσα ἀπὸ τὸν Χριστό, κι ἀφοῦ κάνουν τὴν ἀντίδοση τῶν ἰδιωμάτων τους, πᾶνε σὲ ἕνα τρίτο ἐπίπεδο· σχετίζονται σὲ σχέση μόνο μὲ τοὺς ἀνθρώπους ποὺ ἔχουμε γύρω μας. Δὲν εἶναι πιὰ ἔργο ἀτομικό. Βλέπετε, ὅταν κάνουμε προσευχή, ἡ προσευχὴ εἶναι γιὰ ὅλον τὸν κόσμο. Ὅταν κάνουμε νηστεία - αὐτὸ εἶναι τὸ πιὸ καταπληκτικό, τὸ λέει ἐδῶ πέρα ὁ Ἰωάννης τῆς Κλίμακας - ἡ νηστεία ποὺ κάνουμε, εἶναι ἡ νηστεία ποὺ κάνουμε γιὰ ὅλο τὸ σῶμα τῆς Ἐκκλησίας καὶ γιὰ ὅλον τὸν κόσμο. Βάζουμε δηλαδὴ τὸν πυρῆνα τῆς ἐγκρατείας μὲς στὴ ζωὴ τοῦ κόσμου. Καὶ γίνεται ἕνα ἔργο σχετικὸ μὲ ὅλη τὴ ζωὴ τοῦ κόσμου. Ἂν κάποιος αὐτὸ τὸ κάνει ἁπλῶς γιὰ τὸν ἑαυτό του, ἕνα ἀτομικὸ ἔργο νὰ ἀσκήσει, καὶ πάλι τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ἀρνητικὸ καὶ πολλὲς φορὲς εἶναι διαστροφικό. Γιατί κάνει μιὰ ἄσκηση ἡ ὁποία δὲν ἔχει ἀποτελέσματα πάνω στὴ ζωὴ τοῦ κόσμου, σωτηριώδη ἀποτελέσματα. Δηλαδή, ἂν θέλετε ὁ τόπος σας, ἡ οἰκογένειά σας νὰ ἀποκτήσει βαθιὲς εὐλογίες, προσεύχεστε καὶ νηστεύετε ὄχι μὲ τὴν προοπτικὴ αὐτό, ὅτι γίνεστε καλύτεροι χριστιανοὶ ἢ πιὸ πνευματικοὶ ἄνθρωποι.
Τὸ κάνετε, καὶ αὐτὸ εἶναι ἡ ἀπάντηση ὄχι μόνο στὰ δικά σας προσωπικὰ προβλήματα, εἶναι στὰ προβλήματα τοῦ τόπου σας. Αὐτὸ πρέπει οἱ χριστιανοὶ νὰ τὸ συνειδητοποιήσουμε. Γιατί, κι ἂν ἀκόμα κάνουμε τὰ πρῶτα δύο σχετιζόμενα, ἂν τὰ καταλάβουμε, κάνουμε προσευχὴ καὶ νηστεία ἐν Χριστῷ, καὶ ἀρχίζει ἡ ἀντιδοση τῶν ἰδιωμάτων, ἂν στὸ τρίτο ἀποτύχουμε, νὰ ξέρουμε ποὺ αὐτὸ ποὺ κάνουμε εἶναι ἔργο κοινωνικό, τότε κάνουμε κάτι πολὺ κλειστό. Καὶ ὅ,τι εἶναι ἀτομικὸ καταστρέφεται καὶ δὲν μένει.
Τὸ Ἅγιο τὸ Πνεῦμα εἶναι μιὰ ζωογόνος δύναμη ἡ ὁποία ξεχειλίζει καὶ δὲν μπορεῖ νὰ μείνει στατική, σὲ ἀτομικὰ σύνορα κλεισμένη. Κι ἂν αὐτὸ τὸ κάνουμε, τότε κλεινόμαστε καὶ δὲν δίνουμε ἀπαντήσεις πιά, ὄχι μόνο γιὰ τὴν πνευματική μας ζωή, ἀλλὰ γιὰ τὰ προβλήματα τοῦ τόπου μας. Οἱ Χριστιανοὶ ἔχουν μιὰ ὑποχρέωση, γινόμενοι πνευματικοὶ ἄνθρωποι, νὰ δίνουνε ἄλλου εἴδους (καὶ ἄλλου εἴδους) ἀπαντήσεις στὰ προβλήματα τοῦ τόπου σας, καὶ ὅσο αὐτὸ νὰ σᾶς φαίνεται ἀπίθανο. Αὐτὸ τὸ τονίζει ὁ ἴδιος ὁ Ἰωάννης τῆς Κλίμακας. Εἶναι πολὺ σπουδαῖο αὐτὸ λοιπόν. Κι ἔτσι οἱ τόποι ἔχουν ἄλλες δυνατότητες καὶ ἄλλες εὐλογίες.
Ἂν λοιπὸν ἀσκηθοῦμε, ἀτομικά, προσωπικά, μὴ σχετιζόμενοι μὲ τὸν Χριστὸ καὶ μὲ τὸν τόπο μας, ὅλες αὐτὲς οἱ ἀσκήσεις τῆς προσευχῆς καὶ τῆς νηστείας θὰ καταλήξουν σὲ μιὰ πνευματικὴ ἀποτυχία, σὲ μιὰ ἀπελπισία, γιατί αὐτὸ ποὺ κάνουμε ὡς «μεγάλο», δὲν ἔφερε μεγάλα ἀποτελέσματα. Καὶ τότε, πραγματικά, δὲν νιώθουμε τὴ γεύση τῆς προσευχῆς καὶ τῆς νηστείας. Καὶ τότε καὶ μόνο τότε, ἂν πραγματοποιήσουμε αὐτά τα τρία σχετιζόμενα ποὺ εἶπα, μπορεῖ νὰ ἔρθει τὸ ἀποτέλεσμα ποὺ ὁ Χριστὸς εἶπε: νὰ πολεμήσουμε τὰ πνευματικὰ τῆς πονηρίας, τοὺς πειρασμούς, ὅλες τὶς δυσκολίες καὶ ὅλα τὰ πάθη μας μὲ ἕναν τρόπο εὐλογημένο πραγματικά.
Ἡ σημερινὴ μέρα ἂς εἶναι μιὰ πρόκληση, ὄχι μόνο γιὰ βαθιὰ πνευματικὴ ζωή - οὐσιαστικὸ εἶναι κι αὐτό - ἀλλὰ καὶ γιὰ ἕνα ἄνοιγμα τῶν δυνατοτήτων τοῦ νὰ λύσουμε τὰ προβλήματα τὰ κοινωνικά μας, μέσα ἀπὸ μιὰ τέτοια προοπτική. Ἂν κανεὶς δὲν τὸ καταλαβαίνει, ἂς ψάξει στοὺς Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας, ἂς ψάξει στὸν Ἰωάννη τῆς Κλίμακας καὶ νὰ ἀναμετρηθεῖ μαζί τους. Εὔχομαι νὰ γίνει.
Φιλολογικὴ ἐπιμέλεια κειμένου
Ἑλένη Κονδύλη
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου