ΑΞΙΟΣΗΜΕΙΩΤΕΣ ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ

6 Απρ 2017

Ἡ εὐχαριστιακὴ νηστεία καὶ ἡ Θ. Λειτουργία τῶν Προηγιασμένων Τιμίων Δώρων (ἱστορικοκανονικὴ προσέγγιση)

Γράφει  πρωτ. π. Ἀναστάσιος Κ. Γκοτσόπουλος, Ἐφημέριος Ι. Ν. Αγ. Νικολάου Πατρν
Ἀναμφισβήτητα ἡ Θ. Λειτουργία τῶν Προηγιασμένων Τιμίων Δώρων διασώζει ἀρχαία λειτουργικὴ πρακτική , ἀλλὰ κυρίως τὸ ἀσκητικὸ ἦθος καὶ τὴν πνευματικότητα τῆς Ὀρθοδόξου παραδόσεως μέχρι τὶς ἡμέρες μας. Ἡ περίοδος τῆς Μ. Τεσσαρακοστῆς εἶναι ἡ κατ’ ἐξοχὴν πένθιμη περίοδος τῆς Ἐκκλησίας μας. Τὸ πένθος δηλοῦται μὲ τὴν ἀπαγόρευση τελέσεως ἑορταστικῶν ἐκδηλώσεων καὶ ἀκολουθιν, ἀλλὰ καὶ μὲ δύο πρακτικὲς ποὺ σχετίζονται ἄμεσα μὲ τὸ ὑπὸ ἐξέταση θέμα: μὲ τὴν καθιέρωση αὐστηρότατης νηστείας καὶ μὲ τὴν ἀπαγόρευση τελέσεως Θ. Λειτουργίας τὶς καθημερινὲς ἡμέρες τῆς Μ. Τεσσαρακοστῆς.
1. Ἡ νηστεία τῶν καθημερινῶν καθ’ ὅλη τὴ διάρκεια τῆς Μ. Τεσσαρακοστῆς, προβλέπει πλήρη ἀσιτία μέχρι τὴν ἐνάτη ὥρα (3:00 μμ) κατὰ τὴν ὁποία ὁ Κύριος παρέδωσε ἐπὶ τοῦ Σταυροῦ τὸ Πνεῦμα Του. Οἱ κανονικὲς διατάξεις ποὺ προβλέπουν τὴν νηστεία τῆς Μ. Τεσσαρακοστῆς εἶναι οἱ κανόνες Ἀποστ-69 καὶ Λαοδ-50 , οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἐπικυρωθεῖ ἀπὸ τὸν Στ-2.
2. Δὲν ἐπιτρέπεται ἡ προσφορὰ τῆς Ἀναιμάκτου Θυσίας μὲ τὴν τέλεση πλήρους Θ. Λειτουργίας κατὰ τὶς καθημερινές τς Μ. Τεσσαρακοστς, διότι ὁ πανηγυρικὸς-ἀναστάσιμος χαρακτήρας τῆς Θ. Λειτουργίας δὲν συνάδει μὲ τὸ πένθος τῆς....
περιόδου αὐτς. Ὡστόσο, ἡ ἀπαγόρευση τελέσεως Θ. Λειτουργίας κατὰ τὶς καθημερινές τς Μ. Τεσσαρακοστῆς προσέκρουε στὴν ἀρχαία συνήθεια σύμφωνα μὲ τὴν ὁποία οἱ πιστοὶ κοινωνοῦσαν πολὺ τακτικά, τουλάχιστον τέσσερις φορὲς τὴν ἐβδομάδα . 
Ἡ ἀνάγκη αὐτὴ θεραπεύθηκε μὲ τὴν καθιέρωση τῆς ἀκολουθίας τῶν Προηγιασμένων Τιμίων Δώρων, ἡ ὁποία, ἐπειδὴ «ἐπιτελεῖται συνεσκιασμένως καὶ πενθηρῶς», μπορεῖ νὰ τελεῖται ὅλες τὶς καθημερινές τς Μ. Τεσσαρακοστής, ἀλλὰ τὶς δύο πλέον σεβάσμιες ἡμέρες (Τετάρτη καὶ Παρασκευὴ) ἐπιβάλλεται ἡ τέλεσή της καὶ ἀπὸ τὶς σχετικὲς τυπικὲς διατάξεις.
Ὁ ἱστορικὸς Σωκράτης (4ος αι.) μᾶς διασώζει ἀρχαία παράδοση: «Ἐν Ἀλεξανδρεία, τὴ Τετράδι καὶ τὴ λεγομένη Παρασκευὴ Γραφαὶ τὲ ἀναγινώσκονται, καὶ οἱ διδάσκαλοι ταύτας ἐρμηνεύουσι, πάντα τὲ τὰ τῆς συνάξεως γίνεται, δίχα τῆς τῶν μυστηρίων τελετῆς. Καὶ τοῦτον ἐστιν ἐν Ἀλεξανδρεία ἔθος ἀρχαῖον». 
Ἡ Προηγιασμένη Θ. Λειτουργία ὀργανώθηκε λειτουργικὰ σὲ συνδυασμὸ μὲ τὴν Ἀκολουθία τοῦ Ἑσπερινοῦ, στὸ τέλος τῆς ὁποίας παρατίθενται τὰ ἁγιασμένα σὲ προηγούμενη Θ. Λειτουργία Τίμια Δῶρα γιὰ νὰ μεταλάβουν ἐξ αὐτῶν οἱ πιστοί. Γιατί ὅμως ἡ Προηγιασμένη νὰ συνδεθεῖ μὲ τὴν Ἀκολουθία τοῦ Ἑσπερινοῦ καὶ ὄχι τοῦ Ὄρθρου, ὥστε νὰ μποροῦν οἱ πιστοὶ νὰ κοινωνήσουν τὸ πρωί, ὅπως γίνεται μὲ τὶς Θ. Λειτουργίες τῆς Κυριακῆς καὶ τοῦ Σαββάτου;
Κατὰ τὸν ἀείμνηστο Ἰω. Φουντούλη, προφανῶς τὰ Κυριακὰ λόγια ὅτι «οἱ υἱοὶ τοῦ νυμφῶνος… ὅσον χρόνον ἔχουσιν τὸν νυμφίον μετ’ αὐτῶν οὐ δύνανται νηστεύειν» (Μαρκ. 2, 19) εἶχαν καθοριστικὴ ἐπίδραση στὸ σημεῖο αὐτό: μὲ τὴ Θ. Κοινωνία ὁ Νυμφίος συνδέεται μὲ τὴν ἀγαπώσα αὐτὸν ψυχὴ καὶ ἔτσι οἱ «υἱοὶ τοῦ νυμφῶνος» δὲν μποροῦν πλέον νὰ συνεχίζουν νὰ νηστεύουν. Γι’ αὐτὸ ἡ Θ. Λειτουργία τελεῖται τὸ πρωὶ τῆς Κυριακῆς καὶ τοῦ Σαββάτου, ἐνῶ τὶς καθημερινὲς ποὺ οἱ πιστοὶ πενθοῦν νηστεύοντας ὅλη τὴν μέρα, κοινωνοῦν μετὰ τὴν ἐνάτη ὥρα καὶ τὸν Ἑσπερινὸ καὶ στὴ συνέχεια λαμβάνουν νηστίσιμη τροφὴ (ξηροφαγία). Δηλαδή, ἡ Θ. Κοινωνία στὴν Προηγιασμένη προσδιορίστηκε χρονικὰ βάσει τῆς νηστείας τῆς «ἐνάτης» καὶ δὲν μπορεῖ παρὰ νὰ εἶναι τὸ ἐπιστέγασμα τῆς ὁλοημέρου ἀσιτίας ἡ ὁποία καταλύεται μὲ τὴν ξηροφαγία. Αὐτὸ ὑπονοεῖ ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος λέγοντας «Ἰδού, τὴν ἡμέραν ἄσιτοι διετελέσαμεν σήμερον ἅπασαν, καὶ τράπεζαν ἐν ἑσπέρα παραστησόμεθα οὒχ ὁμοίαν τὴ χθεσινὴ τραπέζη, ἀλλ' ἐνηλλαγμένην καὶ σεμνοτέραν» .
Σὺν τῷ χρόνω, ὅμως, ἐπειδὴ οἱ πιστοὶ δὲν ἦταν σὲ θέση εἴτε νὰ παρακολουθήσουν τὴ Προηγιασμένη το ἀπόγευμα ἢ νὰ παραμείνουν τελείως ἄσιτοι γιὰ νὰ κοινωνήσουν στὸ τέλος τοῦ Ἑσπερινοῦ, παρουσιάστηκε ἡ ἀνάγκη προσφυγῆς στὴν ἐκκλησιαστικὴ οἰκονομία. Ἡ Ἐκκλησία ἐφαρμόζοντας τὴν οἰκονομία ἐπέτρεψε τὴν τέλεση τῆς Προηγιασμένης το πρωί, πρακτικὴ ἡ ὁποία ἔχει πλέον καθιερωθεί . Τὰ τελευταῖα χρόνια ὅμως παρατηρεῖται μία προσπάθεια ἐπιστροφῆς στὴν ἀρχαία πράξη τῆς Ἐκκλησίας μὲ τὴν τέλεση τῆς Προηγιασμένης στὴν «ὥρα» της, δηλ. τὸ ἀπόγευμα, κατὰ τὸν Ἑσπερινό.
‘Όμως, ἡ ἄμβλυνση τοῦ ἀσκητικοῦ φρονήματος, καὶ συνακόλουθά τς νηστείας, μὲ τὴν ἀπώλεια τῆς ξηροφαγίας τῆς «ἐνάτης» ὡς τοῦ κανόνος τῆς νηστείας τῆς Μ. Τεσσαρακοστῆς, καὶ ἡ παράλληλη ἐπιστροφὴ στὴν ἀρχαία λειτουργικὴ πράξη ἔθεσε τὸ ἐρώτημα: ποιὰ νηστεία πρέπει νὰ τηρήσει ὅποιος θέλει νὰ κοινωνήσει σὲ ἀπογευματινὴ Προηγιασμένη; 
Νομίζουμε ὅτι σύμφωνα μὲ τὰ ἀνωτέρω ἡ ἀπάντηση εἶναι μία: ὁλοήμερη ἀσιτία μέχρι τὴ Θ. Κοινωνία. Ἡ Προηγιασμένη γεννήθηκε καὶ διαμορφώθηκε μέσα σὲ αὐτὸ τὸ πλαίσιο τῆς αὐστηρότητος τῆς νηστείας, καὶ δὲν εἶναι ἐπιτρεπτὸ νὰ ἀποκοπεῖ ἀπὸ αὐτό. Ὁ Αγ. Συμεὼν Θεσσαλονίκης (15ος αἵ.) εἶναι σαφής: «Ἡ προηγιασμένη Λειτουργία ἄνωθεν καὶ ἐκ τῶν διαδόχων τν Ἀποστόλων ἐστίν… καὶ ἀληθῶς τῶν Ἀποστόλων εἶναι αὐτὴ πιστεύομεν, ἐξ ἀρχῆς γεγενημένην δὶ’ αὐτὴν τὴν νηστείαν. ὥστε πενθεῖν καὶ μὴ ἐορτάζειν ημᾶς ἐν ταῖς τοῦ πένθους ἡμέραις… Καὶ περὶ μὲν τὴν ἐνάτην ὥραν ταύτην τελοῦμεν τὴν τελετὴν (τὴν Προηγιασμένη), ἀποσώζοντες τὸν ὄρον τῆς νηστείας, ἅπαξ πρὸς τὴν ἑσπέραν ἐσθίειν τετυπωμένου» .
Ἐπιπλέον, σύμφωνα μὲ τὴν κανονικὴ καὶ λοιπὴ ἐκκλησιαστικὴ παράδοση, ἡ νηστεία ποὺ ἔχει καθιερώσει ἡ Ἐκκλησία μας γιὰ τὴ συμμετοχὴ στὴ Θ. Εὐχαριστία εἶναι ἡ ἀφ’ ἑσπέρας τέλεια ἀποχὴ ἀπὸ ὁτιδήποτε βρώσιμο καὶ πόσιμο .
Ἡ κανονικὴ παράδοση ἐπ’ αὐτοῦ εἶναι κατηγορηματική:
1.  Σύμφωνα μὲ τὸν Κὰρθ-47 (κατὰ τὸ Πηδάλιο -50) τὰ «ἅγια» προσφέρονται ἀπὸ «νηστικῶν» ἀνθρώπων. Μάλιστα ὁ κανόνας μνημονεύει ἀπόφαση τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου, ἡ ὁποία ὅμως δὲν ἔχει διασωθεί . 
2. Ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον παρουσιάζει ὁ Κὰρθ-41 (κατὰ τὸ Πηδάλιο -48) :
α. Στὰ «Ἅγια θυσιαστηρίου» μόνο «νηστικοὶ ἄνθρωποι» μποροῦν νὰ προσέλθουν.
β. Ἡ ἐξαίρεση ποὺ προβλέπει ὁ κανόνας σύμφωνα μὲ τὴν ὁποία τὴ Μ. Πέμπτη «ἐν η τὸ Κυριακὸν δεῖπνον ἐπιτελεῖται» μποροῦν νὰ προσέλθουν στὴ Θ. Κοινωνία καὶ μὴ νηστικοὶ δὲν ἰσχύει μετὰ τὴν ρητὴ τροποποίησή του ἀπὸ τὸν Στ-29. Ἡ Στ' ἐν Τρούλω Οἰκουμενικὴ θεώρησε τὴ διάταξη αὐτὴ ὡς προσωρινὴ οἰκονομία τῶν Πατέρων τῆς Καρχηδόνος, καὶ τὴν ἀκυρώνει σημειώνοντας ἐπὶ λέξει: «Μηδενὸς οὒν μᾶς ἐνάγοντος καταλιπεῖν τὴν ἀκρίβειαν, ὁρίζομεν, ἀποστολικαῖς καὶ πατρικαῖς ἑπόμενοι παραδόσεσι, μὴ δεῖν ἐν Τεσσαρακοστὴ τὴ ὑστέρα ἐβδομάδι τὴν Πέμπτην λύει, καὶ ὅλην τὴν Τεσσαρακοστὴν ἀτιμάζειν». Γιὰ τοὺς Πατέρες τῆς Στ΄ Οἰκουμενικῆς ἡ τήρηση τῆς εὐχαριστιακῆς νηστείας-ἀσιτίας θεμελιώνεται σὲ «ἀποστολικὲς καὶ πατερικὲς παραδόσεις», ἡ τυχὸν δὲ περιφρόνησή της, ἀκόμα καὶ τὴ Μ. Πέμπτη, ὁδηγεῖ σὲ «ἀτίμωση» ὅλης τς Τεσσαρακοστῆς!
γ. Ἐξαιρετικὰ ἐνδιαφέρουσα εἶναι ἡ τελευταία φράση τοῦ Καρθ-41 (κατὰ τὸ Πηδάλιο -48): διασώζει τὴν ἀρχαία πράξη σύμφωνα μὲ τὴν ὁποία ἡ Ἐξόδιος Ἀκολουθία, ἐτελεῖτο στὰ πλαίσια τῆς Θ. Λειτουργίας. Τί θὰ συνέβαινε ὅμως ἂν ἔπρεπε νὰ τελεσθεῖ ἡ Ἐξόδιος τὸ ἀπόγευμα, ἐνῶ αὐτοὶ ποῦ θὰ ἱερουργοῦσαν εἶχαν ἤδη γευματίσει; Ἡ Ἐκκλησία, ἀσφαλῶς, ἀσκεῖ τὴν οἰκονομία. Προσοχὴ ὅμως! Ὄχι πρὸς τὴν κατεύθυνση τῆς ἄρσεως τῆς πρὸ τῆς Θ. Κοινωνίας νηστείας (ἀσιτίας), ἀλλὰ μὲ τὴν τέλεση μόνο της Ἐξοδίου Ἀκολουθίας ἄνευ Θ. Λειτουργίας («μόναις εὐχαῖς ἐκτελεσθῆ»)! Τόσο αὐστηρὴ καὶ ἀνελαστικὴ ἦταν ἡ ἀρχαία Ἐκκλησία ὡς πρὸς τὸ ζήτημα ἀπόλυτης νηστείας (ἀσιτίας) πρὸ τῆς Θ. Κοινωνίας. Δὲν ἀσκοῦσε τὴν οἰκονομία γιὰ κατάλυση τῆς εὐχαριστιακῆς νηστείας οὔτε στὴν περίπτωση τῆς Ἐξοδίου Ἀκολουθίας! 
Ἡ ἐκκλησιαστικὴ οἰκονομία ἐφαρμόζεται μόνο σὲ περίπτωση ἐπικειμένου θανάτου σύμφωνα μὲ ρητὴ κανονικὴ διάταξη τοῦ Αγ. Νικηφόρου Ὁμολογητοῦ (9ος αι.) «Δεῖ μεταδιδόναι τῆς θείας Κοινωνίας τῷ ἀσθενούντι ἀποθανεῖν κινδυνεύοντι, καὶ μετὰ τὸ γεύσασθαι βρώσεως» (κανὼν Θ΄) , μὲ τὴν ὁποία τροποποιεῖται ἡ σχετικὴ ἀπαγόρευση τοῦ Αγ. Ἀναστασίου τοῦ Σιναΐτου (7ος αι.) .
Ὁ σεβασμὸς πρὸς τὴν τήρηση τῆς πρὸ τῆς Θ. Κοινωνίας αὐστηρῆς νηστείας (ἀσιτίας) εἶναι ἐμφανὴς ἀπὸ τὸν ἀπόλυτο καὶ κατηγορηματικὸ τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο ὁ Αγ. Ἰω. Χρυσόστομος ἀρνεῖται τὴ συκοφαντικὴ κατηγορία «ὅτι τινὰς ἐκοινώνησε μετὰ τὸ φαγεῖν αὐτούς». Ἀναφέρει ὁ Ἅγιος: «Πολλὰ κατ’ ἐμοῦ ἐσκευάσαντο, καὶ λέγουσιν, ὅτι τινὰς ἐκοινώνησα μετὰ τὸ φαγεῖν αὐτούς. Καὶ εἰ μὲν τοῦτο ἐποίησα, ἑξαλειφθείη τὸ ὄνομά μου ἐκ τῆς βίβλου τῶν ἐπισκόπων, καὶ μὴ γραφείη ἐν τῇ βίβλω τῆς ὀρθοδόξου πίστεως, ὅτι ἰδοὺ ἐὰν τοιοῦτον ἐγὼ ἔπραξα, καὶ ἀποβαλεῖ μὲ Χριστὸς ἐκ τῆς βασιλείας αὐτοῦ»!
Ὁ ἱερὸς Αὐγουστίνος ἀποδίδει τὴν αὐστηρότητα τῆς εὐχαριστιακῆς νηστείας σὲ ἐντολὴ τοῦ Αγ. Πνεύματος , ἐνῶ ὁ ἱστορικὸς Σωκράτης (4ος αἵ.) χαρακτηρίζει «οὒχ ὡς ἔθος χριστιανῶν» τὴν τέλεση Θ. Εὐχαριστίας χωρὶς νὰ ἔχει προηγηθεῖ ὁλοήμερη νηστεία . 
Ἔτσι, ὁ Ἅγιος Νικόδημος Ἁγιορείτης συγκεφαλαιώνοντας τὴν ἐκκλησιαστικὴ παράδοση σημειώνει: «Ὅθεν καὶ οἱ θέλοντες μεταλαβεῖν, ἕως πρὸ τοῦ μεσονυκτίου ἔχουν τὴν ἄδειαν νὰ πίνουν νερὸ καὶ μετὰ ταῦτα πρέπει νὰ μὴν βάλουν τίποτε εἰς τὸ στόμα, ἕως οὐ μεταλάβουν».

Συμπερασματικά:
1. Ἡ Προηγιασμένη  Θ. Λειτουργία εἶναι θαυμάσια εὐκαιρία γιὰ νὰ κατανοήσουν οἱ πιστοί μας ὅτι ἡ Θ. Κοινωνία δὲν προσφέρεται ὡς βραβεῖο ἢ ἔπαθλο σὲ ὑποτιθέμενους νικητές, ἀλλὰ μόνο ὡς «φάρμακο» σὲ ὅσους προσπαθοῦν νὰ θεραπευθοῦν ἀπὸ τὶς ἀρρώστιες-πάθη, καὶ ὡς «βιταμίνη» σὲ ὅσους ἀγωνίζονται στὸν δύσκολο πνευματικὸ ἀγώνα.  
2. Ἡ ἐκκλησιαστική μας παράδοση μπορεῖ καὶ ἀξιοποιεῖ καὶ τὴν ἀκρίβεια καὶ τὴν οἰκονομία στὴν περίπτωση τῆς Προηγιασμένης κρατώντας ὅμως τὴν οὐσία της, ποὺ εἶναι ὁ κατὰ δύναμιν πνευματικὸς ἀγώνας γιὰ τὴ μετοχή μας στὸ Σῶμα τοῦ Χριστοῦ: γιὰ ὅσους μποροῦν νὰ ἀγωνιστοῦν ἔντονα προσφέρει τὸ «φάρμακο ἀθανασίας» στὴν κατὰ λειτουργικὴ ἀκρίβεια τελούμενη (ἀπογευματινὴ) Προηγιασμένη. Γιὰ ὅσους δὲν μποροῦν νὰ ἀντέξουν «τὸν καύσωνα τῆς ἡμέρας» μὲ τὴν ἀπόλυτη ὁλοήμερη ἀσιτία προσφέρει τὸ ἴδιο «φάρμακο ἀθανασίας» στὴν κατὰ λειτουργικὴ οἰκονομία τελουμένη (πρωινὴ) Προηγιασμένη. 
Καὶ στὶς δύο περιπτώσεις εἶναι ὁ ἴδιος ὁ Κύριός μας Ἰησοῦς Χριστός. Αὐτὸ θὰ πρέπει νὰ γίνει ἀπολύτως σαφὲς ἀπὸ τοὺς πιστούς μας.
Ἡ ἐπιμονὴ πιστοῦ νὰ κοινωνήσει σὲ ἀπογευματινὴ Προηγιασμένη ἐνῶ ἔχει πάρει τὸ πρωινό του καὶ ἡ ταυτόχρονη ἀναιτιολόγητη οὐσιαστικὰ ἄρνησή του νὰ κοινωνήσει τὸ πρωὶ ποὺ προτείνει ὁ πνευματικός, σύμφωνα μὲ τὴν παράδοση τῶν Ἁγίων μας, καταδεικνύει σοβαρὸ πνευματικὸ πρόβλημα. Τὸ πρόβλημα θὰ ἐνταθεῖ ἂν ὁ πνευματικὸς ἐνδώσει στὴν ἐπιμονὴ τοῦ πιστοῦ καὶ τοῦ παράσχει τὴν «εὐλογία»… Ἔτσι ὑπάρχει ὁ κίνδυνος σιγὰ-σιγὰ αὐτὸς ὁ πιστὸς νὰ ἀξιολογεῖ ὡς μεῖζον ὄχι τὸ γεγονὸς τῆς παρουσίας τοῦ ἴδιου το Χριστοῦ στὴ Θ. Κοινωνία, ἀλλὰ τὸ “περιβάλλον” στὸ ὁποῖο ὁ Κύριος προσφέρεται. Θὰ περιφρονήσει ἔτσι ὁ πιστός μας τὸ πολύτιμο Δῶρο καθ’ ἑαυτὸ ἐπιζητώντας πρωτίστως τὸ περιτύλιγμά Του… 
Ἔτσι, μὲ τὴν ψευδαίσθηση ὅτι ἐπιστρέφουμε δῆθεν στὴν παράδοση, μετατρέπουμε τὴν οἰκονομία σε… παραοικονομία μὲ οὐσιαστικὴ ἀλλοίωση τοῦ φρονήματος τῶν πιστῶν.
3. Ἡ ἐπιθυμία τῶν πιστῶν γιὰ μετοχὴ στὸ Ποτήριο τῆς Ζωῆς, ὅπως τὸ ζοῦσε ἡ ἀρχαία Ἐκκλησία σὲ ἀπογευματινὴ Προηγιασμένη, εἶναι μοναδικὴ ποιμαντικὴ εὐκαιρία νὰ συνδυαστεῖ μὲ τὴν προσπάθεια ἐπιστροφῆς-μύησης στὸ ἀσκητικὸ φρόνημα τῆς ἀρχαίας Ἐκκλησίας: ἡ εὐχαριστιακὴ νηστεία, ποὺ ἀσφαλῶς δὲν σημαίνει μόνο ἀσιτία, ἀλλὰ καὶ σιωπή, φυλακὴ τῶν αἰσθήσεων καὶ περισυλλογὴ τοῦ νοῦ ὅλη τὴν ἡμέρα, ὡς ἀναμονὴ γιὰ τὴ μετοχὴ στὸ Ποτήριο τῆς Ζωῆς καὶ κατ’ ἐπέκταση συμμετοχῆς στὸν πνευματικὸ ἀγώνα τῆς Μ. Τεσσαρακοστῆς.
4. Ἐμεῖς ὡς λειτουργοί, συμμεριζόμενοι τὴ δυσκολία τῆς εὐχαριστιακῆς νηστείας, ὀφείλουμε νὰ τηροῦμε ἐπακριβῶς τὴ λειτουργικὴ ἀκρίβεια διευκολύνοντας τοὺς πιστούς μας: ἡ Προηγιασμένη νὰ τελεῖται ἀμέσως μετὰ τὴν «ἐνάτη», στὶς 3:00 μμ, καὶ ὄχι ἀργὰ τὸ ἀπόγευμα ἢ τὸ βράδυ, ὁπότε ἡ δυσκολία τῆς ἀσιτίας ἐξελίσσεται πολὺ ἔντονα γιὰ τοὺς νηστεύοντες. 
Συμπερασματικά, «ἀποστολικαῖς καὶ πατρικαῖς ἑπόμενοι παραδόσεσι» (Στ-29) δὲν μποροῦμε παρὰ νὰ τηροῦμε μὲ σεβασμὸ τὴν ἐκκλησιαστικὴ παράδοση στὸ ζήτημα τῆς εὐχαριστιακῆς νηστείας στὴν Θ. Λειτουργία τῶν Προηγιασμένων Δώρων καλλιεργώντας στοὺς πιστούς μας τὸ ἀσκητικὸ φρόνημα τῆς παραδόσεώς μας. Μόνο τότε θὰ ἔχουμε ἀληθῆ ἐπιστροφὴ στὴν παράδοση τῶν Ἁγίων μας.
Πάτρα 15.1.2017

------------------------------------------

1. Ἀναλυτικότερα Ι. Φουντούλη, Λειτουργία Προηγιασμένων Δώρων [Κείμενα Λειτουργικῆς, 8], Θεσσαλονίκη  19782,   Π. Σκαλτσή, «Ἀρχαϊκὰ στοιχεῖα στὴ Θεία Λειτουργία τῶν Προηγιασμένων Δώρων»,  στὸ  Λειτουργικὲς Μελέτες ΙΙ, ἔκδ. Πουρναρά, Θεσσαλονίκη 2006, σ. 226-236. 
2. Λαοδ-52: «Ὅτι οὐ δεῖ ἐν τῇ Τεσσαρακοστὴ γάμους ἢ γενέθλια ἐπιτελεῖν».
3. Ὁ Ἄγ. Συμεὼν Θεσσαλονίκης συνδέει τὸν ἐπὶ τού Σταυρου θανατό του Κυρίου κατὰ τὴν ἐνάτη ὥρα μὲ τὴν κατὰ τοῦ Ἀδὰμ ἐξενεχθεῖσα ἀπόφαση : «Τέθνηκεν ὁ Σωτὴρ ἐν τῇ ἐνάτη ὥρα, ὄτε καὶ ἐν τῷ δειλινῶ ὀφθεῖς αὐτὸς ἐν τῷ παραδείσω, κατὰ τοῦ Ἀδὰμ ἐξήνεγκε τὴν τού θανατου ἀπόφασιν … καὶ νεκρὸς Ἀδὰμ γέγονεν» (PG 155, 900Β).
   4. Ἀποστ-69:  «Εἰ τὶς ἐπίσκοπος, ἢ πρεσβύτερος, ἢ διάκονος, ἢ ὑποδιάκονος, ἢ ἀναγνώστης, ἢ ψάλτης, τὴν ἁγίαν Τεσσαρακοστήν του Πάσχα οὐ νηστεύει, ἢ Τετράδα, ἢ Παρασκευήν, καθαιρείσθω, ἐκτὸς εἰ μὴ δὶ  ἀσθένειαν σωματικὴν ἐμποδίζοιτο• εἰ δὲ λαϊκὸς εἴη, ἀφοριζέσθω».  
   Λαοδ-50: «Ὅτι οὐ δεῖ ἐν τῇ Τεσσαρακοστὴ τὴ ὑστέρα ἐβδομάδι τὴν Πέμπτην λύειν, καὶ ὅλην τὴν Τεσσαρακοστὴν ἀτιμάζειν• ἀλλὰ δεῖ πάσαν τὴν Τεσσαρακοστὴν νηστεύειν ξηροφαγούντας».
  5. Λαοδ-49: Ὅτι οὐ δεῖ ἐν τῇ Τεσσαρακοστὴ ἄρτον προσφέρειν, εἰ μὴ ἐν Σαββάτω καὶ Κυριακὴ μόνον», βλ. σχόλια Ζωναρὰ καὶ Βαλσαμῶνος στὸν Στ-52, στὸ Γ. Ράλλη-Μ.Ποτλή, Σύνταγμα τῶν θείων καὶ ἱερῶν κανόνων, ἔκδ. Β. Ρηγόπουλου, Θεσσαλονίκη 2002, τ. Β΄, σ. 427-428.
6. Ἡ βασικὴ αὐτὴ λειτουργικὴ ἀρχὴ συμπαρασύρει καὶ τὶς μνῆμες τῶν ἑορταζομένων ἁγίων, οἱ ὁποῖες δὲν ἐπιτρέπεται νὰ τελοῦνται τὶς καθημερινές τς Μ. Τεσσαρακοστῆς, σύμφωνα μὲ τὸν  Λαοδ-51 («Ὅτι οὐ δεῖ ἐν τῇ Τεσσαρακοστὴ μαρτύρων γενέθλια ἐπιτελεῖν, ἀλλὰ τῶν ἁγίων μαρτύρων μνήμας ποιεῖν ἐν τοῖς Σαββάτοις καὶ ταῖς Κυριακαῖς»). Στὴν λειτουργικὴ αὐτὴ ἀρχὴ ὀφείλεται ἡ καθιέρωση τῆς Κυριακῆς της Σταυροπροσκυνήσεως (ἑορτὴ ἀρχικά της εὑρέσεως τοῦ Τ. Σταυροῦ ὑπὸ τῆς Ἄγ. Ἑλένης (6 Μαρτίου), τῶν Κυριακῶν πρὸς τιμὴν τού Αγ. Ἰωάννου τῆς Κλίμακος  καὶ τῆς Αγ. Μαρίας τῆς Αἰγυπτίας (Δ΄ καὶ Ε΄ Κυριακή των Νηστειῶν).
  7. Μ. Βασιλείου, ἐπιστολὴ 93, πρὸς Καισαρίαν πατρικίαν:  «Καὶ τὸ κοινωνεῖν καθ’  ἑκάστην ἡμέραν, καὶ μεταλαμβάνειν τοῦ ἁγίου σώματος καὶ αἵματος τοῦ Χριστοῦ, καλὸν καὶ ἐπωφελὲς … ἠμεῖς μέντοιγε τέταρτον καθ’  ἑκάστην ἑβδομάδα κοινωνοῦμεν, ἐν τῇ Κυριακή, ἐν τῇ Τετράδι, καὶ ἐν τῇ Παρασκευή, καὶ τῷ Σαββάτω, καὶ ἐν ταῖς ἄλλαις ἡμέραις, ἐὰν ἡ μνήμη ἁγίου τινὸς» (PG 32, 484B). 
   8. Θεοδώρου Στουδίτου, Ἑρμηνεία τῆς Θ. Λειτουργίας τῶν Προηγιασμένων, PG 99, 1687.
   9. Στ-52 : «Ἐν πάσαις ταῖς τῆς ἁγίας Τεσσαρακοστῆς των νηστειῶν ἡμέραις, παρεκτὸς Σαββάτου, καὶ Κυριακῆς, καὶ τῆς ἁγίας του Εὐαγγελισμοῦ ἡμέρας, γινέσθω ἥ των προηγιασμένων ἱερὰ λειτουργία».
    Σύμφωνα δὲ μὲ τὸν Ἄγ. Συμεὼν Θεσσαλονίκης: «Ἐπεῖ γὰρ ἀναγκαιοτάτη  πρὸ παντὸς ἡ φρικτοτάτη καὶ ἱερὰ τελετή, καὶ τοῦ κόσμου παντὸς σωτήριον, οὐκ ἔδοξεν δίκαιον εἶναι καθόλου πεπαῦσθαι ταύτην οὐδὲ κατ’  αὐτὴν τὴν μεγάλην ὀνομαζομένην καὶ οὖσαν Τεσσαρακοστήν. Διὸ καὶ ἐν αὐτὴ κατὰ Σάββατον μὲν οἱ Πατέρες διετυπώσαντο καὶ Κυριακήν, τὴν ἱερὰν ἐπιτελεῖν ἠμᾶς θυσίαν, ἐκπληροῦντες τὸ τού Κυριου
παράγγελμα… Ἐν ταῖς πέντε δὲ ἡμέραις λειτουργεῖν προηγιασμένα, καὶ οὐδ’ ἐν ἄλλη τινι ἡμέρα τὴν ἀναίμακτον καὶ ζωόθυτον  θυσίαν τελεῖσθαι οὐ νενομοθετήκασι» (PG 155, 904B).
10. Σωκράτους, Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία, βιβλ. E΄, κέφ. κβ΄,  PG 67, 636AB.
11. Ἄγ. Ἰω. Χρυσοστόμου, εἰς Ἀδριάντας, λόγος δ΄,  PG  49, 68Α.
12. Ι. Φουντούλη, Ἀπαντήσεις εἰς Λειτουργικᾶς ἀπορίας, τ. Β΄, ἔκδ. Ἀποστολικὴ Διακονία, 19944, σ. 120-124.
13. Ἄγ. Συμεὼν Θεσσαλονίκης, πρὸς τὸν Πενταπόλεως Γαβριήλ, ἀπάντηση νε, PG 155, 904Α.
14. Ι. Φουντούλη, Λειτουργία Προηγιασμένων Δώρων [Κείμενα Λειτουργικῆς, 8], Θεσσαλονίκη  19782,  σ. 6,   τοῦ ἰδίου, «Εὐχαριστιακὴ νηστεία», στὸ Λειτουργικὰ Θέματα, τ. Γ΄, Θεσσαλονίκη 1977, σ. 78,  Π. Σκαλτσή,  ο.π., σ. 230.
15. «Περὶ τῆς πίστεως γὰρ τοῦ ἐν Νίκαια τρακτάτου ἠκούσαμεν• ἀληθές ἐστι περὶ τῶν γινομένων μετὰ τὸ ἄριστον ἁγίων, ἴνα ἀπὸ νηστικῶν, ὡς ἐστὶν ἄξιον, προσφέρωνται, καὶ τότε ἐβεβαιώθη». Βλ. σχόλια τῶν βυζαντινῶν κανονολόγων Ζωναρᾶ, Βαλσαμῶνος, Ἀριστηνοῦ, στὸ Γ. Ράλλη-Μ.Ποτλή, Σύνταγμα τῶν θείων καὶ ἱερῶν κανόνων, ἔκδ. Β. Ρηγόπουλου, Θεσσαλονίκη 2002, τ. Γ΄, σ. 417-418. 
16. Κὰρθ-41 (κατὰ τὸ Πηδάλιο -48): «Ὥστε ἅγια θυσιαστηρίου, εἰ μὴ ἀπὸ νηστικῶν ἀνθρώπων, μὴ ἐπιτελεῖσθαι, ἑξηρημένης μιᾶς ἐτησίας ἡμέρας, ἐν ἢ τὸ Κυριακὸν δεῖπνον ἐπιτελεῖται. Ἐὰν δὲ τινῶν κατὰ τὸν δειλινὸν καιρὸν τελευτησάντων εἴτε ἐπισκόπων, εἴτε τῶν λοιπῶν, παράθεσις γένηται, μόναις εὐχαῖς ἐκτελεσθῆ, ἐὰν οἱ ταύτην ποιοῦντες ἀριστήσαντες εὐρεθῶσι».
17. Σχετικὸς εἶναι καὶ  ὁ Ἃ-13: «Περὶ δὲ τῶν ἐξοδευόντων, ὁ παλαιὸς καὶ κανονικὸς νόμος φυλαχθήσεται καὶ νῦν, ὥστε, εἰ τὶς ἐξοδεῦοι, τοῦ τελευταίου καὶ ἀναγκαιοτάτου ἐφοδίου μὴ ἀποστερεῖσθαι».
18. «Περὶ δὲ τῶν νεκρῶν, εἰ ἔξεστι τοῦ βίου τοῦτον ἐξερχόμενον κοινωνεῖν;  καὶ εἰ μὲν εὑρέθη νῆστις, κοινωνίας ἀξιούσθω .  ει δὲ μηγε, ἐαθήτω ἀκοινώνητος», Ἄγ. Ἀναστασίου Σιναΐτου, στὸ J.B.Pitra, Juris Ecclesiastici Graecorum Historia et Monumenta II, Romae, 1868, σ. 278.
19. Ἄγ. Ἰω. Χρυσοστόμου, Πρὸς Κυριακὸν Ἐπίσκοπον ἐν ἐξορία ὄντα καὶ αὐτόν,  PG 52, 683.
20. S. Augustini Episcopi, Epistula 54, Ἱ, 8,   PL 33, 203.
21. Σωκράτους, Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία, βιβλ. E΄, κέφ. κβ΄,  PG 67, 636AB.

Περιοδικὸ  ΕΦΗΜΕΡΙΟΣ  
τόμ. 66/ Ἰανουάριος-Φεβρουάριος 2017,  σέλ. 4-8

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Εάν χρησιμοποιείτε συσκευές με λειτουργικό σύστημα Android και δεν αναγνωρίζει το πολυτονικό σύστημα (δεν φαίνονται δηλαδή όλα τα γράμματα στις αναρτήσεις), κατεβάστε από το google store το Mozilla Firefox Browser ώστε να μπαίνετε από αυτόν τον Browser και να επιλυθεί το πρόβλημά σας. Κατεβάστε το από ΕΔΩ.

ΚΑΝΤΕ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟΥ ΜΑΣ.