Γράφει ὁ Νικόδημος Καλλιντέρης, Νομικός
Δύο σημαντικὲς ὑποθέσεις πρόκειται νὰ ἐκδικαστοῦν στὸ Εὐρωπαϊκὸ Δικαστήριο Δικαιωμάτων τοῦ Ἀνθρώπου (ΕΔΔΑ), οἱ ὁποῖες ἀφοροῦν τὴν ἐλευθερία τῆς ἔκφρασης σὲ μιὰ σύγχρονη δυτικὴ δημοκρατία, ὅπως ἡ Ἰταλία. Στὸ Δικαστήριο ἔχει προσφύγει ἡ ἰταλικὴ ὀργάνωση «Ὑπὲρ τῆς ζωῆς καὶ τῆς οἰκογένειας» ("Pro Vita & Famiglia") κατόπιν τῆς λογοκρισίας ποὺ ὑπέστησαν δύο ἀφίσες της μὲ μηνύματα ὑπὲρ τῆς ζωῆς τοῦ ἀγέννητου παιδιοῦ καὶ κατὰ τῆς «ἰδεολογίας τοῦ φύλου» (gender ideology) στὰ σχολεῖα.
Οἱ ἐν λόγῳ ὑποθέσεις ἔχουν καὶ ἑλληνικὸ ἐνδιαφέρον ὑπὸ τὴν ἔννοια ὅτι ἀντίστοιχα γεγονότα ἔλαβαν χώρα καὶ στὴν Ἀθήνα, ὅταν στὶς 13 Ἰανουαρίου τοῦ 2020 ἀναρτήθηκαν στοὺς σταθμοὺς τοῦ μετρὸ ἀφίσες μὲ μήνυμα ὑπὲρ τῆς ζωῆς τοῦ ἀγέννητου παιδιοῦ καὶ ἐντὸς λίγων ὡρῶν ἀποσύρθηκαν κατόπιν κυβερνητικῆς ἐντολῆς. Στὸν ἀντίποδα, τὸν Μάρτιο τοῦ 2023 τὸ μετρὸ τῆς Ἀθήνας κατακλείστηκε ἀπὸ ἀφίσες μὲ μηνύματα ὑπὲρ τῶν ἐκτρώσεων χωρὶς ποτὲ... νὰ τεθεῖ ζήτημα ἀφαίρεσης καὶ λογοκρισίας τους.
Τὸ βαθύτερο ζήτημα ποὺ ὑποκρύπτεται πίσω ἀπὸ τὶς ἐν λόγῳ ὑποθέσεις καὶ στὸ ὁποῖο θὰ κληθεῖ νὰ δώσει ἀπάντηση τὸ Δικαστήριο εἶναι τὸ ποῦ σταματᾶ ἡ νόμιμη ρύθμιση καὶ ποῦ ξεκινᾶ ἡ λογοκρισία σὲ περιπτώσεις κατὰ τὶς ὁποῖες οἱ δημόσιες ἀρχὲς ἀποφασίζουν γιὰ τὸ ποιές ἀπόψεις γιὰ τὴ ζωή, τὴν ἐκπαίδευση καὶ τὸ φῦλο θὰ μεταδοθοῦν στὴ δημόσια σφαῖρα.
Στὶς ἀρχὲς Μαρτίου τοῦ 2022, λίγες ἡμέρες πρὶν ἀπὸ τὴν παγκόσμια ἡμέρας τῆς γυναίκας, ἡ ἰταλικὴ ὀργάνωση «Ὑπὲρ τῆς ζωῆς καὶ τῆς οἰκογένειας» ἀνήρτησε ἀφίσες στὴ Ρώμη μὲ τὸ σύνθημα: «Ἐξουσία στὶς γυναῖκες; Ἀφῆστε τες νὰ γεννηθοῦν». Οἱ ἀφίσες ἀπεικόνιζαν ἕνα ἔμβρυο, δὲν ἀνέφεραν ρητὰ τὴ λέξη «ἔκτρωση» καὶ συνέδεαν τὰ συνθήματά περί ἐνδυνάμωσης τοῦ ρόλου τῆς γυναίκας στὸ σύγχρονο κόσμο μὲ τὴν προστασία τῶν δικαιωμάτων τῶν ἀγέννητων κοριτσιῶν.
Στὶς 4 Μαρτίου τοῦ 2022 ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ τῆς Ρώμης (Roma Capitale) διέταξε τὴν ἄμεση ἀφαίρεση τῶν ἀφισῶν μὲ τὸ σκεπτικὸ ὅτι προσβάλλεται ἡ ἀνθρώπινη ἀξιοπρέπεια τῶν γυναικῶν καὶ ἡ ἐλευθερία τους νὰ ἀποφασίσουν ἂν σταματήσουν μία κύηση. Ἡ προσπάθεια τῆς ὀργάνωσης «Ὑπὲρ τῆς ζωῆς καὶ τῆς οἰκογένειας» νὰ ἀνατρέψει τὴν ἀπόφαση στὰ διοικητικὰ δικαστήρια τῆς χώρας ἀπέτυχε καθὼς θεωρήθηκε ὅτι ἡ ἀφαίρεση τῶν ἀφισῶν ἦταν μιὰ νόμιμη ἄσκηση τῆς διακριτικῆς εὐχέρειας τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς νὰ ρυθμίσει τὸν δημόσιο διαφημιστικὸ χῶρο.
Παρεμφερῆ γεγονότα ἔλαβαν χώρα καὶ μὲ τὴ δεύτερη ἀφίσα, ἡ ὁποία περιεῖχε μήνυμα κατὰ τῆς εἰσαγωγῆς στὰ σχολεῖα τῆς «ἰδεολογίας τοῦ φύλου» (gender identity). Ἀπεικόνιζαν ἕνα νεαρὸ ἀγόρι στὸ ὁποῖο προσφέρεται μιὰ κορδέλα καὶ ἕνα κραγιὸν μαζὶ μὲ τὴ φράση «Μὴν μπερδεύετε τὴν σεξουαλικὴ ταυτότητα τῶν παιδιῶν». Σὲ αὐτὴ τὴν ἀφίσα ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ τῆς Ρώμη ἀρνήθηκε ἐξ ἀρχῆς νὰ ἀδειοδοτήσει τὴν ἀνάρτησή της.
Οἱ δημοτικὲς ἀρχὲς ἔκριναν ὅτι οἱ ἀφίσες θὰ μποροῦσαν νὰ στιγματίσουν ἄτομα μὲ βάση τὸν σεξουαλικό τους προσανατολισμὸ ἢ τὴν ταυτότητα φύλου, ἰδίως δεδομένης τῆς θέασής τους ἀπὸ ἀνήλικα παιδιά. Καὶ σὲ αὐτὴ τὴν περίπτωση, τὰ ἰταλικὰ δικαστήρια υἱοθέτησαν τὴ θέση τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν τῆς Ρώμης. Τὸν Αὔγουστο τοῦ 2025, τὸ ἰταλικὸ Συμβούλιο τῆς Ἐπικρατείας νομολόγησε ὅτι τὸ μήνυμα τῶν ἀφισῶν ἦταν ἱκανὸ νὰ προκαλέσει διακρίσεις, παρ' ὅλο ποὺ δὲν περιεῖχε ὁποιαδήποτε προσβολή, ἀπειλὴ ἢ ἔκκληση γιὰ βία.
Ὁ νομικὸς προβληματισμὸς καὶ γιὰ τὶς δύο ἀφίσες συμπυκνώνεται στὸ πὼς οἱ ἀρχὲς ἐφαρμόζουν τὴν οὐδετερότητα πάνω στὴν ὁποία βασίζουν τὴν ἐπιχειρηματολογία τους. Ὑποστηρίζουν ὅτι οἱ δημοτικὲς διαφημιστικὲς πινακίδες δὲν εἶναι πεδία ἐλευθερίας ἔκφρασης ἀλλὰ μιὰ δημοτικὴ ὑπηρεσία καὶ ὡς ἐκ τούτου τὸ περιεχόμενό τους θὰ πρέπει νὰ ὑπόκειται σὲ ἔλεγχο προκειμένου νὰ προστατευτεῖ ἡ ἀνθρώπινη ἀξιοπρέπεια καὶ ἡ ἀρχὴ κατὰ τῶν διακρίσεων διασφαλίζοντας τὴν θεσμικὴ οὐδετερότητα.
Οἱ ἐν λόγῳ ὑποθέσεις ἔχουν καὶ ἑλληνικὸ ἐνδιαφέρον ὑπὸ τὴν ἔννοια ὅτι ἀντίστοιχα γεγονότα ἔλαβαν χώρα καὶ στὴν Ἀθήνα, ὅταν στὶς 13 Ἰανουαρίου τοῦ 2020 ἀναρτήθηκαν στοὺς σταθμοὺς τοῦ μετρὸ ἀφίσες μὲ μήνυμα ὑπὲρ τῆς ζωῆς τοῦ ἀγέννητου παιδιοῦ καὶ ἐντὸς λίγων ὡρῶν ἀποσύρθηκαν κατόπιν κυβερνητικῆς ἐντολῆς. Στὸν ἀντίποδα, τὸν Μάρτιο τοῦ 2023 τὸ μετρὸ τῆς Ἀθήνας κατακλείστηκε ἀπὸ ἀφίσες μὲ μηνύματα ὑπὲρ τῶν ἐκτρώσεων χωρὶς ποτὲ... νὰ τεθεῖ ζήτημα ἀφαίρεσης καὶ λογοκρισίας τους.
Τὸ βαθύτερο ζήτημα ποὺ ὑποκρύπτεται πίσω ἀπὸ τὶς ἐν λόγῳ ὑποθέσεις καὶ στὸ ὁποῖο θὰ κληθεῖ νὰ δώσει ἀπάντηση τὸ Δικαστήριο εἶναι τὸ ποῦ σταματᾶ ἡ νόμιμη ρύθμιση καὶ ποῦ ξεκινᾶ ἡ λογοκρισία σὲ περιπτώσεις κατὰ τὶς ὁποῖες οἱ δημόσιες ἀρχὲς ἀποφασίζουν γιὰ τὸ ποιές ἀπόψεις γιὰ τὴ ζωή, τὴν ἐκπαίδευση καὶ τὸ φῦλο θὰ μεταδοθοῦν στὴ δημόσια σφαῖρα.
Στὶς ἀρχὲς Μαρτίου τοῦ 2022, λίγες ἡμέρες πρὶν ἀπὸ τὴν παγκόσμια ἡμέρας τῆς γυναίκας, ἡ ἰταλικὴ ὀργάνωση «Ὑπὲρ τῆς ζωῆς καὶ τῆς οἰκογένειας» ἀνήρτησε ἀφίσες στὴ Ρώμη μὲ τὸ σύνθημα: «Ἐξουσία στὶς γυναῖκες; Ἀφῆστε τες νὰ γεννηθοῦν». Οἱ ἀφίσες ἀπεικόνιζαν ἕνα ἔμβρυο, δὲν ἀνέφεραν ρητὰ τὴ λέξη «ἔκτρωση» καὶ συνέδεαν τὰ συνθήματά περί ἐνδυνάμωσης τοῦ ρόλου τῆς γυναίκας στὸ σύγχρονο κόσμο μὲ τὴν προστασία τῶν δικαιωμάτων τῶν ἀγέννητων κοριτσιῶν.
Στὶς 4 Μαρτίου τοῦ 2022 ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ τῆς Ρώμης (Roma Capitale) διέταξε τὴν ἄμεση ἀφαίρεση τῶν ἀφισῶν μὲ τὸ σκεπτικὸ ὅτι προσβάλλεται ἡ ἀνθρώπινη ἀξιοπρέπεια τῶν γυναικῶν καὶ ἡ ἐλευθερία τους νὰ ἀποφασίσουν ἂν σταματήσουν μία κύηση. Ἡ προσπάθεια τῆς ὀργάνωσης «Ὑπὲρ τῆς ζωῆς καὶ τῆς οἰκογένειας» νὰ ἀνατρέψει τὴν ἀπόφαση στὰ διοικητικὰ δικαστήρια τῆς χώρας ἀπέτυχε καθὼς θεωρήθηκε ὅτι ἡ ἀφαίρεση τῶν ἀφισῶν ἦταν μιὰ νόμιμη ἄσκηση τῆς διακριτικῆς εὐχέρειας τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς νὰ ρυθμίσει τὸν δημόσιο διαφημιστικὸ χῶρο.
Παρεμφερῆ γεγονότα ἔλαβαν χώρα καὶ μὲ τὴ δεύτερη ἀφίσα, ἡ ὁποία περιεῖχε μήνυμα κατὰ τῆς εἰσαγωγῆς στὰ σχολεῖα τῆς «ἰδεολογίας τοῦ φύλου» (gender identity). Ἀπεικόνιζαν ἕνα νεαρὸ ἀγόρι στὸ ὁποῖο προσφέρεται μιὰ κορδέλα καὶ ἕνα κραγιὸν μαζὶ μὲ τὴ φράση «Μὴν μπερδεύετε τὴν σεξουαλικὴ ταυτότητα τῶν παιδιῶν». Σὲ αὐτὴ τὴν ἀφίσα ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ τῆς Ρώμη ἀρνήθηκε ἐξ ἀρχῆς νὰ ἀδειοδοτήσει τὴν ἀνάρτησή της.
Οἱ δημοτικὲς ἀρχὲς ἔκριναν ὅτι οἱ ἀφίσες θὰ μποροῦσαν νὰ στιγματίσουν ἄτομα μὲ βάση τὸν σεξουαλικό τους προσανατολισμὸ ἢ τὴν ταυτότητα φύλου, ἰδίως δεδομένης τῆς θέασής τους ἀπὸ ἀνήλικα παιδιά. Καὶ σὲ αὐτὴ τὴν περίπτωση, τὰ ἰταλικὰ δικαστήρια υἱοθέτησαν τὴ θέση τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν τῆς Ρώμης. Τὸν Αὔγουστο τοῦ 2025, τὸ ἰταλικὸ Συμβούλιο τῆς Ἐπικρατείας νομολόγησε ὅτι τὸ μήνυμα τῶν ἀφισῶν ἦταν ἱκανὸ νὰ προκαλέσει διακρίσεις, παρ' ὅλο ποὺ δὲν περιεῖχε ὁποιαδήποτε προσβολή, ἀπειλὴ ἢ ἔκκληση γιὰ βία.
Ὁ νομικὸς προβληματισμὸς καὶ γιὰ τὶς δύο ἀφίσες συμπυκνώνεται στὸ πὼς οἱ ἀρχὲς ἐφαρμόζουν τὴν οὐδετερότητα πάνω στὴν ὁποία βασίζουν τὴν ἐπιχειρηματολογία τους. Ὑποστηρίζουν ὅτι οἱ δημοτικὲς διαφημιστικὲς πινακίδες δὲν εἶναι πεδία ἐλευθερίας ἔκφρασης ἀλλὰ μιὰ δημοτικὴ ὑπηρεσία καὶ ὡς ἐκ τούτου τὸ περιεχόμενό τους θὰ πρέπει νὰ ὑπόκειται σὲ ἔλεγχο προκειμένου νὰ προστατευτεῖ ἡ ἀνθρώπινη ἀξιοπρέπεια καὶ ἡ ἀρχὴ κατὰ τῶν διακρίσεων διασφαλίζοντας τὴν θεσμικὴ οὐδετερότητα.
Ἐνῷ ἀπὸ νομικῆς ἄποψης ἡ ἀνωτέρω προσέγγιση φαίνεται ἰσορροπημένη, στὴν πράξη ἀποδείχθηκε ὅτι ἐφαρμόζεται μονόπλευρα (ὅπως συνέβη καὶ στὴν Ἑλλάδα). Γιὰ παράδειγμα, στὶς 5 Μαρτίου τοῦ 2025 ἐν ὄψει τῆς ἐπετείου γιὰ τὸν νόμο 194 (ἀποποινικοποίηση τῆς ἄμβλωσης) μεταδόθηκε στὴ δημόσια ραδιοτηλεόραση τῆς Ἰταλίας (RAI) ἕνα διαφημιστικὸ μήνυμα ὑπὲρ τῶν ἐκτρώσεων μὲ ἔμφαση στὴν ἐλευθερία τῶν γυναικῶν νὰ ἔχουν πρόσβαση σὲ δομὲς ἀναπαραγωγικῆς ὑγείας.
Ἐνῷ προκλήθηκαν ἔντονες ἀντιδράσεις, ὁ τηλεοπτικὸς σταθμὸς καὶ οἱ διοργανωτὲς τῆς διαφημιστικῆς ἐκστρατείας ἀπέρριψαν κάθε κριτική, ὑπερασπιζόμενοι τὸ διαφημιστικὸ μήνυμά ὡς μιὰ νόμιμη πρωτοβουλία ἐνημέρωσης τοῦ κοινοῦ, σύμφωνη μὲ τὴν ἀποστολὴ τῆς δημόσιας ὑπηρεσίας τοῦ ραδιοτηλεοπτικοῦ φορέα. Σὲ αὐτὴ τὴν περίπτωση δὲν ἐκφράστηκαν ἀνησυχίες σχετικὰ μὲ τὴν ἀξιοπρέπεια ἢ τὴν θεσμικὴ οὐδετερότητα οὔτε τέθηκε ὁ προβληματισμὸς τῆς ἔκθεσης ἀνηλίκων σὲ εὐαίσθητο περιεχόμενο.
Ὁ δικηγόρος τῆς ὀργάνωσης «Ὑπὲρ τῆς ζωῆς καὶ τῆς οἰκογένειας» Alessandro Fiore ἐπισημαίνει ὅτι τὰ διοικητικὰ δικαστήρια στὴν Ἰταλία, μέχρι καὶ τὸ Συμβούλιο τῆς Ἐπικρατείας, θεωροῦν ὅτι μηνύματα ποὺ ἐνδέχεται νὰ διαταράξουν ἢ νὰ προσβάλλουν τὴν εὐαισθησία κάποιου δὲν μποροῦν νὰ δημοσιεύονται. Καὶ προσθέτει ὅτι ἡ νομολογία τοῦ ΕΔΔΑ ὁρίζει σαφῶς ὅτι ἡ ἐλευθερία τῆς ἔκφρασης πρέπει νὰ προστατεύεται ἀκόμη καὶ σὲ σχέση μὲ μηνύματα ποὺ ἐνδέχεται νὰ προσβάλλουν ἢ νὰ ἀναστατώσουν κάποιον ἀναγνωρίζοντας ἕνα πολὺ εὐρὺ πεδίο στὸ δικαίωμα.
Πράγματι, τὸ ΕΔΔΑ ἔχει ἀποφανθεῖ ὅτι ἡ τυχὸν προσβολὴ ποὺ μπορεῖ νὰ προκαλέσει ἕνα μήνυμα δὲν ἐξισώνεται μὲ βλάβη. Στὴν ὑπόθεση Handyside v. the United Kingdom τὸ Δικαστήριο ἔκρινε ὅτι ἡ ἐλευθερία τῆς ἔκφρασης προστατεύει καὶ ἰδέες ποὺ προσβάλλουν, προκαλοῦν ἀναστάτωση ἢ ἐνοχλοῦν, ἐπειδὴ μιὰ τέτοιου εἴδους προστασία εἶναι ἀπαραίτητη γιὰ τὴ λειτουργία μιᾶς δημοκρατικῆς κοινωνίας. Κατὰ τὸ Δικαστήριο οἱ τυχὸν περιορισμοὶ στὸ δικαίωμα ἐλευθερίας τῆς ἔκφρασης πρέπει νὰ εἶναι ἀναλογικοὶ καὶ νὰ ἀνταποκρίνονται σὲ μιὰ πραγματικὴ καὶ ἐπείγουσα κοινωνικὴ ἀνάγκη, καὶ ὄχι σὲ μιὰ γενικὴ ἐπιθυμία ἀποφυγῆς ἀντιπαραθέσεων (Sunday Times v. the United Kingdom).
Ὅμως, ὁ προβληματισμὸς δὲν περιορίζεται μόνο στὸ δικαίωμα τῆς ἐλευθερίας τῆς ἔκφρασης (ἄρθρο 10 τῆς ΕΣΔΑ) ἀλλὰ ἐπεκτείνεται καὶ στὴν ἐλευθερία σκέψης καὶ συνείδησης, στὴν θρησκευτικὴ ἐλευθερία καὶ στὸ δικαίωμα νὰ ἐκδηλώνει κανεὶς δημόσια τὶς πεποιθήσεις του (ἄρθρο 9 τῆς ΕΣΔΑ). Τὰ μηνύματα στὶς ἐπίμαχες ἀφίσες δὲν εἶχαν μόνο πολιτικὴ χροιὰ ἀλλὰ ἀντανακλοῦσαν καὶ ἀπόψεις περὶ ἠθικῆς ποὺ ἑδράζονται στὴ θρησκευτικὴ πίστη.
Ἡ νομολογία τοῦ ΕΔΔΑ ἐπιβεβαιώνει ὅτι ἡ ἔκφραση μηνύματος ποὺ ἐκπορεύεται ἀπὸ ἠθικὲς ἢ θρησκευτικὲς πεποιθήσεις ἀπολαμβάνει τῆς προστασίας τῆς ΕΣΔΑ ἀκόμα κι ἂν εἶναι τὸ περιεχόμενό του ἀμφιλεγόμενο. Στὴν ὑπόθεση Annen v. Germany, ὁ προσφεύγων εἶχε διαδώσει μέσῳ ἱστοσελίδας ἀλλὰ καὶ μὲ φυλλάδια μηνύματα κατὰ τῶν ἐκτρώσεων ἐπὶ τῇ βάσει ἠθικῶν πεποιθήσεων καὶ κάνοντας ἱστορικὲς ἀναλογίες μὲ τὸ Ὁλοκαύτωμα. Τὸ Δικαστήριο, ἂν καὶ ἀναγνώρισε τὸν ἔντονα προσβλητικὸ χαρακτῆρα τῆς ἐκστρατείας, ἔκρινε ὅτι ἡ προσβολὴ ἀπὸ μόνη της δὲν ἀρκοῦσε γιὰ νὰ δικαιολογήσει τὴν καταστολὴ τοῦ μηνύματος, τονίζοντας τὴν ἀπουσία ὑποκίνησης βίας ἢ συγκεκριμένης βλάβης.
Ἀλλὰ καὶ στὴν ὑπόθεση Women on Waves and Others v. Portugal, τὸ Δικαστήριο προστάτευσε τὴν ἔκφραση μηνύματος ποὺ ὑποστηρίζει τὴν πρόσβαση στὴν ἄμβλωση, ἐπιβεβαιώνοντας ὅτι ἡ δημόσια συζήτηση γιὰ βαθιὰ ἠθικὰ ζητήματα πρέπει νὰ παραμείνει ἀνοιχτή, ἀκόμη καὶ ὅταν οἱ ἀπόψεις διαφέρουν ἔντονα.
Μπορεῖ μιὰ σύγχρονη δυτικὴ καὶ πλουραλιστικὴ δημοκρατία νὰ ἀκούσει ἕνα ἔστω καὶ ἔμμεσο μήνυμα ὑπὲρ τοῦ ἀγέννητου παιδιοῦ; Ἡ ἀρχὴ τῆς ἀνθρώπινης ἀξιοπρέπειας καὶ ἡ θεσμικὴ οὐδετερότητα ἐπιβάλλουν τὴ λογοκρισία κάθε μηνύματος ποὺ ἀποκλίνει ἀπὸ τὴ γενικὴ τάση; Δὲν εἶναι σκοπὸς τοῦ δικαιώματος στὴν ἐλευθερία τῆς ἔκφρασης νὰ ἐμποδίσει τὴν λογοκρισία μιᾶς διαφορετικῆς - ἀκόμα καὶ ἐνοχλητικῆς - ἄποψης; Τὸ ΕΔΔΑ καλεῖται νὰ λάβει θέση...
Romfea
Ἐνῷ προκλήθηκαν ἔντονες ἀντιδράσεις, ὁ τηλεοπτικὸς σταθμὸς καὶ οἱ διοργανωτὲς τῆς διαφημιστικῆς ἐκστρατείας ἀπέρριψαν κάθε κριτική, ὑπερασπιζόμενοι τὸ διαφημιστικὸ μήνυμά ὡς μιὰ νόμιμη πρωτοβουλία ἐνημέρωσης τοῦ κοινοῦ, σύμφωνη μὲ τὴν ἀποστολὴ τῆς δημόσιας ὑπηρεσίας τοῦ ραδιοτηλεοπτικοῦ φορέα. Σὲ αὐτὴ τὴν περίπτωση δὲν ἐκφράστηκαν ἀνησυχίες σχετικὰ μὲ τὴν ἀξιοπρέπεια ἢ τὴν θεσμικὴ οὐδετερότητα οὔτε τέθηκε ὁ προβληματισμὸς τῆς ἔκθεσης ἀνηλίκων σὲ εὐαίσθητο περιεχόμενο.
Ὁ δικηγόρος τῆς ὀργάνωσης «Ὑπὲρ τῆς ζωῆς καὶ τῆς οἰκογένειας» Alessandro Fiore ἐπισημαίνει ὅτι τὰ διοικητικὰ δικαστήρια στὴν Ἰταλία, μέχρι καὶ τὸ Συμβούλιο τῆς Ἐπικρατείας, θεωροῦν ὅτι μηνύματα ποὺ ἐνδέχεται νὰ διαταράξουν ἢ νὰ προσβάλλουν τὴν εὐαισθησία κάποιου δὲν μποροῦν νὰ δημοσιεύονται. Καὶ προσθέτει ὅτι ἡ νομολογία τοῦ ΕΔΔΑ ὁρίζει σαφῶς ὅτι ἡ ἐλευθερία τῆς ἔκφρασης πρέπει νὰ προστατεύεται ἀκόμη καὶ σὲ σχέση μὲ μηνύματα ποὺ ἐνδέχεται νὰ προσβάλλουν ἢ νὰ ἀναστατώσουν κάποιον ἀναγνωρίζοντας ἕνα πολὺ εὐρὺ πεδίο στὸ δικαίωμα.
Πράγματι, τὸ ΕΔΔΑ ἔχει ἀποφανθεῖ ὅτι ἡ τυχὸν προσβολὴ ποὺ μπορεῖ νὰ προκαλέσει ἕνα μήνυμα δὲν ἐξισώνεται μὲ βλάβη. Στὴν ὑπόθεση Handyside v. the United Kingdom τὸ Δικαστήριο ἔκρινε ὅτι ἡ ἐλευθερία τῆς ἔκφρασης προστατεύει καὶ ἰδέες ποὺ προσβάλλουν, προκαλοῦν ἀναστάτωση ἢ ἐνοχλοῦν, ἐπειδὴ μιὰ τέτοιου εἴδους προστασία εἶναι ἀπαραίτητη γιὰ τὴ λειτουργία μιᾶς δημοκρατικῆς κοινωνίας. Κατὰ τὸ Δικαστήριο οἱ τυχὸν περιορισμοὶ στὸ δικαίωμα ἐλευθερίας τῆς ἔκφρασης πρέπει νὰ εἶναι ἀναλογικοὶ καὶ νὰ ἀνταποκρίνονται σὲ μιὰ πραγματικὴ καὶ ἐπείγουσα κοινωνικὴ ἀνάγκη, καὶ ὄχι σὲ μιὰ γενικὴ ἐπιθυμία ἀποφυγῆς ἀντιπαραθέσεων (Sunday Times v. the United Kingdom).
Ὅμως, ὁ προβληματισμὸς δὲν περιορίζεται μόνο στὸ δικαίωμα τῆς ἐλευθερίας τῆς ἔκφρασης (ἄρθρο 10 τῆς ΕΣΔΑ) ἀλλὰ ἐπεκτείνεται καὶ στὴν ἐλευθερία σκέψης καὶ συνείδησης, στὴν θρησκευτικὴ ἐλευθερία καὶ στὸ δικαίωμα νὰ ἐκδηλώνει κανεὶς δημόσια τὶς πεποιθήσεις του (ἄρθρο 9 τῆς ΕΣΔΑ). Τὰ μηνύματα στὶς ἐπίμαχες ἀφίσες δὲν εἶχαν μόνο πολιτικὴ χροιὰ ἀλλὰ ἀντανακλοῦσαν καὶ ἀπόψεις περὶ ἠθικῆς ποὺ ἑδράζονται στὴ θρησκευτικὴ πίστη.
Ἡ νομολογία τοῦ ΕΔΔΑ ἐπιβεβαιώνει ὅτι ἡ ἔκφραση μηνύματος ποὺ ἐκπορεύεται ἀπὸ ἠθικὲς ἢ θρησκευτικὲς πεποιθήσεις ἀπολαμβάνει τῆς προστασίας τῆς ΕΣΔΑ ἀκόμα κι ἂν εἶναι τὸ περιεχόμενό του ἀμφιλεγόμενο. Στὴν ὑπόθεση Annen v. Germany, ὁ προσφεύγων εἶχε διαδώσει μέσῳ ἱστοσελίδας ἀλλὰ καὶ μὲ φυλλάδια μηνύματα κατὰ τῶν ἐκτρώσεων ἐπὶ τῇ βάσει ἠθικῶν πεποιθήσεων καὶ κάνοντας ἱστορικὲς ἀναλογίες μὲ τὸ Ὁλοκαύτωμα. Τὸ Δικαστήριο, ἂν καὶ ἀναγνώρισε τὸν ἔντονα προσβλητικὸ χαρακτῆρα τῆς ἐκστρατείας, ἔκρινε ὅτι ἡ προσβολὴ ἀπὸ μόνη της δὲν ἀρκοῦσε γιὰ νὰ δικαιολογήσει τὴν καταστολὴ τοῦ μηνύματος, τονίζοντας τὴν ἀπουσία ὑποκίνησης βίας ἢ συγκεκριμένης βλάβης.
Ἀλλὰ καὶ στὴν ὑπόθεση Women on Waves and Others v. Portugal, τὸ Δικαστήριο προστάτευσε τὴν ἔκφραση μηνύματος ποὺ ὑποστηρίζει τὴν πρόσβαση στὴν ἄμβλωση, ἐπιβεβαιώνοντας ὅτι ἡ δημόσια συζήτηση γιὰ βαθιὰ ἠθικὰ ζητήματα πρέπει νὰ παραμείνει ἀνοιχτή, ἀκόμη καὶ ὅταν οἱ ἀπόψεις διαφέρουν ἔντονα.
Μπορεῖ μιὰ σύγχρονη δυτικὴ καὶ πλουραλιστικὴ δημοκρατία νὰ ἀκούσει ἕνα ἔστω καὶ ἔμμεσο μήνυμα ὑπὲρ τοῦ ἀγέννητου παιδιοῦ; Ἡ ἀρχὴ τῆς ἀνθρώπινης ἀξιοπρέπειας καὶ ἡ θεσμικὴ οὐδετερότητα ἐπιβάλλουν τὴ λογοκρισία κάθε μηνύματος ποὺ ἀποκλίνει ἀπὸ τὴ γενικὴ τάση; Δὲν εἶναι σκοπὸς τοῦ δικαιώματος στὴν ἐλευθερία τῆς ἔκφρασης νὰ ἐμποδίσει τὴν λογοκρισία μιᾶς διαφορετικῆς - ἀκόμα καὶ ἐνοχλητικῆς - ἄποψης; Τὸ ΕΔΔΑ καλεῖται νὰ λάβει θέση...
Romfea
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου