Ἀπομαγνητοφωνημένη ὁμιλία τοῦ π. Κωνσταντίνου Στρατηγόπουλου, στὰ πλαίσια τῆς ἑρμηνείας ποὺ ἔγινε στὸ κήρυγμα τῆς Κυριακῆς 5 Ἰουνίου τοῦ 1994
Τὸ ἠχητικὸ ἀπόσπασμα ἀπὸ τὴν ὁμιλία - σὲ mp3 ἐδῶ
Ὁ Θεὸς ἔφτιαξε τὸν ἄνθρωπο γιὰ νὰ ζεῖ ἐν κοινωνίᾳ, γιατί καὶ ὁ Θεὸς εἶναι κοινωνία. Καὶ ἕνα ἀπὸ τὰ ἰσχυρὰ ὅπλα τῆς θεμελιώσεως αὐτῆς κοινωνίας καὶ ἕνα ἀπὸ τὰ μέσα ποὺ ὁ Θεός, μέσα ἀπὸ τὴν ἀγάπη του, ἔδωσε στὸν ἄνθρωπο, εἶναι ὁ λόγος καὶ ὁ διάλογος. Ἀκόμη καὶ ὁ Θεὸς φαίνεται μέσα στὴν τριαδική του ὕπαρξη, ἀπὸ τὰ κείμενα τῆς Γραφῆς, νὰ διαλέγεται: «ποιήσωμεν ἄνθρωπον», «Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ κυρίῳ μου· κάθου ἐκ δεξιῶν μου» καὶ ἄλλα τέτοια χωρία.
Καὶ σὲ αὐτὸ τὸ κείμενο τὸ εὐαγγελικὸ ποὺ ἀκούσαμε σήμερα τοῦ Ἰωάννου, ποὺ ἀναφέρεται στὸ διάλογο τοῦ Χριστοῦ μὲ τὴ Σαμαρείτιδα, δίνεται ἕνα ἦθος διαλόγου ὡς ἰσχυροῦ μέσου οἰκοδομήσεως τῆς ἀνθρώπινης κοινωνίας. Παρ' ὅλο ποὺ τὸ γνωρίζουμε αὐτὸ πάρα πολὺ καλά, γιατί κάθε μέρα μιλοῦμε καὶ κουβεντιάζουμε, φαίνεται νὰ ἀποτύχαμε πολὺ στὸν διάλογό μας... Ἀπὸ τὰ μικροεπίπεδα, τὰ προσωπικά, μέχρι τα μακροεπίπεδα, τὰ μεγάλα, τὰ διεθνῆ, ὅλα λειτουργοῦνται ἀπὸ διάλογο καὶ ὅλα φαίνεται νὰ λειτουργοῦν ἀποτυχημένα.
Καὶ ἔτσι τὸ ὑπόδειγμα τοῦ διάλογου ποὺ δίνει σήμερα ὁ Χριστὸς πιθανῶς νὰ εἶναι – καί, γιατί ὄχι; εἶναι – τὸ ὑπόδειγμα τὸ ἄλλο, ὁ ἄλλος τρόπος, τὸ πῶς αὐτὸ τὸ ἰσχυρὸ μέσο τῆς οἰκοδομήσεως τῆς ἀνθρώπινης κοινωνίας, ὁ λόγος καὶ ὁ διάλογος, μπορεῖ νὰ λειτουργήσει καὶ μπορεῖ νὰ χρησιμοποιηθεῖ. Νὰ τὸ δοῦμε γιὰ λίγο ἀξιοποιῶντας κάποιες ἀπὸ τὶς φάσεις των ἐρωταποκρίσεων οἱ ὁποῖες διαγράφονται καὶ περνᾶνε μέσα ἀπὸ τὸ κείμενο τὸ ὁποῖο ἀκούσαμε πρὶν ἀπὸ λίγο. Νὰ σᾶς θυμίσω κάποιες φράσεις.
Σὲ μία στιγμή, ὅταν ἄρχισε ἡ κουβέντα τῆς Σαμαρείτιδας μὲ τὸν Χριστό, ἐκεῖ στὴν ἀρχή, φαινόταν ὅτι ὁ λόγος ἦταν ἀνερμάτιστος: ἄλλα ἔλεγε ἡ γυναῖκα καὶ ἄλλα ἀπαντοῦσε ὁ Χριστός. Νά, κοιτᾶξτε, παραδείγματος χάριν, λέει ἡ γυναῖκα στὸν Χριστό, λέει, «οὐ γὰρ συγχρῶνται Ἰουδαῖοι Σαμαρείταις». Τοῦ βάζει ἕνα στοιχεῖο στὴν ἀνθρώπινη κοινωνία, νὰ τό πῶ, ρατσιστικό. Οἱ μὲν δὲν συγχρῶνται μὲ τοὺς ἄλλους. Νὰ λοιπόν, διάλογος μέν, ὁ ὁποῖος προβάλλει τὸ ρατσιστικὸ στοιχεῖο.
Ὁ Χριστὸς ἀπαντάει μὲ ἕναν τρόπο παράλογο, μὲ ἕναν τρόπο ποὺ δὲν τῆς δίνει ἀπάντηση. Λέει, «Ἂν ἤξερες ποιός εἶναι μπροστά σου, τότε θὰ μοῦ ζητοῦσες νὰ σοῦ δώσω κάτι ἄλλο». Ὁ Χριστὸς εἶναι αὐτὸς ποὺ εἶναι. Ἀλλὰ τί λέει; Πίσω ἀπὸ κάθε ἄνθρωπο – οἱ ἑρμηνευτὲς τὸ λένε οἱ Πατέρες – κρύβεται ὁ Χριστός: δὲν εἴμαστε εἰκόνες Χριστοῦ; Ἄρα, ἂν στὸν ἀνθρώπινο λόγο, στὸν ἀνθρώπινο διάλογο, προκληθεῖ τὸ ρατσιστικό, τὸ «διαφοροποιοῦν» (σημείωση: «αὐτὸ ποὺ διαφοροποιεῖ») τοὺς ἀνθρώπους κατὰ γένη, κατὰ φῦλα, καὶ αὐτὸ προκληθεῖ σὰν νὰ ἔχει μιὰ ὑπερέχουσα ἀξιοποίηση, τότε ξεχνοῦμε ὅτι πίσω ἀπὸ κάθε ἄνθρωπο κρύβεται ἡ εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ καὶ τότε χάθηκε, στὴν πρώτη φάση, αὐτὸ τὸ ἰσχυρὸ ὅπλο ποὺ λέγεται ὁ λόγος καὶ διάλογος γιὰ τὴν καταξίωση τῆς ἀνθρώπινης κοινωνίας. Νὰ λοιπόν, ὁ Χριστὸς ἀπαντάει μὲ ἕνα παράλογο τρόπο καὶ ὅμως τῆς δίνει ἀπάντηση: «Ξέρεις ποιός εἶναι μπροστά σου;» Ξέρεις κάθε φορὰ ποὺ κουβεντιάζεις ποιός εἶναι μπροστά σου; Καὶ ἂς εἶναι ὁ ὁποιοσδήποτε χαμένος, ὁ ὁποιοσδήποτε ἀλήτης, ὁ ὁποιοσδήποτε κατὰ τὰ μέτρα σου «βρωμιάρης»· πίσω ἀπ’ αὐτὸν κρύβεται ὁ Χριστός. Ἂν λειτουργήσεις ρατσιστικά, σὲ μικροεπίπεδα ἢ σὲ μακροεπίπεδα, τότε, ἀπὸ τὴν πρώτη αὐτὴ φάση, χάθηκε ἡ δυνατότητα τῆς ἀνθρώπινης κοινωνίας.
Στὸ δεύτερο ἐρώτημα-πρόκληση καὶ παρατήρηση τῆς γυναίκας, ποὺ εἶναι τὸ στοιχεῖο ποὺ λέει: «Μήπως ἐσὺ εἶσαι μεγαλύτερος ἀπὸ τὸν πατέρα μας τὸν Ἀβραάμ; Νομίζεις ὅτι εἶσαι σὲ κάτι μεγαλύτερος καὶ μιλᾶς ἔτσι;», ὁ Χριστὸς ἀπαντάει καὶ πάλι μὲ ἕνα παράλογο τρόπο, ἀνερμάτιστο, ἀλλὰ καὶ πάλι προκλητικό. Ἀντὶ νὰ πεῖ Ἐκεῖνος πὼς εἶναι μεγαλύτερος ἀπὸ τὸν Ἀβραὰμ καὶ νὰ ἀναλύσει θεολογικὰ τὴ στάση Του, τῆς λέει: «Θέλεις νὰ σοῦ δώσω ἕνα νερὸ ζωντανὸ νὰ πιεῖς;» Ἡ ἀπάντηση καὶ πάλι φαίνεται παράλογη, ἀλλὰ αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπάντηση τοῦ Χριστοῦ. Ὁ Χριστὸς θέλει νὰ τὴν ἀναπαύσει. Τὸ πρόβλημα δὲν εἶναι νὰ ἀποδείξεις ἂν εἶναι μεγαλύτερος ἢ μικρότερος ἀπὸ τὸν Ἀβραάμ. Τὸ πρόβλημα δὲν εἶναι νὰ ἀποδείξεις ὅτι εἶσαι μεγαλύτερος ἢ μικρότερος, τὸ πόσο ἀξίζεις καὶ τὸ πόσο δὲν ἀξίζεις. Τὸ πρόβλημα εἶναι νὰ ἀναπαύσεις τὸν ἄλλο. Νὰ λοιπὸν τὸ δεύτερο στοιχεῖο αὐτοῦ τοῦ ἰσχυροῦ μέσου ποὺ λέγεται λόγος καὶ διάλογος. Τὸ πρῶτο ἦταν νὰ βρίσκεις πίσω ἀπὸ τὸν ὁποιοδήποτε τὴν εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὸ δεύτερο εἶναι νὰ προσπαθήσεις νὰ ἀναπαύσεις τὸν ἄλλο ἀνεξάρτητα ἀπὸ τὸ πῶς σὲ βλέπει. Ἂν σὲ βλέπει μεγάλο ἢ μικρό.
Στὴν τρίτη φάση, ἡ γυναῖκα ἀρχίζει νὰ συμπλέει μὲ τὸ λόγο τοῦ Χριστοῦ καὶ τὸ ἐρώτημά της πιὰ καὶ ἡ πρόκλησή της ἔχει σχέση μὲ τὰ λόγια τοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ λέει: «Ἔ, λοιπόν, νὰ μοῦ δώσεις νὰ πιῶ ἀπὸ αὐτὸ τὸ νερό». Καὶ ἐνῷ θὰ ἔπρεπε, θὰ πεῖ κάποιος [ὅτι] ὁ Χριστὸς θὰ τῆς ἀνέλυε τὸ νερό, πάει σὲ ἄλλο θέμα ὁ Χριστὸς· ἀλλάζει τὴν κουβέντα καὶ λέει «Ποῦ εἶναι ἄντρας σου;» Ἡ ἀποτυχία της στὸ προσωπικὸ ἐπίπεδο. Δὲν μπορεῖς νὰ κοινωνήσεις μὲ τοὺς ἄλλους, δὲν μπορεῖς νὰ ξεπεράσεις τὸ ρατσιστικό, δὲν μπορεῖς νὰ ξεπεράσεις τὸ στοιχεῖο ποὺ σὲ κάνει νὰ φαίνεται ὅτι ὑπερέχεις ἀπὸ τὸν ἄλλο, ἂν ἔχεις ἀποτύχει στὶς πολὺ κοντινές σου, στὶς πολὺ κοντινὲς ἀνθρώπινες σχέσεις. Ὅσο καὶ νὰ προσπαθήσεις νὰ ἀναπαύσεις τὸν ἄλλο, νὰ δεῖς πίσω ἀπὸ αὐτὸν τὴν εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ ποὺ ὑπάρχει καὶ ὅσο καὶ νὰ τὸ καταφέρεις νὰ γίνεις ἀναπαυτικός, ὅσο καὶ νὰ γίνεις ἐλεήμων ἂν ἔχεις ἀποτύχει στὶς καθημερινές σου, πολὺ κοντινὲς ἀνθρώπινες σχέσεις – ἐδῶ ἀπέτυχε αὐτὴ μὲ τὸν ἄντρα της, πέντε ἄντρες εἶχε πάρει – τότε ἡ κοινωνία δὲν μπορεῖ νὰ οἰκοδομηθεῖ, ὁ λόγος καὶ ὁ διάλογος δὲν μπορεῖ νὰ οἰκοδομηθεῖ, καὶ εἶναι ἕνας βερμπαλισμός, κι εἶναι λόγια περιττά, κι εἶναι λόγια γιὰ μεγάλα πράγματα καὶ μικρὰ πράγματα, εἶναι λόγια γιὰ εἰρήνη, εἶναι λόγια γιὰ ἀγάπη καὶ «εἶναι λόγια», γιατί ἀπέτυχες στὰ πολὺ μικρὰ καθημερινὰ ἀνθρώπινα στοιχεῖα τὰ ὁποῖα λειτουργεῖς κάθε μέρα. Αὐτὸ ἦταν τὸ τρίτο στοιχεῖο. Ἡ εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ· τό νὰ ἀναπαύεις· καὶ νὰ μὴν ἀποτύχεις στὴν καθημερινότητα τῶν ἀνθρωπίνων σχέσεων.
Καὶ τέλος, ὅταν ἡ γυναῖκα πιὰ προκαλεῖται καὶ τοῦ λέει «ἐσὺ εἶσαι προφήτης ἀπ’ ὅ,τι φαίνεται», ὁ Χριστὸς πάλι δὲν ἀπαντάει καὶ τῆς λέει, μὲ ἄλλον τρόπο, πῶς πρέπει νὰ προσκυνεῖ, «ἐν πνεύματι καὶ ἀληθεὶᾳ δεῖ προσκυνεῖν». Καὶ ὅλα αὐτὰ μέσα στὴν Χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Καὶ χωρὶς αὐτὸ δὲν γίνεται τίποτε. Ὁ ἀνθρώπινος λόγος, ὁ ἀνθρώπινος διάλογος. Ἡ ἀνθρώπινη κοινωνία νὰ περνάει μέσα ἀπὸ αὐτὰ τὰ τέσσερα στοιχεῖα, ὅπως ὁ Χριστὸς τὰ διέγραψε, καὶ νὰ μπορεῖ νὰ οἰκοδομήσει τὴν ἀνθρώπινη κοινωνία. Ἢ νὰ τὴν κάνει – μέσα ἀπὸ τὰ ἀτέλειωτα λόγια, μέσα ἀπὸ τὶς ἀτέλειωτες φράσεις, προβληματισμούς, ἐρωτήματα καὶ ἀπαντήσεις, ποὺ δίνουμε κάθε μέρα – νὰ λειτουργοῦμε μιὰ κόλαση στὶς ἀνθρώπινες σχέσεις.
Τὰ θυμίζω καὶ πάλι τὰ στοιχεῖα: Νὰ βλέπεις τὴν εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ πίσω ἀπὸ κάθε ἄνθρωπο. Νὰ τὸν ἀναπαύεις, ὅπως ἀναπαύει ὁ Χριστὸς ὅλους τοὺς ἀνθρώπους: οὐσιαστικὰ· νὰ τοῦ δίνεις δηλαδὴ αὐτὸ «τὸ ὕδωρ τὸ ζῶν», αὐτὴ εἶναι ἡ ἀνάπαυση ἡ ὁποία ἔρχεται. Νὰ μπορεῖς νὰ μὴν ἀποτυγχάνεις στὶς καθημερινὲς σχέσεις. Καὶ ὅλα αὐτὰ νὰ τὰ λειτουργεῖς μέσα ἀπὸ τὸν χῶρο τῆς Ἐκκλησίας. Καὶ τότε ὁ λόγος ἔχει νόημα. Ἂν τὰ τέσσερα στοιχεῖα δὲν λειτουργοῦν, ὁ λόγος εἶναι ἀνόητος. Καὶ τότε θὰ ἀκούσεις τό λόγο τῶν Πατέρων, ποὺ θὰ πεῖ «σώπασε», γιὰ νὰ βρεῖς τὸν λόγο. Νὰ βρεῖς αὐτὰ τὰ τέσσερα στοιχεῖα.
Εὐχὴ μέσα ἀπὸ τὴν πρόκληση ποὺ κάνει σήμερα ἡ Σαμαρείτις, εἶναι νὰ ἀνακαλύψουμε τὸν χαμένο λόγο. Νὰ ἀνακαλύψουμε, λέω, ναί, πραγματικά, γιατί παρ' ὅλο ποὺ λειτουργοῦμε κάθε μέρα τὸ λόγο, τὸν ἔχουμε φθείρει, τὸν ἔχουμε διαφθείρει, τὸν λειτουργοῦμε καταστροφικὰ καὶ κολασμένα γιὰ τοὺς ἄλλους.
Νὰ ἀνακαλύψουμε τὸ χαμένο λόγο, τὴ χαμένη δυνατότητα κοινωνίας. Καὶ αὐτὸ μπορεῖ νὰ γίνει μονάχα μέσα στὸ χῶρο τῆς Ἐκκλησίας, μόνο ἂν περάσουμε μέσα ἀπὸ μιὰ μετάνοια τοῦ λόγου, μέσα ἀπὸ μιὰ μικρὴ φάση σιωπῆς, καὶ μόνο ἂν αὐτὰ τὰ λειτουργήσουμε μέσα στὸν χῶρο τῆς Χάρης τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Εὐχὴ λοιπόν, γιὰ νὰ βροῦμε τὸ λόγο, καὶ πραγματικὰ τότε θὰ βροῦμε καὶ τὸ Λόγο Χριστό.
Φιλολογικὴ ἐπιμέλεια κειμένου
Ἑλένη Κονδύλη
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου