Ἡ ραγδαία ἐνσωμάτωση τῆς τεχνητῆς νοημοσύνης στὴ δράση τῶν ὑπηρεσιῶν πληροφοριῶν ἐπιφέρει πρωτόγνωρες προκλήσεις γιὰ τὴν προστασία τῶν θεμελιωδῶν δικαιωμάτων καὶ τὴ λειτουργία τοῦ κράτους δικαίου στὰ σύγχρονα κράτη.
Ἡ πρόσφατα (3 Νοεμβρίου 2026) δημοσιευθεῖσα ἔκθεση 122 σελίδων τῆς διεθνοῦς ὀργάνωσης Privacy International μὲ τίτλο "Artificial Intelligence Agencies: The use and regulation of AI in UK Intelligence Agencies" ἀναδεικνύει τὶς ἐκτεταμένες δυνατότητες παρακολούθησης ποὺ ἀποκτοῦν οἱ βρετανικὲς ὑπηρεσίες πληροφοριῶν καθὼς καὶ τὶς ἀνεπάρκειες τοῦ ὑφιστάμενου νομοθετικοῦ πλαισίου.
Ἡ ἀξιοποίηση τῆς νομολογίας τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ Δικαστηρίου Δικαιωμάτων τοῦ Ἀνθρώπου (ΕΔΔΑ) ἀποκτᾶ στὸ πλαίσιο αὐτοῦ τοῦ προβληματισμοῦ καίρια σημασία γιατί καθορίζει τὰ ὅρια ἐντὸς τῶν ὁποίων ἡ ἐπίκληση τῆς ἐθνικῆς ἀσφάλειας μπορεῖ νὰ δικαιολογήσει ἐπεμβάσεις στὴν ἰδιωτικὴ ζωή.
Σύμφωνα μὲ τὴν ἔκθεση, οἱ βρετανικὲς ὑπηρεσίες πληροφοριῶν... MI5 (ἐσωτερικὴ ἀσφάλεια καὶ ἀντικατασκοπεία), MI6 (ἐξωτερικὴ κατασκοπεία) καὶ GCHQ (ἠλεκτρονικὲς ἐπικοινωνίες καὶ κυβερνοασφάλεια) ἀξιοποιοῦν ὁλοένα καὶ περισσότερο τεχνολογίες τεχνητῆς νοημοσύνης γιὰ τὴ συλλογή, διαχείριση καὶ ἀνάλυση ἀνυπολόγιστου ὄγκου δεδομένων. Οἱ ἐφαρμογὲς περιλαμβάνουν τὴν ἐπεξεργασία τηλεπικοινωνιακῶν πληροφοριῶν, τὴν ἀναγνώριση προτύπων συμπεριφορᾶς, τὴ χαρτογράφηση κοινωνικῶν σχέσεων, τὴ δημιουργία ἀτομικῶν προφὶλ καὶ τὴν πρόβλεψη πιθανῶν ἀπειλῶν.
Ἡ οὐσιώδης μεταβολὴ ποὺ ἐπέφερε ἡ τεχνητὴ νοημοσύνη δὲν ἔγκειται ἁπλῶς στὴν ἐπιτάχυνση τῆς ἐπεξεργασίας πληροφοριῶν, ἀλλὰ στὴν ποιοτικὴ διεύρυνση τῆς δυνατότητας κρατικῆς παρέμβασης. Ἡ τεχνητὴ νοημοσύνη ἐπιτρέπει τὸν συνδυασμὸ δεδομένων ἀπὸ διαφορετικὲς πηγὲς καὶ τὴν ἐξαγωγὴ νέων συμπερασμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν προκύπτουν ἀπὸ τὴν αὐτοτελῆ ἐξέταση τῶν ἀρχικῶν πληροφοριῶν. Ἀκόμη καὶ φαινομενικὰ ἀθώα, ἀβλαβῆ ἢ δημόσια διαθέσιμα δεδομένα μποροῦν νὰ χρησιμοποιηθοῦν γιὰ τὴ διαμόρφωση κρίσιμων συμπερασμάτων σχετικὰ μὲ τὴν προσωπικότητα, τὶς πολιτικὲς πεποιθήσεις ἢ τὶς κοινωνικὲς ἐπαφὲς ἑνὸς προσώπου.
Ἡ ἔκθεση περιλαμβάνει, ἐπίσης, δημοσιογραφικὲς ἀποκαλύψεις γιὰ τὴ χρήση τῆς τεχνητῆς νοημοσύνης ἀπὸ τὶς ἰσραηλινὲς στρατιωτικὲς ὑπηρεσίες πληροφοριῶν κατὰ τὸν πόλεμο στὴ Γάζα. Συγκεκριμένη ἀναφορὰ γίνεται στὰ συστήματα Lavender καὶ Gospel, τὰ ὁποῖα, σύμφωνα μὲ τὶς πηγὲς ποὺ ἐπικαλεῖται ἡ Privacy International, χρησιμοποιήθηκαν γιὰ τὴν ἀνάλυση δεδομένων ἐπιτήρησης καὶ στοχοποίησης (σελ. 24-25).
Ἀκόμα ἕνα χαρακτηριστικὸ παράδειγμα ἐντοπίζεται στὴν Κίνα, ὅπου ἡ τεχνητὴ νοημοσύνη ἀξιοποιεῖται γιὰ τὴ μαζικὴ ἐπιτήρηση καὶ τὸν ἔλεγχο τοῦ πληθυσμοῦ. Ἐκεῖ οἱ κρατικὲς ἀρχὲς ἐπιτηροῦν τὴ μουσουλμανικὴ μειονότητα τῶν Οὐιγούρων, μὲ πολῖτες νὰ ὁδηγοῦνται σὲ στρατόπεδα «ἐπανεκπαίδευσης» βάσει ἀδιαφανῶν ἀλγοριθμικῶν ἀξιολογήσεων (σελ. 23).
Μιὰ ἀπὸ τὶς βασικὲς διαπιστώσεις τῆς Privacy International ἀποτελεῖ τὸ γεγονὸς ὅτι τὸ βρετανικὸ νομοθετικὸ πλαίσιο παραμένει σὲ σημαντικὸ βαθμὸ κατακερματισμένο καὶ ἀνεπαρκῶς προσαρμοσμένο στὶς σύγχρονες τεχνολογικὲς δυνατότητες.
Ἡ νομοθεσία Investigatory Powers Act, ποὺ ρυθμίζει τὶς ἐξουσίες παρακολούθησης τῶν ὑπηρεσιῶν πληροφοριῶν, περιλαμβάνει διαδικαστικὲς ἐγγυήσεις γιὰ τὴ συλλογὴ δεδομένων, χωρὶς ὅμως νὰ ἀντιμετωπίζει εἰδικὰ καὶ ὁλοκληρωμένα τὴ μεταγενέστερη ἐπεξεργασία τους μέσῳ τεχνητῆς νοημοσύνης. Κατὰ συνέπεια, μιὰ δραστηριότητα συλλογῆς πληροφοριῶν μπορεῖ νὰ βασίζεται σὲ νόμιμη ἔγκριση, χωρὶς νὰ ἔχει ἀξιολογηθεῖ ἐπαρκῶς ἡ δυνατότητα ἐφαρμογῆς ἀλγοριθμικῶν μοντέλων, συνδυασμοῦ βάσεων δεδομένων ἢ δημιουργίας προγνωστικῶν προφίλ.
Παράλληλα, ἡ Privacy International ἐπισημαίνει ὅτι οἱ εὐρεῖες ἐξαιρέσεις ἐθνικῆς ἀσφάλειας ἀπὸ τὴ νομοθεσία προστασίας προσωπικῶν δεδομένων μποροῦν νὰ περιορίσουν σημαντικὰ τὴν ἀποτελεσματικότητα τῶν ὑφιστάμενων ἐγγυήσεων. Τὸ πρόβλημα ἐπιτείνεται ἀπὸ τὴ θεσμικὰ κατοχυρωμένη μυστικότητα τῶν ὑπηρεσιῶν πληροφοριῶν, ἡ ὁποία δυσχεραίνει τόσο τὸν ἀνεξάρτητο ἔλεγχο ὅσο καὶ τὴν ἄσκηση ἀποτελεσματικῶν ἐνδίκων βοηθημάτων ἀπὸ τὰ θιγόμενα πρόσωπα.
Ἡ ἔκθεση ἀξιοποιεῖ ἐκτενῶς τὴ νομολογία τοῦ ΕΔΔΑ γιὰ νὰ καταδείξει ὅτι ἡ προστασία τῆς ἐθνικῆς ἀσφάλειας, μολονότι ἀποτελεῖ κατ’ ἀρχὴν θεμιτὸ σκοπὸ περιορισμοῦ τοῦ δικαιώματος στὴν ἰδιωτικὴ ζωή, δὲν ἀπαλλάσσει τὰ κράτη ἀπὸ τὶς ἀπαιτήσεις τοῦ ἄρθρου 8 τῆς Εὐρωπαϊκῆς Σύμβασης Δικαιωμάτων τοῦ Ἀνθρώπου (ΕΣΔΑ).
Τὸ ΕΔΔΑ στὴν ἀπόφαση Klass καὶ λοιποὶ κατὰ Γερμανίας (6/9/1978) ἀναγνώρισε ὅτι ἡ μυστικὴ παρακολούθηση μπορεῖ, ὑπὸ προϋποθέσεις, νὰ εἶναι ἀναγκαῖα γιὰ τὴν προστασία τῆς ἐθνικῆς ἀσφάλειας. Ὑπογράμμισε, ὡστόσο, ὅτι ἕνα σύστημα μυστικῆς ἐπιτήρησης ἐνδέχεται νὰ ὑπονομεύσει ἢ ἀκόμη καὶ νὰ καταστρέψει τὶς δημοκρατικὲς διαδικασίες ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς προστασίας τους. Γιὰ τὸν λόγο αὐτὸ ἀπαιτεῖται ἡ ὕπαρξη ἐπαρκῶν καὶ ἀποτελεσματικῶν ἐγγυήσεων κατὰ τῆς κατάχρησης.
Ἀντίστοιχα, οἱ ἀποφάσεις Roman Zakharov κατὰ Ρωσίας (4/12/2015) καὶ Szabó καὶ Vissy κατὰ Οὑγγαρίας (12/1/2016) ἀναδεικνύουν τὶς αὐστηρὲς ἀπαιτήσεις ποὺ ἀπορρέουν ἀπὸ τὸ ἄρθρο 8 ΕΣΔΑ ὡς πρὸς τὴ νομιμότητα, τὴν ἀναγκαιότητα καὶ τὸν ἔλεγχο τῶν μέτρων μυστικῆς παρακολούθησης. Ἡ ἔκθεση τὶς ἐπικαλεῖται γιὰ νὰ ὑπογραμμίσει ὅτι ἡ συλλογὴ εὐαίσθητων πληροφοριῶν καὶ ἐπικοινωνιῶν συνιστᾶ ἐπέμβαση στὴν ἰδιωτικὴ ζωή, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ ἐπαρκῆ νόμιμη βάση καὶ ἀποτελεσματικὲς ἐγγυήσεις.
Στὴν ἀπόφαση Big Brother Watch καὶ λοιποὶ κατὰ Ἡνωμένου Βασιλείου (25/5/2021) τὸ Τμῆμα Εὐρείας Σύνθεσης τοῦ ΕΔΔΑ ἐξέτασε τὴ συμβατότητα συστημάτων μαζικῆς ὑποκλοπῆς ἐπικοινωνιῶν (Regulation of Investigatory Powers Act 2000) μὲ τὴν ΕΣΔΑ καὶ διαμόρφωσε ἀπαιτήσεις ἐλέγχου σὲ διαδοχικὰ στάδια τῆς διαδικασίας ἐπιτήρησης. Ὑπογράμμισε τὰ κριτήρια ἐπιλογῆς πληροφοριῶν πρὸς ἐξέταση (selectors), ἀπαιτῶντας πρόσθετες ἐγγυήσεις ὅταν αὐτὰ συνδέονται μὲ ἀναγνωρίσιμα πρόσωπα.
Ἡ Privacy International ὑποστηρίζει ὅτι ἡ χρήση τῆς τεχνητῆς νοημοσύνης καθιστᾶ ἀκόμη πιὸ ἐπιτακτικὴ τὴν προσαρμογὴ αὐτῶν τῶν ἐγγυήσεων. Τὰ σύγχρονα συστήματα μποροῦν νὰ ἀναλύουν μαζικὰ δεδομένα χωρὶς νὰ περιορίζονται σὲ συγκεκριμένους ἀριθμοὺς τηλεφώνου ἢ ἄλλα παραδοσιακὰ ἀναγνωριστικὰ στοιχεῖα, ἀλλὰ χρησιμοποιῶντας γενικὲς περιγραφὲς συμπεριφορᾶς ἢ πιθανῶν ἀπειλῶν. Ἔτσι, τὰ ὑφιστάμενα κριτήρια ἐλέγχου ἐνδέχεται νὰ μὴν ἀνταποκρίνονται πλέον στὴν πραγματικὴ ἔκταση τῆς ἐπέμβασης.
Στὴν ἀπόφαση Peck κατὰ Ἡνωμένου Βασιλείου (28/1/2003), τὸ ΕΔΔΑ ἀναγνώρισε ὅτι δραστηριότητες ποὺ πραγματοποιοῦνται σὲ δημόσιο χῶρο μποροῦν νὰ ἐμπίπτουν στὸ πεδίο προστασίας τῆς ἰδιωτικῆς ζωῆς, ἰδίως ὅταν ἀποτελοῦν ἀντικείμενο συστηματικῆς καταγραφῆς. Στὶς ἀποφάσεις Rotaru κατὰ Ρουμανίας (4/5/2000) καὶ Amann κατὰ Ἑλβετίας (16/2/2000) τὸ Δικαστήριο ἐξέτασε τὴ συλλογὴ καὶ διατήρηση προσωπικῶν πληροφοριῶν ἀπὸ κρατικὲς ἀρχές, ἀναγνωρίζοντας τὴ σημασία τους γιὰ τὸ ἄρθρο 8 τῆς ΕΣΔΑ.
Τέλος, ἡ ἔκθεση ἐπικαλεῖται τὴν ἀπόφαση S. καὶ Marper κατὰ Ἡνωμένου Βασιλείου (4/12/2008) σχετικὰ μὲ τὴ διατήρηση βιομετρικῶν δεδομένων (δακτυλικὰ ἀποτυπώματα, κυτταρικὰ δείγματα, κ.λπ.). Βάσει τῶν ἀρχῶν τῆς ἀπόφασης, ὑποστηρίζει ὅτι ὁρισμένες μορφὲς μαζικῆς συλλογῆς καὶ ἀλγοριθμικῆς ἐπεξεργασίας εὐαίσθητων βιομετρικῶν πληροφοριῶν ἐνδέχεται νὰ εἶναι δυσανάλογες, ἀκόμη καὶ ἐὰν συνοδεύονται ἀπὸ διαδικαστικὲς ἐγγυήσεις.
Στὶς τελευταῖες σελίδες τῆς ἔκθεσης, ἡ Privacy International εἰσηγεῖται τὴ θέσπιση εἰδικῶν κανόνων γιὰ κάθε στάδιο ἀξιοποίησης τῆς τεχνητῆς νοημοσύνης ἀπὸ τὶς ὑπηρεσίες πληροφοριῶν, ἀπὸ τὴ συλλογὴ δεδομένων μέχρι τὴ δημιουργία ἀλγοριθμικῶν συμπερασμάτων καὶ τὴ λήψη ἀποφάσεων.
Προτείνεται ἡ ὑποχρεωτικὴ γνωστοποίηση τῆς χρήσης τεχνητῆς νοημοσύνης στὰ αἰτήματα ἀδειοδότησης τῆς παρακολούθησης, ἡ αὐτοτελῇς ἀξιολόγηση τῆς ἀναγκαιότητας καὶ ἀναλογικότητας τῶν ἀλγοριθμικῶν ἐπεξεργασιῶν καθὼς καὶ ἡ ἐνίσχυση τῶν ἁρμοδιοτήτων τῶν ἀνεξάρτητων ἐποπτικῶν ἀρχῶν. Μεγάλη σημασία ἀποδίδεται στὴν τεχνικὴ δυνατότητα ἐλέγχου τῶν συστημάτων, τῶν δεδομένων ἐκπαίδευσης καὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τους.
Ἡ ὀργάνωση προτείνει ἐπίσης τὴν πλήρη ἀπαγόρευση ὁρισμένων ἐφαρμογῶν, μεταξὺ τῶν ὁποίων οἱ πλήρως αὐτοματοποιημένες ἀποφάσεις μὲ σημαντικὲς ἐπιπτώσεις γιὰ τὰ πρόσωπα, ἡ βιομετρικὴ ταυτοποίηση σὲ πραγματικὸ χρόνο, ἡ προγνωστικὴ ἀξιολόγηση ἐπικινδυνότητας ἀποκλειστικὰ βάσει ἀτομικῶν χαρακτηριστικῶν καὶ ἡ στοχοποίηση προσώπων λόγῳ ἄσκησης θεμελιωδῶν δικαιωμάτων.
Ἡ ἔκθεση τῆς Privacy International ἀναδεικνύει μιὰ θεμελιώδη πρόκληση γιὰ τὸ σύγχρονο κράτος δικαίου: ἡ νομιμότητα τῆς ἀρχικῆς συλλογῆς πληροφοριῶν δὲν συνεπάγεται κατ' ἀνάγκην καὶ τὴ νομιμότητα κάθε μεταγενέστερης ἀλγοριθμικῆς ἐπεξεργασίας τους.
Τὸ κρίσιμο συμπέρασμα εἶναι ὅτι ἡ τεχνητὴ νοημοσύνη δὲν μπορεῖ νὰ ἀντιμετωπίζεται ὡς ἁπλὸ τεχνικὸ μέσο τῶν ὑπηρεσιῶν πληροφοριῶν, ἀλλὰ ὡς παράγοντας ποὺ μεταβάλλει οὐσιωδῶς τὴν ἔνταση καὶ τὴν ἔκταση τῆς κρατικῆς ἐξουσίας ἐπιτήρησης.
Ὑπὸ αὐτὴ τὴν ἔννοια, ἡ ἀποτελεσματικὴ προστασία τῶν θεμελιωδῶν δικαιωμάτων προϋποθέτει ὄχι μόνο τὸν ἔλεγχο τῆς συλλογῆς πληροφοριῶν, ἀλλὰ καὶ τὴν οὐσιαστικὴ νομικὴ καὶ τεχνικὴ ἐποπτεία τῶν ἀλγοριθμικῶν διαδικασιῶν ποὺ ἀκολουθοῦν.
Defence-point
Ἡ πρόσφατα (3 Νοεμβρίου 2026) δημοσιευθεῖσα ἔκθεση 122 σελίδων τῆς διεθνοῦς ὀργάνωσης Privacy International μὲ τίτλο "Artificial Intelligence Agencies: The use and regulation of AI in UK Intelligence Agencies" ἀναδεικνύει τὶς ἐκτεταμένες δυνατότητες παρακολούθησης ποὺ ἀποκτοῦν οἱ βρετανικὲς ὑπηρεσίες πληροφοριῶν καθὼς καὶ τὶς ἀνεπάρκειες τοῦ ὑφιστάμενου νομοθετικοῦ πλαισίου.
Ἡ ἀξιοποίηση τῆς νομολογίας τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ Δικαστηρίου Δικαιωμάτων τοῦ Ἀνθρώπου (ΕΔΔΑ) ἀποκτᾶ στὸ πλαίσιο αὐτοῦ τοῦ προβληματισμοῦ καίρια σημασία γιατί καθορίζει τὰ ὅρια ἐντὸς τῶν ὁποίων ἡ ἐπίκληση τῆς ἐθνικῆς ἀσφάλειας μπορεῖ νὰ δικαιολογήσει ἐπεμβάσεις στὴν ἰδιωτικὴ ζωή.
Σύμφωνα μὲ τὴν ἔκθεση, οἱ βρετανικὲς ὑπηρεσίες πληροφοριῶν... MI5 (ἐσωτερικὴ ἀσφάλεια καὶ ἀντικατασκοπεία), MI6 (ἐξωτερικὴ κατασκοπεία) καὶ GCHQ (ἠλεκτρονικὲς ἐπικοινωνίες καὶ κυβερνοασφάλεια) ἀξιοποιοῦν ὁλοένα καὶ περισσότερο τεχνολογίες τεχνητῆς νοημοσύνης γιὰ τὴ συλλογή, διαχείριση καὶ ἀνάλυση ἀνυπολόγιστου ὄγκου δεδομένων. Οἱ ἐφαρμογὲς περιλαμβάνουν τὴν ἐπεξεργασία τηλεπικοινωνιακῶν πληροφοριῶν, τὴν ἀναγνώριση προτύπων συμπεριφορᾶς, τὴ χαρτογράφηση κοινωνικῶν σχέσεων, τὴ δημιουργία ἀτομικῶν προφὶλ καὶ τὴν πρόβλεψη πιθανῶν ἀπειλῶν.
Ἡ οὐσιώδης μεταβολὴ ποὺ ἐπέφερε ἡ τεχνητὴ νοημοσύνη δὲν ἔγκειται ἁπλῶς στὴν ἐπιτάχυνση τῆς ἐπεξεργασίας πληροφοριῶν, ἀλλὰ στὴν ποιοτικὴ διεύρυνση τῆς δυνατότητας κρατικῆς παρέμβασης. Ἡ τεχνητὴ νοημοσύνη ἐπιτρέπει τὸν συνδυασμὸ δεδομένων ἀπὸ διαφορετικὲς πηγὲς καὶ τὴν ἐξαγωγὴ νέων συμπερασμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν προκύπτουν ἀπὸ τὴν αὐτοτελῆ ἐξέταση τῶν ἀρχικῶν πληροφοριῶν. Ἀκόμη καὶ φαινομενικὰ ἀθώα, ἀβλαβῆ ἢ δημόσια διαθέσιμα δεδομένα μποροῦν νὰ χρησιμοποιηθοῦν γιὰ τὴ διαμόρφωση κρίσιμων συμπερασμάτων σχετικὰ μὲ τὴν προσωπικότητα, τὶς πολιτικὲς πεποιθήσεις ἢ τὶς κοινωνικὲς ἐπαφὲς ἑνὸς προσώπου.
Ἡ ἔκθεση περιλαμβάνει, ἐπίσης, δημοσιογραφικὲς ἀποκαλύψεις γιὰ τὴ χρήση τῆς τεχνητῆς νοημοσύνης ἀπὸ τὶς ἰσραηλινὲς στρατιωτικὲς ὑπηρεσίες πληροφοριῶν κατὰ τὸν πόλεμο στὴ Γάζα. Συγκεκριμένη ἀναφορὰ γίνεται στὰ συστήματα Lavender καὶ Gospel, τὰ ὁποῖα, σύμφωνα μὲ τὶς πηγὲς ποὺ ἐπικαλεῖται ἡ Privacy International, χρησιμοποιήθηκαν γιὰ τὴν ἀνάλυση δεδομένων ἐπιτήρησης καὶ στοχοποίησης (σελ. 24-25).
Ἀκόμα ἕνα χαρακτηριστικὸ παράδειγμα ἐντοπίζεται στὴν Κίνα, ὅπου ἡ τεχνητὴ νοημοσύνη ἀξιοποιεῖται γιὰ τὴ μαζικὴ ἐπιτήρηση καὶ τὸν ἔλεγχο τοῦ πληθυσμοῦ. Ἐκεῖ οἱ κρατικὲς ἀρχὲς ἐπιτηροῦν τὴ μουσουλμανικὴ μειονότητα τῶν Οὐιγούρων, μὲ πολῖτες νὰ ὁδηγοῦνται σὲ στρατόπεδα «ἐπανεκπαίδευσης» βάσει ἀδιαφανῶν ἀλγοριθμικῶν ἀξιολογήσεων (σελ. 23).
Μιὰ ἀπὸ τὶς βασικὲς διαπιστώσεις τῆς Privacy International ἀποτελεῖ τὸ γεγονὸς ὅτι τὸ βρετανικὸ νομοθετικὸ πλαίσιο παραμένει σὲ σημαντικὸ βαθμὸ κατακερματισμένο καὶ ἀνεπαρκῶς προσαρμοσμένο στὶς σύγχρονες τεχνολογικὲς δυνατότητες.
Ἡ νομοθεσία Investigatory Powers Act, ποὺ ρυθμίζει τὶς ἐξουσίες παρακολούθησης τῶν ὑπηρεσιῶν πληροφοριῶν, περιλαμβάνει διαδικαστικὲς ἐγγυήσεις γιὰ τὴ συλλογὴ δεδομένων, χωρὶς ὅμως νὰ ἀντιμετωπίζει εἰδικὰ καὶ ὁλοκληρωμένα τὴ μεταγενέστερη ἐπεξεργασία τους μέσῳ τεχνητῆς νοημοσύνης. Κατὰ συνέπεια, μιὰ δραστηριότητα συλλογῆς πληροφοριῶν μπορεῖ νὰ βασίζεται σὲ νόμιμη ἔγκριση, χωρὶς νὰ ἔχει ἀξιολογηθεῖ ἐπαρκῶς ἡ δυνατότητα ἐφαρμογῆς ἀλγοριθμικῶν μοντέλων, συνδυασμοῦ βάσεων δεδομένων ἢ δημιουργίας προγνωστικῶν προφίλ.
Παράλληλα, ἡ Privacy International ἐπισημαίνει ὅτι οἱ εὐρεῖες ἐξαιρέσεις ἐθνικῆς ἀσφάλειας ἀπὸ τὴ νομοθεσία προστασίας προσωπικῶν δεδομένων μποροῦν νὰ περιορίσουν σημαντικὰ τὴν ἀποτελεσματικότητα τῶν ὑφιστάμενων ἐγγυήσεων. Τὸ πρόβλημα ἐπιτείνεται ἀπὸ τὴ θεσμικὰ κατοχυρωμένη μυστικότητα τῶν ὑπηρεσιῶν πληροφοριῶν, ἡ ὁποία δυσχεραίνει τόσο τὸν ἀνεξάρτητο ἔλεγχο ὅσο καὶ τὴν ἄσκηση ἀποτελεσματικῶν ἐνδίκων βοηθημάτων ἀπὸ τὰ θιγόμενα πρόσωπα.
Ἡ ἔκθεση ἀξιοποιεῖ ἐκτενῶς τὴ νομολογία τοῦ ΕΔΔΑ γιὰ νὰ καταδείξει ὅτι ἡ προστασία τῆς ἐθνικῆς ἀσφάλειας, μολονότι ἀποτελεῖ κατ’ ἀρχὴν θεμιτὸ σκοπὸ περιορισμοῦ τοῦ δικαιώματος στὴν ἰδιωτικὴ ζωή, δὲν ἀπαλλάσσει τὰ κράτη ἀπὸ τὶς ἀπαιτήσεις τοῦ ἄρθρου 8 τῆς Εὐρωπαϊκῆς Σύμβασης Δικαιωμάτων τοῦ Ἀνθρώπου (ΕΣΔΑ).
Τὸ ΕΔΔΑ στὴν ἀπόφαση Klass καὶ λοιποὶ κατὰ Γερμανίας (6/9/1978) ἀναγνώρισε ὅτι ἡ μυστικὴ παρακολούθηση μπορεῖ, ὑπὸ προϋποθέσεις, νὰ εἶναι ἀναγκαῖα γιὰ τὴν προστασία τῆς ἐθνικῆς ἀσφάλειας. Ὑπογράμμισε, ὡστόσο, ὅτι ἕνα σύστημα μυστικῆς ἐπιτήρησης ἐνδέχεται νὰ ὑπονομεύσει ἢ ἀκόμη καὶ νὰ καταστρέψει τὶς δημοκρατικὲς διαδικασίες ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς προστασίας τους. Γιὰ τὸν λόγο αὐτὸ ἀπαιτεῖται ἡ ὕπαρξη ἐπαρκῶν καὶ ἀποτελεσματικῶν ἐγγυήσεων κατὰ τῆς κατάχρησης.
Ἀντίστοιχα, οἱ ἀποφάσεις Roman Zakharov κατὰ Ρωσίας (4/12/2015) καὶ Szabó καὶ Vissy κατὰ Οὑγγαρίας (12/1/2016) ἀναδεικνύουν τὶς αὐστηρὲς ἀπαιτήσεις ποὺ ἀπορρέουν ἀπὸ τὸ ἄρθρο 8 ΕΣΔΑ ὡς πρὸς τὴ νομιμότητα, τὴν ἀναγκαιότητα καὶ τὸν ἔλεγχο τῶν μέτρων μυστικῆς παρακολούθησης. Ἡ ἔκθεση τὶς ἐπικαλεῖται γιὰ νὰ ὑπογραμμίσει ὅτι ἡ συλλογὴ εὐαίσθητων πληροφοριῶν καὶ ἐπικοινωνιῶν συνιστᾶ ἐπέμβαση στὴν ἰδιωτικὴ ζωή, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ ἐπαρκῆ νόμιμη βάση καὶ ἀποτελεσματικὲς ἐγγυήσεις.
Στὴν ἀπόφαση Big Brother Watch καὶ λοιποὶ κατὰ Ἡνωμένου Βασιλείου (25/5/2021) τὸ Τμῆμα Εὐρείας Σύνθεσης τοῦ ΕΔΔΑ ἐξέτασε τὴ συμβατότητα συστημάτων μαζικῆς ὑποκλοπῆς ἐπικοινωνιῶν (Regulation of Investigatory Powers Act 2000) μὲ τὴν ΕΣΔΑ καὶ διαμόρφωσε ἀπαιτήσεις ἐλέγχου σὲ διαδοχικὰ στάδια τῆς διαδικασίας ἐπιτήρησης. Ὑπογράμμισε τὰ κριτήρια ἐπιλογῆς πληροφοριῶν πρὸς ἐξέταση (selectors), ἀπαιτῶντας πρόσθετες ἐγγυήσεις ὅταν αὐτὰ συνδέονται μὲ ἀναγνωρίσιμα πρόσωπα.
Ἡ Privacy International ὑποστηρίζει ὅτι ἡ χρήση τῆς τεχνητῆς νοημοσύνης καθιστᾶ ἀκόμη πιὸ ἐπιτακτικὴ τὴν προσαρμογὴ αὐτῶν τῶν ἐγγυήσεων. Τὰ σύγχρονα συστήματα μποροῦν νὰ ἀναλύουν μαζικὰ δεδομένα χωρὶς νὰ περιορίζονται σὲ συγκεκριμένους ἀριθμοὺς τηλεφώνου ἢ ἄλλα παραδοσιακὰ ἀναγνωριστικὰ στοιχεῖα, ἀλλὰ χρησιμοποιῶντας γενικὲς περιγραφὲς συμπεριφορᾶς ἢ πιθανῶν ἀπειλῶν. Ἔτσι, τὰ ὑφιστάμενα κριτήρια ἐλέγχου ἐνδέχεται νὰ μὴν ἀνταποκρίνονται πλέον στὴν πραγματικὴ ἔκταση τῆς ἐπέμβασης.
Στὴν ἀπόφαση Peck κατὰ Ἡνωμένου Βασιλείου (28/1/2003), τὸ ΕΔΔΑ ἀναγνώρισε ὅτι δραστηριότητες ποὺ πραγματοποιοῦνται σὲ δημόσιο χῶρο μποροῦν νὰ ἐμπίπτουν στὸ πεδίο προστασίας τῆς ἰδιωτικῆς ζωῆς, ἰδίως ὅταν ἀποτελοῦν ἀντικείμενο συστηματικῆς καταγραφῆς. Στὶς ἀποφάσεις Rotaru κατὰ Ρουμανίας (4/5/2000) καὶ Amann κατὰ Ἑλβετίας (16/2/2000) τὸ Δικαστήριο ἐξέτασε τὴ συλλογὴ καὶ διατήρηση προσωπικῶν πληροφοριῶν ἀπὸ κρατικὲς ἀρχές, ἀναγνωρίζοντας τὴ σημασία τους γιὰ τὸ ἄρθρο 8 τῆς ΕΣΔΑ.
Τέλος, ἡ ἔκθεση ἐπικαλεῖται τὴν ἀπόφαση S. καὶ Marper κατὰ Ἡνωμένου Βασιλείου (4/12/2008) σχετικὰ μὲ τὴ διατήρηση βιομετρικῶν δεδομένων (δακτυλικὰ ἀποτυπώματα, κυτταρικὰ δείγματα, κ.λπ.). Βάσει τῶν ἀρχῶν τῆς ἀπόφασης, ὑποστηρίζει ὅτι ὁρισμένες μορφὲς μαζικῆς συλλογῆς καὶ ἀλγοριθμικῆς ἐπεξεργασίας εὐαίσθητων βιομετρικῶν πληροφοριῶν ἐνδέχεται νὰ εἶναι δυσανάλογες, ἀκόμη καὶ ἐὰν συνοδεύονται ἀπὸ διαδικαστικὲς ἐγγυήσεις.
Στὶς τελευταῖες σελίδες τῆς ἔκθεσης, ἡ Privacy International εἰσηγεῖται τὴ θέσπιση εἰδικῶν κανόνων γιὰ κάθε στάδιο ἀξιοποίησης τῆς τεχνητῆς νοημοσύνης ἀπὸ τὶς ὑπηρεσίες πληροφοριῶν, ἀπὸ τὴ συλλογὴ δεδομένων μέχρι τὴ δημιουργία ἀλγοριθμικῶν συμπερασμάτων καὶ τὴ λήψη ἀποφάσεων.
Προτείνεται ἡ ὑποχρεωτικὴ γνωστοποίηση τῆς χρήσης τεχνητῆς νοημοσύνης στὰ αἰτήματα ἀδειοδότησης τῆς παρακολούθησης, ἡ αὐτοτελῇς ἀξιολόγηση τῆς ἀναγκαιότητας καὶ ἀναλογικότητας τῶν ἀλγοριθμικῶν ἐπεξεργασιῶν καθὼς καὶ ἡ ἐνίσχυση τῶν ἁρμοδιοτήτων τῶν ἀνεξάρτητων ἐποπτικῶν ἀρχῶν. Μεγάλη σημασία ἀποδίδεται στὴν τεχνικὴ δυνατότητα ἐλέγχου τῶν συστημάτων, τῶν δεδομένων ἐκπαίδευσης καὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τους.
Ἡ ὀργάνωση προτείνει ἐπίσης τὴν πλήρη ἀπαγόρευση ὁρισμένων ἐφαρμογῶν, μεταξὺ τῶν ὁποίων οἱ πλήρως αὐτοματοποιημένες ἀποφάσεις μὲ σημαντικὲς ἐπιπτώσεις γιὰ τὰ πρόσωπα, ἡ βιομετρικὴ ταυτοποίηση σὲ πραγματικὸ χρόνο, ἡ προγνωστικὴ ἀξιολόγηση ἐπικινδυνότητας ἀποκλειστικὰ βάσει ἀτομικῶν χαρακτηριστικῶν καὶ ἡ στοχοποίηση προσώπων λόγῳ ἄσκησης θεμελιωδῶν δικαιωμάτων.
Ἡ ἔκθεση τῆς Privacy International ἀναδεικνύει μιὰ θεμελιώδη πρόκληση γιὰ τὸ σύγχρονο κράτος δικαίου: ἡ νομιμότητα τῆς ἀρχικῆς συλλογῆς πληροφοριῶν δὲν συνεπάγεται κατ' ἀνάγκην καὶ τὴ νομιμότητα κάθε μεταγενέστερης ἀλγοριθμικῆς ἐπεξεργασίας τους.
Τὸ κρίσιμο συμπέρασμα εἶναι ὅτι ἡ τεχνητὴ νοημοσύνη δὲν μπορεῖ νὰ ἀντιμετωπίζεται ὡς ἁπλὸ τεχνικὸ μέσο τῶν ὑπηρεσιῶν πληροφοριῶν, ἀλλὰ ὡς παράγοντας ποὺ μεταβάλλει οὐσιωδῶς τὴν ἔνταση καὶ τὴν ἔκταση τῆς κρατικῆς ἐξουσίας ἐπιτήρησης.
Ὑπὸ αὐτὴ τὴν ἔννοια, ἡ ἀποτελεσματικὴ προστασία τῶν θεμελιωδῶν δικαιωμάτων προϋποθέτει ὄχι μόνο τὸν ἔλεγχο τῆς συλλογῆς πληροφοριῶν, ἀλλὰ καὶ τὴν οὐσιαστικὴ νομικὴ καὶ τεχνικὴ ἐποπτεία τῶν ἀλγοριθμικῶν διαδικασιῶν ποὺ ἀκολουθοῦν.
Defence-point
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου