Τὸ ἠχητικὸ ἀπόσπασμα ἀπὸ τὴν ὁμιλία - σὲ mp3 ἐδῶ
Ὅλοι γνωρίζουν, ὅσοι ἀσχολοῦνται ἔστω στοιχειωδῶς μὲ τὰ τῆς Ἐκκλησίας καὶ τὰ τοῦ Εὐαγγελίου, πὼς ἡ εἴσοδος τοῦ Χριστοῦ μας στὸν κόσμο γιὰ τὸ δημόσιο ἔργο Του ξεκινάει ἀπὸ αὐτὸ τὸ κήρυγμα μετανοίας, ποὺ προαναγγέλλει ὁ Ἰωάννης ὁ Πρόδρομος καὶ Βαπτιστής. Ἀλλὰ δὲν ξέρω κατὰ πόσον συνειδητοποιήσαμε πὼς αὐτὴ ἡ εἰσαγωγικὴ περπατησιὰ τοῦ Χριστοῦ μας πάνω στὴ γῆ ἔχει μέσα της αὐτὸ τὸ φόντο καὶ τὸ πλαίσιο τῆς μετανοίας. Καὶ μάλιστα τὸ κείμενο τὸ σημερινὸ μίλησε γιὰ βάπτισμα μετανοίας.
Ἂν μπορούσαμε νὰ προσδιορίσουμε τὰ πράγματα στὸν χῶρο τῆς βιβλικῆς θεολογίας, θὰ βλέπαμε πὼς στὴν Παλαιὰ Διαθήκη ὑπάρχει ὁπωσδήποτε τὸ στοιχεῖο τῆς μετανοίας, μόνο ποὺ εἶναι πάντοτε ἀποσπασματικό. Ὑπάρχει δηλαδὴ μιὰ πτώση, κάπου ἀλλάζεις, κάπου ἀποκαθαίρεσαι, ἐκτελεῖς μιὰ τυπικὴ διάταξη στὸ ναό, καὶ μετὰ ἀποκαθίστασαι. Σὲ αὐτὸ τὸ καίριο σημεῖο, τὸ κομβικό, ὅπου... ἔρχεται ὁ Ἰωάννης ὁ Πρόδρομος, ἐκεῖ τὰ πράγματα γίνονται ὄντως μετάνοια, δηλαδὴ ἀκόμη καὶ ἡ λέξη καταξιώνεται. Ἡ λέξη ἔχει μέσα της ἕναν κρυφὸ κώδικα καὶ ἕνα κρυφὸ μυστικό. Ἡ ἴδια λέξη λέει μετά-νοια, ὁ «νοῦς» πάει «μετά», παραπέρα. Εἶναι δηλαδὴ ἕνα ἄλλο κοίταγμα. Δὲν εἶναι μιὰ ἁπλῶς ἀλλαγὴ ἐπί μέρους. Ὁ νοῦς πάει παραπέρα καὶ ὅταν ὁ νοῦς πάει παραπέρα, ὅλα τὰ βλέπουμε μὲ ἄλλο τρόπο. Βλέπετε, ἂν κοιτάζετε τώρα τὴν ἐκκλησία ἀπὸ μιὰ γωνιὰ ὀπτικὴ θὰ τὴ βλέπετε ἀλλιῶς. Ἀπὸ μιὰ ὀπτικὴ γωνιὰ ἀπὸ τὸ ἀεροδρόμιο, θὰ τὴ δεῖτε ἀλλιῶς. Εἶναι ἕνα ὁλοκληρωτικὸ ἀλλαγμένο κοίταγμα. Καὶ θέλοντας τὸ Εὐαγγέλιο τὸ σημερινό, ποὺ μᾶς ἑτοιμάζει γιὰ τὴν ἑορτὴ τῶν Θεοφανείων, νὰ προσδιορίσει βαθύτερα αὐτὸ τὸ ἀλλαγμένο κοίταγμα καὶ τὴν οὐσία τῆς μετανοίας, λέει πράγματα ἁπλᾶ ἀλλὰ τόσο καταπληκτικὰ βαθιά. Κοιτᾶξτε πῶς ὁρίζει αὐτὸ τὸ ἄλλο κοίταγμα, τὴν ἀλλαγὴ τοῦ νοῦ ὁλόκληρη, τὸ «μετά-νοῦ», πάει ὁ «νοῦς» «μετά», μὲ τὶς ἁπλὲς ἁδρὲς λέξεις ποὺ χαράσσει ὁ Εὐαγγελιστὴς Μᾶρκος, μέσα ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀποδίδονται στὸν Πρόδρομο.
Εἶναι πρῶτα-πρῶτα λέει μία φωνή, εἶναι μία ἑτοιμασία τῶν ὁδῶν, τῶν τρίβων, τοῦ Κυρίου καὶ εἶναι ἄγγελος πρὸ προσώπου. Τρία πράγματα λέει γι’ αὐτόν. Εἶναι μία φωνὴ ὁλόκληρη. «Φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ», θαρρεῖς καὶ ὁ Πρόδρομος δὲν εἶχε τίποτα ἄλλο παρὰ νὰ εἶναι φωνή! Ἐμεῖς θεωροῦμε ποὺ φωνή μας εἶναι ἁπλῶς μία ἔκφραση τῆς ζωῆς μας· καὶ βιολογικὰ εἶναι μία ἔκφραση, δὲν εἴμαστε ὁλόκληροι [μιά]φωνή. Ἀλλὰ ἐδῶ τὸν λέει «φωνή». Εἶναι ὅλος φωνή. Ἂν ἔλεγες «τί εἶναι ὁ Πρόδρομος;» εἶναι φωνὴ· καὶ μάλιστα μία φωνὴ παράξενη, γιατί πρῶτα-πρῶτα φωνάζει κάπου ὅπου δὲν ὑπάρχουν ἄνθρωποι νὰ ἀκούσουνε, εἶναι «ἐν τῇ ἐρήμῳ», κι ὅμως αὐτὸς φωνάζει, καὶ εἶναι ὁλόκληρος φωνή. Αὐτὸ εἶναι ἕνα πρῶτο χαρακτηριστικὸ γιὰ νὰ καταλάβουμε αὐτὸ τὸ βάθος τῆς μετανοίας. Τὴν ὥρα ποὺ βλέπεις τὰ πράγματα ἀλλιώτικα γίνεσαι μία φωνὴ πέρα ἀπὸ τὸ ὅτι σὲ καταλαβαίνουν ἢ ὄχι, σὲ «πιάνουν» διανοητικὰ ἢ ὄχι. Γιατί αὐτὴ ἡ φωνὴ ἔχει κάτι νὰ πεῖ, ἔχει κάτι νὰ ἀφήσει, ἔχει κάτι νὰ χαράξει, ἔστω καὶ στοὺς κυματισμοὺς τῶν ἠχητικῶν κυμάτων πάνω, κάτι νὰ ἀλλάξει στὴν ἰσορροπία τοῦ κόσμου. Εἶναι μία φωνὴ· καὶ εἶναι ὁλόκληρος φωνή. Δηλαδὴ αὐτὴ ἡ φωνὴ πρέπει νὰ ἀκουστεῖ παντοῦ καὶ γι’ αὐτὸ καλλιεργεῖται ὡς φωνή. Καὶ τὸ κείμενο ἀναγιγνώσκεται φυσικὰ σήμερα ὄχι ἁπλῶς γιὰ νὰ κατανοήσουμε τὰ ἰδιώματα τοῦ Ἰωάννου ἀλλὰ καὶ γιὰ νὰ μποῦμε στὴν προοπτικὴ καὶ στὴ δική του περπατησιά. Καὶ οὐσιαστικὰ μᾶς φωνάζει καὶ λέει νὰ γίνουμε μιὰ φωνή, ἀλλὰ οὐσιαστικὰ μιὰ φωνὴ μετανοίας ποὺ νὰ ἀλλάξουμε τὴ φωνὴ ποὺ ἔχουμε. Νὰ δοῦμε ἀλλιῶς τὴ φωνή μας. Νὰ δοῦμε ἀλλιῶς τὴν ἔκφραση τῆς ζωῆς μας. Νὰ δοῦμε ἀλλιῶς γιατί μιλοῦμε, γιατί φωνάζουμε. Ἀκόμη καὶ ἀλλιῶς γιατί σιωποῦμε. Γιατί ἡ σιωπή μας μπορεῖ νὰ εἶναι μία ἀρνητικὴ καταστρεπτικὴ φωνή. Ἀκόμη καὶ ἡ σιωπὴ εἶναι φωνή. Πῶς θὰ γίνει ἡ φωνή μας; Νὰ δοῦμε ἀλλιῶς λοιπὸν τὴ φωνή μας. Τί ἔχουμε νὰ ἀφήσουμε;
Καὶ ἐπειδὴ ἡ δική μας ἡ φωνή, μέσα ἀπ’ τὰ κενὰ τῶν δικῶν της διαστημάτων, δὲν ἔχει νὰ ἀφήσει τίποτε, γίνεται μιὰ φωνὴ τοῦ Κυρίου γίνεται. Καὶ ἂς εἶναι ὁ τόπος γύρω ἔρημος. Προσέξτε πολλὲς φορὲς τὴν ἀπελπισία μας, τὴν καχεξία μας καὶ τὴ δυσκολία μας ὅταν οἱ ἄλλοι δὲν μᾶς καταλαβαίνουν, ὅταν οἱ ἄλλοι δὲν μᾶς ἀκοῦν, ὅταν δὲν καταλαβαίνουμε ποὺ ὑπάρχουν. Ἐδῶ λέει τὸ κείμενο «ξεπέρασέ τα ὅλα αὐτά», καὶ ἂν δὲν σὲ ἀκοῦν καὶ ἂν δὲν σὲ καταλαβαίνουν, γίνε φωνή. Καὶ κάτι μετὰ μπορεῖ νὰ γίνει, γιατί τὰ ὑπόλοιπα τὰ κάνει ὁ Χριστός. Αὐτὸ εἶναι πολὺ σπουδαῖο στοιχεῖο μετανοίας. Νὰ ξεκινήσεις ἀπὸ ἐκεῖ τὴν ἀλλαγὴ τῆς ζωῆς σου. Νὰ μὴν σὲ πειράζει ἂν δὲν σὲ ἀκοῦν – αὐτὸ δὲν περιφρόνηση τοῦ ἄλλου. Νὰ εἶσαι ἀληθινὸς καὶ νὰ εἶσαι μιὰ φωνή. Γιατί αὐτὴ ἡ φωνὴ εἶναι ὄχι γιὰ νὰ σὲ ἀκούσουν. Εἶναι μιὰ φωνὴ ποὺ θὰ δεῖς τὸν κόσμο καὶ θὰ δεῖ ὁ κόσμος τὰ πράγματα ἀλλιώτικα.
Καὶ μετὰ εἶναι αὐτὸς ὁ δρόμος. Νὰ «ποιεῖτε», λέει, «εὐθείας τὰς τρίβους αὐτοῦ». Νὰ ἀνοίγετε δρόμο στὸν Χριστό. Θαρρεῖς καὶ ὁ Χριστὸς δὲν θὰ μποροῦσε νὰ ἀνοίξει δρόμους... Καὶ μπορεῖ νὰ ἀνοίξει χίλιους δρόμους! Κι ὅμως Ἐκεῖνος παίρνει τὴν πρώτη ὕλη ἀπὸ ἐμᾶς. Καὶ περιμένει ἐμεῖς νὰ ἀνοίξουμε δρόμους. Καὶ ἐμεῖς εἴμαστε ἀδύνατοι, εἴμαστε χαμένοι, ἐμεῖς δὲν ἔχουμε δυνάμεις, ἐμεῖς μποροῦμε λίγα, λίγα μποροῦμε νὰ κάνουμε, λίγα μποροῦμε νὰ καταφέρουμε. Καὶ Ἐκεῖνος λέει, ὅ,τι καὶ νὰ εἶστε, ναί, πεῖτε ποὺ εἶστε ἀποτυχημένοι, πεῖτε τὸ ὅπως θέλετε, ἐσεῖς θὰ ἀνοίξετε δρόμους! Καὶ ἐμεῖς λέμε, ξέρεις, μποροῦμε ἕνα χιλιοστὸ τὸν χρόνο, ἕνα χιλιοστὸ τὸν αἰῶνα. Καὶ λέει ἕνα χιλιοστὸ τὸν αἰῶνα! Ἀλλὰ πρέπει ἐσεῖς νὰ ἀνοίξετε δρόμο! Καὶ τότε ξυπνᾶς. Καὶ λές, ναί, ἐγὼ μπορῶ ἕνα χιλιοστὸ τὸν αἰῶνα. Καὶ μετὰ λές, μπὰς καὶ μπορῶ κάτι παραπάνω; Καὶ ὁ Χριστὸς τὰ πάει παραπάν! Βλέπετε τί λέει ὁ κόσμος. Εἴμαστε λέει στὴν καινούρια χιλιετία παρὰ ἕνα. Τί σημαίνει αὐτό; Νὰ ἀναμετρηθοῦμε κατὰ πόσον μποροῦμε, σὲ μιὰ χιλιετία μέσα, νὰ χαράξουμε ἕνα χιλιοστὸ δρόμο γιὰ τὸν Χριστό. Καὶ Ἐκεῖνος, λέει, ἐγὼ θὰ περιμένω ἐσᾶς. Καὶ δὲν θὰ κάνω τίποτε παρὰ μόνο μὲ ἐσᾶς. Καὶ ἐδῶ ξυπνάει κάτι ἄλλο μέσα σου. Καὶ λές, μπὰς καὶ μπορῶ κάτι παραπάνω; Νὰ γίνω φωνὴ καὶ νὰ γίνω δρόμος γιὰ τὸν Χριστὸ σὲ αὐτὸ τὸ λίγο ποὺ μπορῶ· δὲν ζητάει τίποτε, παρὰ μόνο αὐτὸ ποὺ μπορῶ νὰ κάνω.
Καὶ τελικὰ ἐκεῖνο τὸ στοιχεῖο, τὸ πραγματικὰ κορυφαῖο, ἕνα κρεσέντο σὲ αὐτὴ τὴν ἱστορία εἶναι, ποὺ λέει, «τὸν ἄγγελόν μοῦ πρὸ πρόσώπου σου». Εἶναι, τὸν χαρακτηρίζει ὡς ἄγγελο. Ἕνας ἄνθρωπος σὰν ἄγγελος· «ἀγγέλλει» δηλαδή. Ὅλη ἡ ζωή του πιὰ εἶναι ἕνα ἄγγελμα, ἕνα ἐπάγγελμα, ἐπάγγελμα οὐσιαστικὰ ποὺ εἶναι δικό μας. Ἡ ζωή μας εἶναι ἕνα ἄγγελμα πιά. Εἶναι μιὰ φωνή. Εἶναι ἕνας δρόμος ποὺ ἀνοίγει. Καὶ αὐτὴ εἶναι ὅλη ἡ ζωή μας. Ὅ,τι καὶ νὰ κάνουμε δηλαδή, εἶσαι μοναχός, εἶσαι παντρεμένος, κάνεις αὐτὴ τὴ δουλειά, τὴν ἄλλη δουλειά, ἔχεις παιδιά, δὲν ἔχεις παιδιά, εἶσαι αὐτό, εἶσαι τὸ ἄλλο, εἶσαι μόνο αὐτὸ καὶ τίποτα πέρα ἀπ’ αὐτό. Ἂν δὲν εἶσαι αὐτὸ καὶ τίποτα πέρα ἀπ’ αὐτό, τότε δὲν ἔχεις μετάνοια, τότε ὁ νοῦς σου δὲν πάει παραπέρα, τότε ἀφήνεις κάποια ποσοστὰ γιὰ αὐτὰ καὶ κάποια ποσοστὰ γιὰ τὴν ἄλλη ζωή σου. Μὰ δὲν ὑπάρχει ἄλλη ζωή, ἀλλὰ μόνο αὐτὴ εἶναι ἡ ζωή! Δὲν μπορεῖς νὰ λὲς ἐδῶ εἶναι ὁ χῶρος του Θεὸ καὶ ἐδῶ ὁ χῶρος ὁ δικός μου, δὲν κρίνεται μὲ ποσοστά, εἶναι ἡ ζωὴ καὶ ἡ ζωὴ δὲν κομματιάζεται, δὲν γίνεται ποσοστά, δὲν γίνεται κλάσματα! Εἶναι ἢ δὲν εἶναι! Καὶ τότε ἔρχεται ἡ μετάνοια πιά, ὄχι πιὰ σὰν μιὰ μίζερη κατάσταση ποὺ πιάνεις νὰ παλεύεις μὲ τὶς ἀδυναμίες σου καὶ πῶς θὰ τὶς ξεπεράσω καὶ μπορῶ ἢ δὲν μπορῶ. Αὐτὸ εἶναι πολὺ μίζερο – ὁ Θεὸς καὶ αὐτό το δέχεται γιατί τὰ δέχεται ὅλα – ἀλλὰ εἶναι πολὺ μίζερο νὰ λὲς θὰ τὸ ξεπεράσω, δὲν θὰ τὸ ξεπεράσω· εἶναι φτωχό. Καὶ νὰ τὸ ξέρεις: δὲν θὰ τὸ ξεπερνᾶς, θὰ σηκώνεσαι καὶ θὰ πέφτεις. Καὶ ἐδῶ λέει μετάνοια, νὰ πάει ὁ νοῦ σου ἀλλιώτικα, νὰ γίνει κάτι ἄλλο, νὰ γίνεις δρόμος, νὰ γίνεις φωνή, νὰ γίνεις ἄγγελος τοῦ Κυρίου πρὸ προσώπου Του, τίποτα ἄλλο!
Καὶ ἐδῶ ἀκριβῶς μπορεῖ νὰ προσδιοριστεῖ τὸ ὁτιδήποτε ἔχει νὰ δώσει οὐσιαστικὰ στοιχεῖα στὴ μεταμόρφωση τοῦ κόσμου. Κοιτᾶξτε πόσες εὐχὲς δώσαμε αὐτὲς τὶς μέρες γιατί ἄλλαξε ὁ χρόνος. Πρέπει ὅλες οἱ εὐχὲς νὰ εἴχανε χαριτωμένο περιεχόμενο καὶ νὰ εἴχανε καὶ εὐγενῆ περιεχόμενο, γιὰ χαρά, ἀγάπη, εἰρήνη, ὑγεία καὶ ὅλα αὐτά... Καὶ νὰ ἦταν τὴν ἴδια ὥρα ἕνα χαμένο στοιχεῖο, ἕνα φύρδην μίγδην, μιὰ ἀποτυχία νὰ ἦταν οἱ εὐχές μας, χωρὶς νὰ τὸ καταλαβαίνουμε, ἂν δὲν εἴχανε μέσα αὐτὸ τὸ στοιχεῖο τὸ προσδιοριστικό, ὁ «νοῦς» νὰ πάει «μετά», τί σημαίνει ἀγάπη, τί σημαίνει εἰρήνη, τί σημαίνει ὑγεία, τί σημαίνει φιλία, τί σημαίνει νὰ περνᾶμε καλά; Ὅλα εἶναι ὄμορφα. Ἀλλὰ ἂν δὲν βάλεις αὐτὸ τὸ στοιχεῖο, ὁ «νοῦς» νὰ τὰ δεῖ «μετά», ἀπὸ κάπου ἀλλοῦ, τότε ὅλα καταστράφηκαν! Καὶ τοῦ χρόνου τὰ ἴδια θὰ λέμε καὶ δὲν θὰ γίνεται τίποτε! Καὶ ἔρχεται πιὰ ἡ γιορτὴ τῶν Θεοφανείων. Καὶ πρὶν ἀπὸ Αὐτὸν ἔρχεται ὁ Πρόδρομος, πρὶν ἀπὸ τὸν Χριστό, καὶ ἀνοίγει τὸν δρόμο. Καὶ ἐμεῖς εἴμαστε «προδρομικὰ» στοιχεῖα γιὰ τὴ ζωὴ τοῦ κόσμου, ὅπως καὶ νὰ τὸ θέλουμε ἔτσι ἢ ἀλλιῶς, εἴμαστε προδρομικὰ στοιχεῖα.
Γι’ αὐτὸ λοιπὸν ἡ Ἐκκλησία μας, τάσσοντας αὐτὴν τὴν Κυριακὴ ὡς «Κυριακὴ πρὸ τῶν Φώτων», διαβάζει αὐτὸ τὸ κείμενο, γιὰ νὰ συνταράξει καὶ πάλι τὰ βαθέα τῆς ὑπάρξεώς μας, γιὰ μιὰ πολὺ βαθιὰ ἀναδρομή: τῶν δεδομένων τοῦ κόσμου, τῆς ζωῆς μας, τῶν παιδιῶν μας! Δηλαδὴ ὅλοι λέμε «κάτι πρέπει νὰ γίνει» καὶ ὅμως αὐτό το κάτι ποὺ πρέπει νὰ γίνει τὸ ἀφήνουμε κάπου ἀλλοῦ, τὸ ἀφήνουμε στὶς προσδοκίες καὶ στὰ εὐχολόγια! Καὶ δὲν γινόμαστε τέτοια «προδρομικά», δυναμικὰ στοιχεῖα – πέρα ἀπὸ τὴν ἔρημο ποὺ ἔχουμε γύρω μας, πέρα ἀπὸ τὸ πόσοι μᾶς ἀκοῦνε ἢ δὲν μᾶς ἀκοῦνε! Εὐχὴ λοιπὸν νὰ γίνουμε «προδρομικὰ» στοιχεῖα καὶ νὰ εἶναι οἱ φωνές μας, ἔστω «ἐν την ἐρήμῳ»! Καὶ ξέρετε, πίσω ἀπ’ ὅλα καὶ ἀπ’ τὶς ἐρήμους, ἐπειδὴ κρύβεται ὁ Θεός μας, στὸ τέλος αὐτὴ ἡ φωνὴ δὲν θὰ εἶναι φωνὴ ἐρήμου ἀλλὰ εἶναι μέσα στὴν ἔρημο καὶ φαίνεται. Εὐχὴ λοιπόν, γιὰ τὴν περίοδο ποὺ ἔρχεται τῶν Θεοφανείων καὶ τὴν χρονιὰ ποὺ ἄρχισε, νὰ ἀντέξουμε νὰ γίνουμε προδρομικὰ στοιχεῖα, σ’ ἔρημους τόπους καὶ σ’ ἔρημες περιοχές.
Ἂν μπορούσαμε νὰ προσδιορίσουμε τὰ πράγματα στὸν χῶρο τῆς βιβλικῆς θεολογίας, θὰ βλέπαμε πὼς στὴν Παλαιὰ Διαθήκη ὑπάρχει ὁπωσδήποτε τὸ στοιχεῖο τῆς μετανοίας, μόνο ποὺ εἶναι πάντοτε ἀποσπασματικό. Ὑπάρχει δηλαδὴ μιὰ πτώση, κάπου ἀλλάζεις, κάπου ἀποκαθαίρεσαι, ἐκτελεῖς μιὰ τυπικὴ διάταξη στὸ ναό, καὶ μετὰ ἀποκαθίστασαι. Σὲ αὐτὸ τὸ καίριο σημεῖο, τὸ κομβικό, ὅπου... ἔρχεται ὁ Ἰωάννης ὁ Πρόδρομος, ἐκεῖ τὰ πράγματα γίνονται ὄντως μετάνοια, δηλαδὴ ἀκόμη καὶ ἡ λέξη καταξιώνεται. Ἡ λέξη ἔχει μέσα της ἕναν κρυφὸ κώδικα καὶ ἕνα κρυφὸ μυστικό. Ἡ ἴδια λέξη λέει μετά-νοια, ὁ «νοῦς» πάει «μετά», παραπέρα. Εἶναι δηλαδὴ ἕνα ἄλλο κοίταγμα. Δὲν εἶναι μιὰ ἁπλῶς ἀλλαγὴ ἐπί μέρους. Ὁ νοῦς πάει παραπέρα καὶ ὅταν ὁ νοῦς πάει παραπέρα, ὅλα τὰ βλέπουμε μὲ ἄλλο τρόπο. Βλέπετε, ἂν κοιτάζετε τώρα τὴν ἐκκλησία ἀπὸ μιὰ γωνιὰ ὀπτικὴ θὰ τὴ βλέπετε ἀλλιῶς. Ἀπὸ μιὰ ὀπτικὴ γωνιὰ ἀπὸ τὸ ἀεροδρόμιο, θὰ τὴ δεῖτε ἀλλιῶς. Εἶναι ἕνα ὁλοκληρωτικὸ ἀλλαγμένο κοίταγμα. Καὶ θέλοντας τὸ Εὐαγγέλιο τὸ σημερινό, ποὺ μᾶς ἑτοιμάζει γιὰ τὴν ἑορτὴ τῶν Θεοφανείων, νὰ προσδιορίσει βαθύτερα αὐτὸ τὸ ἀλλαγμένο κοίταγμα καὶ τὴν οὐσία τῆς μετανοίας, λέει πράγματα ἁπλᾶ ἀλλὰ τόσο καταπληκτικὰ βαθιά. Κοιτᾶξτε πῶς ὁρίζει αὐτὸ τὸ ἄλλο κοίταγμα, τὴν ἀλλαγὴ τοῦ νοῦ ὁλόκληρη, τὸ «μετά-νοῦ», πάει ὁ «νοῦς» «μετά», μὲ τὶς ἁπλὲς ἁδρὲς λέξεις ποὺ χαράσσει ὁ Εὐαγγελιστὴς Μᾶρκος, μέσα ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀποδίδονται στὸν Πρόδρομο.
Εἶναι πρῶτα-πρῶτα λέει μία φωνή, εἶναι μία ἑτοιμασία τῶν ὁδῶν, τῶν τρίβων, τοῦ Κυρίου καὶ εἶναι ἄγγελος πρὸ προσώπου. Τρία πράγματα λέει γι’ αὐτόν. Εἶναι μία φωνὴ ὁλόκληρη. «Φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ», θαρρεῖς καὶ ὁ Πρόδρομος δὲν εἶχε τίποτα ἄλλο παρὰ νὰ εἶναι φωνή! Ἐμεῖς θεωροῦμε ποὺ φωνή μας εἶναι ἁπλῶς μία ἔκφραση τῆς ζωῆς μας· καὶ βιολογικὰ εἶναι μία ἔκφραση, δὲν εἴμαστε ὁλόκληροι [μιά]φωνή. Ἀλλὰ ἐδῶ τὸν λέει «φωνή». Εἶναι ὅλος φωνή. Ἂν ἔλεγες «τί εἶναι ὁ Πρόδρομος;» εἶναι φωνὴ· καὶ μάλιστα μία φωνὴ παράξενη, γιατί πρῶτα-πρῶτα φωνάζει κάπου ὅπου δὲν ὑπάρχουν ἄνθρωποι νὰ ἀκούσουνε, εἶναι «ἐν τῇ ἐρήμῳ», κι ὅμως αὐτὸς φωνάζει, καὶ εἶναι ὁλόκληρος φωνή. Αὐτὸ εἶναι ἕνα πρῶτο χαρακτηριστικὸ γιὰ νὰ καταλάβουμε αὐτὸ τὸ βάθος τῆς μετανοίας. Τὴν ὥρα ποὺ βλέπεις τὰ πράγματα ἀλλιώτικα γίνεσαι μία φωνὴ πέρα ἀπὸ τὸ ὅτι σὲ καταλαβαίνουν ἢ ὄχι, σὲ «πιάνουν» διανοητικὰ ἢ ὄχι. Γιατί αὐτὴ ἡ φωνὴ ἔχει κάτι νὰ πεῖ, ἔχει κάτι νὰ ἀφήσει, ἔχει κάτι νὰ χαράξει, ἔστω καὶ στοὺς κυματισμοὺς τῶν ἠχητικῶν κυμάτων πάνω, κάτι νὰ ἀλλάξει στὴν ἰσορροπία τοῦ κόσμου. Εἶναι μία φωνὴ· καὶ εἶναι ὁλόκληρος φωνή. Δηλαδὴ αὐτὴ ἡ φωνὴ πρέπει νὰ ἀκουστεῖ παντοῦ καὶ γι’ αὐτὸ καλλιεργεῖται ὡς φωνή. Καὶ τὸ κείμενο ἀναγιγνώσκεται φυσικὰ σήμερα ὄχι ἁπλῶς γιὰ νὰ κατανοήσουμε τὰ ἰδιώματα τοῦ Ἰωάννου ἀλλὰ καὶ γιὰ νὰ μποῦμε στὴν προοπτικὴ καὶ στὴ δική του περπατησιά. Καὶ οὐσιαστικὰ μᾶς φωνάζει καὶ λέει νὰ γίνουμε μιὰ φωνή, ἀλλὰ οὐσιαστικὰ μιὰ φωνὴ μετανοίας ποὺ νὰ ἀλλάξουμε τὴ φωνὴ ποὺ ἔχουμε. Νὰ δοῦμε ἀλλιῶς τὴ φωνή μας. Νὰ δοῦμε ἀλλιῶς τὴν ἔκφραση τῆς ζωῆς μας. Νὰ δοῦμε ἀλλιῶς γιατί μιλοῦμε, γιατί φωνάζουμε. Ἀκόμη καὶ ἀλλιῶς γιατί σιωποῦμε. Γιατί ἡ σιωπή μας μπορεῖ νὰ εἶναι μία ἀρνητικὴ καταστρεπτικὴ φωνή. Ἀκόμη καὶ ἡ σιωπὴ εἶναι φωνή. Πῶς θὰ γίνει ἡ φωνή μας; Νὰ δοῦμε ἀλλιῶς λοιπὸν τὴ φωνή μας. Τί ἔχουμε νὰ ἀφήσουμε;
Καὶ ἐπειδὴ ἡ δική μας ἡ φωνή, μέσα ἀπ’ τὰ κενὰ τῶν δικῶν της διαστημάτων, δὲν ἔχει νὰ ἀφήσει τίποτε, γίνεται μιὰ φωνὴ τοῦ Κυρίου γίνεται. Καὶ ἂς εἶναι ὁ τόπος γύρω ἔρημος. Προσέξτε πολλὲς φορὲς τὴν ἀπελπισία μας, τὴν καχεξία μας καὶ τὴ δυσκολία μας ὅταν οἱ ἄλλοι δὲν μᾶς καταλαβαίνουν, ὅταν οἱ ἄλλοι δὲν μᾶς ἀκοῦν, ὅταν δὲν καταλαβαίνουμε ποὺ ὑπάρχουν. Ἐδῶ λέει τὸ κείμενο «ξεπέρασέ τα ὅλα αὐτά», καὶ ἂν δὲν σὲ ἀκοῦν καὶ ἂν δὲν σὲ καταλαβαίνουν, γίνε φωνή. Καὶ κάτι μετὰ μπορεῖ νὰ γίνει, γιατί τὰ ὑπόλοιπα τὰ κάνει ὁ Χριστός. Αὐτὸ εἶναι πολὺ σπουδαῖο στοιχεῖο μετανοίας. Νὰ ξεκινήσεις ἀπὸ ἐκεῖ τὴν ἀλλαγὴ τῆς ζωῆς σου. Νὰ μὴν σὲ πειράζει ἂν δὲν σὲ ἀκοῦν – αὐτὸ δὲν περιφρόνηση τοῦ ἄλλου. Νὰ εἶσαι ἀληθινὸς καὶ νὰ εἶσαι μιὰ φωνή. Γιατί αὐτὴ ἡ φωνὴ εἶναι ὄχι γιὰ νὰ σὲ ἀκούσουν. Εἶναι μιὰ φωνὴ ποὺ θὰ δεῖς τὸν κόσμο καὶ θὰ δεῖ ὁ κόσμος τὰ πράγματα ἀλλιώτικα.
Καὶ μετὰ εἶναι αὐτὸς ὁ δρόμος. Νὰ «ποιεῖτε», λέει, «εὐθείας τὰς τρίβους αὐτοῦ». Νὰ ἀνοίγετε δρόμο στὸν Χριστό. Θαρρεῖς καὶ ὁ Χριστὸς δὲν θὰ μποροῦσε νὰ ἀνοίξει δρόμους... Καὶ μπορεῖ νὰ ἀνοίξει χίλιους δρόμους! Κι ὅμως Ἐκεῖνος παίρνει τὴν πρώτη ὕλη ἀπὸ ἐμᾶς. Καὶ περιμένει ἐμεῖς νὰ ἀνοίξουμε δρόμους. Καὶ ἐμεῖς εἴμαστε ἀδύνατοι, εἴμαστε χαμένοι, ἐμεῖς δὲν ἔχουμε δυνάμεις, ἐμεῖς μποροῦμε λίγα, λίγα μποροῦμε νὰ κάνουμε, λίγα μποροῦμε νὰ καταφέρουμε. Καὶ Ἐκεῖνος λέει, ὅ,τι καὶ νὰ εἶστε, ναί, πεῖτε ποὺ εἶστε ἀποτυχημένοι, πεῖτε τὸ ὅπως θέλετε, ἐσεῖς θὰ ἀνοίξετε δρόμους! Καὶ ἐμεῖς λέμε, ξέρεις, μποροῦμε ἕνα χιλιοστὸ τὸν χρόνο, ἕνα χιλιοστὸ τὸν αἰῶνα. Καὶ λέει ἕνα χιλιοστὸ τὸν αἰῶνα! Ἀλλὰ πρέπει ἐσεῖς νὰ ἀνοίξετε δρόμο! Καὶ τότε ξυπνᾶς. Καὶ λές, ναί, ἐγὼ μπορῶ ἕνα χιλιοστὸ τὸν αἰῶνα. Καὶ μετὰ λές, μπὰς καὶ μπορῶ κάτι παραπάνω; Καὶ ὁ Χριστὸς τὰ πάει παραπάν! Βλέπετε τί λέει ὁ κόσμος. Εἴμαστε λέει στὴν καινούρια χιλιετία παρὰ ἕνα. Τί σημαίνει αὐτό; Νὰ ἀναμετρηθοῦμε κατὰ πόσον μποροῦμε, σὲ μιὰ χιλιετία μέσα, νὰ χαράξουμε ἕνα χιλιοστὸ δρόμο γιὰ τὸν Χριστό. Καὶ Ἐκεῖνος, λέει, ἐγὼ θὰ περιμένω ἐσᾶς. Καὶ δὲν θὰ κάνω τίποτε παρὰ μόνο μὲ ἐσᾶς. Καὶ ἐδῶ ξυπνάει κάτι ἄλλο μέσα σου. Καὶ λές, μπὰς καὶ μπορῶ κάτι παραπάνω; Νὰ γίνω φωνὴ καὶ νὰ γίνω δρόμος γιὰ τὸν Χριστὸ σὲ αὐτὸ τὸ λίγο ποὺ μπορῶ· δὲν ζητάει τίποτε, παρὰ μόνο αὐτὸ ποὺ μπορῶ νὰ κάνω.
Καὶ τελικὰ ἐκεῖνο τὸ στοιχεῖο, τὸ πραγματικὰ κορυφαῖο, ἕνα κρεσέντο σὲ αὐτὴ τὴν ἱστορία εἶναι, ποὺ λέει, «τὸν ἄγγελόν μοῦ πρὸ πρόσώπου σου». Εἶναι, τὸν χαρακτηρίζει ὡς ἄγγελο. Ἕνας ἄνθρωπος σὰν ἄγγελος· «ἀγγέλλει» δηλαδή. Ὅλη ἡ ζωή του πιὰ εἶναι ἕνα ἄγγελμα, ἕνα ἐπάγγελμα, ἐπάγγελμα οὐσιαστικὰ ποὺ εἶναι δικό μας. Ἡ ζωή μας εἶναι ἕνα ἄγγελμα πιά. Εἶναι μιὰ φωνή. Εἶναι ἕνας δρόμος ποὺ ἀνοίγει. Καὶ αὐτὴ εἶναι ὅλη ἡ ζωή μας. Ὅ,τι καὶ νὰ κάνουμε δηλαδή, εἶσαι μοναχός, εἶσαι παντρεμένος, κάνεις αὐτὴ τὴ δουλειά, τὴν ἄλλη δουλειά, ἔχεις παιδιά, δὲν ἔχεις παιδιά, εἶσαι αὐτό, εἶσαι τὸ ἄλλο, εἶσαι μόνο αὐτὸ καὶ τίποτα πέρα ἀπ’ αὐτό. Ἂν δὲν εἶσαι αὐτὸ καὶ τίποτα πέρα ἀπ’ αὐτό, τότε δὲν ἔχεις μετάνοια, τότε ὁ νοῦς σου δὲν πάει παραπέρα, τότε ἀφήνεις κάποια ποσοστὰ γιὰ αὐτὰ καὶ κάποια ποσοστὰ γιὰ τὴν ἄλλη ζωή σου. Μὰ δὲν ὑπάρχει ἄλλη ζωή, ἀλλὰ μόνο αὐτὴ εἶναι ἡ ζωή! Δὲν μπορεῖς νὰ λὲς ἐδῶ εἶναι ὁ χῶρος του Θεὸ καὶ ἐδῶ ὁ χῶρος ὁ δικός μου, δὲν κρίνεται μὲ ποσοστά, εἶναι ἡ ζωὴ καὶ ἡ ζωὴ δὲν κομματιάζεται, δὲν γίνεται ποσοστά, δὲν γίνεται κλάσματα! Εἶναι ἢ δὲν εἶναι! Καὶ τότε ἔρχεται ἡ μετάνοια πιά, ὄχι πιὰ σὰν μιὰ μίζερη κατάσταση ποὺ πιάνεις νὰ παλεύεις μὲ τὶς ἀδυναμίες σου καὶ πῶς θὰ τὶς ξεπεράσω καὶ μπορῶ ἢ δὲν μπορῶ. Αὐτὸ εἶναι πολὺ μίζερο – ὁ Θεὸς καὶ αὐτό το δέχεται γιατί τὰ δέχεται ὅλα – ἀλλὰ εἶναι πολὺ μίζερο νὰ λὲς θὰ τὸ ξεπεράσω, δὲν θὰ τὸ ξεπεράσω· εἶναι φτωχό. Καὶ νὰ τὸ ξέρεις: δὲν θὰ τὸ ξεπερνᾶς, θὰ σηκώνεσαι καὶ θὰ πέφτεις. Καὶ ἐδῶ λέει μετάνοια, νὰ πάει ὁ νοῦ σου ἀλλιώτικα, νὰ γίνει κάτι ἄλλο, νὰ γίνεις δρόμος, νὰ γίνεις φωνή, νὰ γίνεις ἄγγελος τοῦ Κυρίου πρὸ προσώπου Του, τίποτα ἄλλο!
Καὶ ἐδῶ ἀκριβῶς μπορεῖ νὰ προσδιοριστεῖ τὸ ὁτιδήποτε ἔχει νὰ δώσει οὐσιαστικὰ στοιχεῖα στὴ μεταμόρφωση τοῦ κόσμου. Κοιτᾶξτε πόσες εὐχὲς δώσαμε αὐτὲς τὶς μέρες γιατί ἄλλαξε ὁ χρόνος. Πρέπει ὅλες οἱ εὐχὲς νὰ εἴχανε χαριτωμένο περιεχόμενο καὶ νὰ εἴχανε καὶ εὐγενῆ περιεχόμενο, γιὰ χαρά, ἀγάπη, εἰρήνη, ὑγεία καὶ ὅλα αὐτά... Καὶ νὰ ἦταν τὴν ἴδια ὥρα ἕνα χαμένο στοιχεῖο, ἕνα φύρδην μίγδην, μιὰ ἀποτυχία νὰ ἦταν οἱ εὐχές μας, χωρὶς νὰ τὸ καταλαβαίνουμε, ἂν δὲν εἴχανε μέσα αὐτὸ τὸ στοιχεῖο τὸ προσδιοριστικό, ὁ «νοῦς» νὰ πάει «μετά», τί σημαίνει ἀγάπη, τί σημαίνει εἰρήνη, τί σημαίνει ὑγεία, τί σημαίνει φιλία, τί σημαίνει νὰ περνᾶμε καλά; Ὅλα εἶναι ὄμορφα. Ἀλλὰ ἂν δὲν βάλεις αὐτὸ τὸ στοιχεῖο, ὁ «νοῦς» νὰ τὰ δεῖ «μετά», ἀπὸ κάπου ἀλλοῦ, τότε ὅλα καταστράφηκαν! Καὶ τοῦ χρόνου τὰ ἴδια θὰ λέμε καὶ δὲν θὰ γίνεται τίποτε! Καὶ ἔρχεται πιὰ ἡ γιορτὴ τῶν Θεοφανείων. Καὶ πρὶν ἀπὸ Αὐτὸν ἔρχεται ὁ Πρόδρομος, πρὶν ἀπὸ τὸν Χριστό, καὶ ἀνοίγει τὸν δρόμο. Καὶ ἐμεῖς εἴμαστε «προδρομικὰ» στοιχεῖα γιὰ τὴ ζωὴ τοῦ κόσμου, ὅπως καὶ νὰ τὸ θέλουμε ἔτσι ἢ ἀλλιῶς, εἴμαστε προδρομικὰ στοιχεῖα.
Γι’ αὐτὸ λοιπὸν ἡ Ἐκκλησία μας, τάσσοντας αὐτὴν τὴν Κυριακὴ ὡς «Κυριακὴ πρὸ τῶν Φώτων», διαβάζει αὐτὸ τὸ κείμενο, γιὰ νὰ συνταράξει καὶ πάλι τὰ βαθέα τῆς ὑπάρξεώς μας, γιὰ μιὰ πολὺ βαθιὰ ἀναδρομή: τῶν δεδομένων τοῦ κόσμου, τῆς ζωῆς μας, τῶν παιδιῶν μας! Δηλαδὴ ὅλοι λέμε «κάτι πρέπει νὰ γίνει» καὶ ὅμως αὐτό το κάτι ποὺ πρέπει νὰ γίνει τὸ ἀφήνουμε κάπου ἀλλοῦ, τὸ ἀφήνουμε στὶς προσδοκίες καὶ στὰ εὐχολόγια! Καὶ δὲν γινόμαστε τέτοια «προδρομικά», δυναμικὰ στοιχεῖα – πέρα ἀπὸ τὴν ἔρημο ποὺ ἔχουμε γύρω μας, πέρα ἀπὸ τὸ πόσοι μᾶς ἀκοῦνε ἢ δὲν μᾶς ἀκοῦνε! Εὐχὴ λοιπὸν νὰ γίνουμε «προδρομικὰ» στοιχεῖα καὶ νὰ εἶναι οἱ φωνές μας, ἔστω «ἐν την ἐρήμῳ»! Καὶ ξέρετε, πίσω ἀπ’ ὅλα καὶ ἀπ’ τὶς ἐρήμους, ἐπειδὴ κρύβεται ὁ Θεός μας, στὸ τέλος αὐτὴ ἡ φωνὴ δὲν θὰ εἶναι φωνὴ ἐρήμου ἀλλὰ εἶναι μέσα στὴν ἔρημο καὶ φαίνεται. Εὐχὴ λοιπόν, γιὰ τὴν περίοδο ποὺ ἔρχεται τῶν Θεοφανείων καὶ τὴν χρονιὰ ποὺ ἄρχισε, νὰ ἀντέξουμε νὰ γίνουμε προδρομικὰ στοιχεῖα, σ’ ἔρημους τόπους καὶ σ’ ἔρημες περιοχές.
Φιλολογικὴ ἐπιμέλεια κειμένου
Ἑλένη Κονδύλη
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου